شۆربا نیسک: شۆربەی نیسکی سووری کوردی

هەموو خواردنێکی ئاشپەزخانەی کوردی ڕێوڕەسم نییە. هەموو مەنجەڵێک بارگرانیی مێژوو یان چیرۆکی ناسنامەی شارێک هەڵناگرێت. هەندێک خواردن تەنها ئەوەیە کە لە ئێوارەیەکی زستاندا دەیخۆیت، کاتێک ئاگرەکە داگیرساوە و خێزان لە ماڵەوەیە و دەبێت پێش نیشتنەوەی ساردی لە دیوارەکاندا، ئێوارەخوان لەسەر سفرە بێت. شۆربا نیسک ئەو خواردنەیە: شۆربەی نیسکی سوور، کە بە ژمارەیەکی کەم پێکهاتە دروست دەکرێت، لە چل خولەکدا ئامادە دەبێت و لەگەڵ نان و کەمێک ئاوی لیمۆ دەخورێت. دیموکراتیترین خواردنی ئاشپەزخانەی کوردییە؛ لەسەر سفرەی دەوڵەمەندترین و هەژارترین ماڵ، لە گوند و شار، لە زستان و ڕەمەزان، و لە دیاسپۆرا لە هەر شوێنێک خێزانێکی کورد مەنجەڵێک و کیسەیەک نیسکی سووری هەبێت، دەدۆزرێتەوە. شۆربەی نیسکی سوور ڕەگی لە باشووری ڕۆژهەڵاتی ئەناتۆڵیایە، ئەو پارێزگایانەی باکوور کە زۆربەی دانیشتووانیان کوردن و خواردنەکە شێوە تایبەتەکەی خۆی تێدا پەیدا کردووە: نیسک لەگەڵ پیاز و کەمون و زەردەچەوە بە هێواشی دەکوڵێندرێت تا دەبێتە پۆرەیەکی ئاوریشمئاسا، لە کۆتاییدا کەوچکێک کەرە و کەمێک ئاوی لیمۆی بۆ زیاد دەکرێت و بە گەرمی لە کاسەیەکی قووڵدا لەگەڵ نانی تەخت پێشکەش دەکرێت کە لەت دەکرێت و پێی هەڵدەگیرێت. شێوە کوردییەکە بە سۆماق تەواو دەکرێت، ئەو دەنکەی سماقە کێوییەی چیا کە ئاشپەزخانەی باکوور پێی دەناسرێتەوە؛ وەک پۆدرێکی سووری ژەنگئاسا بەسەر ڕووکەشەکەدا دەڕژێندرێت و لە پۆرە زەردە پرتەقاڵییەکەی شۆربەدا دەتوێتەوە و بریسکەیەکی ترشیی ڕوون زیاد دەکات کە هەموو کاسەکە زیندوو دەکاتەوە. خواردنەکە هەروەها بەشێکی ناوەندیی سفرەی ڕەمەزانی کوردییە: بە نەریت، یەکەم خواردنی گەرمە دوای ئەوەی بە خورما و ئاو ڕۆژوو دەشکێندرێت؛ شۆربەکە بە هێمنی ئاوی جەستە پڕ دەکاتەوە و گەرمی دەکات پێش ئەوەی ژەمە سەرەکییەکەی ڕۆژووشکاندن دەست پێ بکات. ئەمە سەد و سی و هەشتەم وتاری زنجیرەکەیە. زنجیرەکە خواردنە مەزن و پڕکارەکانی باس کردووە: گومەزە برژاوەکەی پەردە پیلاڤی، هەنجیرە سەرەتاییەکە، شیرینیی نووحی چل دراوسێ. ئێستا کاسەی شۆربەی نیسکی سوور باس دەکات. هەردووکیان هی سفرەی کوردین.

خاڵە سەرەکییەکان

• شۆربا نیسک شۆربەی نیسکی سووری کوردییە؛ گشتیترین و ڕۆژانەترین مەنجەڵی ئاشپەزخانەی کوردی

• ڕەگی لە باشووری ڕۆژهەڵاتی ئەناتۆڵیایە، باکووری کوردستان، و بە درێژایی ساڵ لە هەر چوار پارچەی کوردستان دەخورێت

• بە سۆماق (سماق) تەواو دەکرێت؛ ئەو دەستە تایبەتە کوردییەی بە پەڵپێوەنانی ترشیی چیا کاسەکە دەگۆڕێت

• یەکەم ژەمی سفرەی ڕۆژووشکاندنی ڕەمەزانی کوردییە؛ ئەو شۆربەیەی ڕۆژوو دەشکێنێت و جەستە گەرم دەکات پێش خوانەکە

زانیارییە خێراکان

ناوی کوردی: شۆربا نیسک / نیسک شۆربا (نیسک شۆربە = شۆربەی نیسک)؛ بە تورکی مەرجیمەک چۆرباسی

پێکهاتە سەرەکییەکان: نیسکی سوور، پیاز، سیر، کەمون، زەردەچەوە، کەرە، لیمۆ؛ بە سۆماق (سماق) تەواو دەکرێت

ڕەگ: باشووری ڕۆژهەڵاتی ئەناتۆڵیا (باکوور)؛ نەریتی شۆربەی نیسکی سوور ڕەگی لە باشووری ڕۆژهەڵاتی کوردییە

بۆنە: خواردنی ڕۆژانەی زستان؛ یەکەم ژەمی ڕۆژووشکاندنی ڕەمەزان؛ لە سفرەی خێزانە کوردەکان بە درێژایی هەموو وەرزەکان پێشکەش دەکرێت

کاسەکە و سۆماق

دروستکردنی شۆربا نیسک بە پیاز دەست پێ دەکات. پیازێکی گەورە دوو لەت دەکرێت و بە باریکی دەبڕدرێت، پاشان لە کەرە یان ڕۆندا بە گەرمای مامناوەند بەرەو بەرز سوور دەکرێتەوە تا نەرم دەبێت و قەراغەکانی دەست بە کارامێلبوون دەکەن؛ ئەم قاوەییبوونە گرنگە، چونکە تامی بنەڕەتیی شۆربەکە دەبەخشێت. سیر زیاد دەکرێت و پاشان بەهاراتەکان: کەمون و زەردەچەوە و هەندێک جار کەمێک بیبەری کایەن. نیسکە سوورەکان زیاد دەکرێن؛ شۆردراون، بەڵام لە ئاودا نەخیسێنراون چونکە نیسکی سوور خێرا لێ دەنرێت؛ و بە ئاوی گۆشت یان ئاو دادەپۆشرێن. مەنجەڵەکە دەکوڵێت، پاشان دەخرێتە سەر کوڵێکی هێمن. نیسکی سوور بەبێ هیچ هاڕینێک دەتوێتەوە: لە ماوەی بیست خولەکدا لێک هەڵوەشاوە و بووەتە پۆرەیەکی لووس و زێڕینی پرتەقاڵی، چڕ و ئاوریشمئاسا. لە کۆتاییدا کەوچکێکی پڕ کەرە تێیدا دەتوێتەوە. شۆربەکە دەڕژێندرێتە کاسەی قووڵ و پاشان دوا دەستکارییەکان دێن کە کوردیی دەکەن: کەمێک ئاوی لیمۆ کە هەموو شتێک ڕوون دەکاتەوە، و پەژاندنی سۆماق؛ دەنکە هاڕاوەکەی سماقە کێوییەکەی چیاکانی باکوور. سۆماق کەمێک لە ڕووکەشی شۆربەدا دەتوێتەوە و هەورێکی سووری ژەنگئاسا بەجێ دەهێڵێت کە ترش و میوەئاسا و تایبەتە: ئەو تامەی کوردیی پێ دەناسرێتەوە، کە بۆ سادەترین کاسەی کوردی بەکاردەهێنرێت. لەسەر سفرە لەتەنیشت شۆربەکە: نان، کە لەت دەکرێت و پێی هەڵدەگیرێت؛ قاپێک پیازی خاوی پارچەکراو؛ کەرتێک لیمۆ. ئەمە ژەمی تەواوی شۆربەی نیسکی کوردییە و لە دەستپێکەوە تا گەیشتنە سەر سفرە کەمتر لە کاتژمێرێک دەخایەنێت.

دیموکراسیی کاسەی کوردی

ئەم زنجیرەیە بانگەشەی زۆری کردووە. داکۆکیی لەو بۆچوونە کردووە کە چیاکانی کوردستان زەیتوون و گەنم و هەنجیر و گوێزیان بە جیهان بەخشیوە. برنجە پڕکارە برژاوەکەی سێرت، بەرخە تەواوەکەی بوریان کە لە چاڵدا دەبرژێت و خوانی هاوسەرگیریی مەنجەڵە مسینەکەی بە بەڵگە تۆمار کردووە. ئەمانە ئاشپەزخانەی کوردین لە تایبەتترین شێوە و لە کاریگەرترین ئاستی مێژووییدا. بەڵام ئاشپەزخانەی کوردی ئەمەشە: کیسەیەک نیسکی سوور، پیازێک، نیوەی لیمۆیەک و کەوچکێک سۆماق. شۆربا نیسک شۆربەی خوێندکاری کورد و داپیری کورد و خێزانی کوردی دیاسپۆرایە لە ستۆکهۆڵم لە کاتژمێر نۆی شەوێکی سێشەممەدا، کاتێک هیچ کەسێک نایەوێت چێشت لێ بنێت بەڵام هەمووان برسین. بە تەواوی لە بیرەوەریدا هەڵدەگیرێت چونکە هیچ شتێکی پێویست نییە کە دۆزینەوەی دژوار بێت: نیسک و پیاز لە هەموو شوێنێکی جیهان بەردەستن. دیاسپۆرای کورد ئەم شۆربەیە لە شوقەکانی بەرلین و تۆرۆنتۆ و لەندەن دووبارە دروست دەکاتەوە، چونکە دڵنەواییبەخشترین و دەستبەجێترینە و بە ڕاستەوخۆترین شێوە بۆنی ماڵەوە دەدات، نەک لەبەر ئەوەی ئاڵۆزترین یان سەرنجڕاکێشترین شتە کە ئاشپەزخانەی کوردی دەیزانێت. سفرەی ڕەمەزان، کە ئەم زنجیرەیە لە وتاری عاشورەدا وەک مانگی شیرینیی چل دراوسێ سەردانی کرد، هەر ئێوارەیەک بەم شۆربەیە دەکرێتەوە. پێش قۆزی و کەباب و دۆڵمە، پێش ڕەچەڵ و بەقلاوە، پێش هەموو شتێک، کاسەی شۆربەی نیسکی سوور هەیە، گەرم و سادە و بە سۆماق ترش، کە بە هێمنی کۆتایی بە ڕۆژوو دێنێت. تێبینییە ڕاستگۆیانەکە: شۆربەی نیسک لە سەرانسەری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و دەریای ناوەڕاستدا باوە و ئەم زنجیرەیە هیچ بانگەشەیەک ناکات کە تەنهاهی کوردستان بێت. بەڵام شێوە کوردییەکە خاسیەتی خۆی هەیە؛ سۆماق و کەرە و ئەو نانەی لەت دەکرێت و پێی هەڵدەگیرێت؛ و ڕەگەکانی لە باشووری ڕۆژهەڵاتی ئەناتۆڵیا، لە باشووری ڕۆژهەڵات کە زۆربەی دانیشتووانی کوردن، بە بەڵگە تۆمار کراون.

پرسیارە باوەکان

شۆربا نیسک چییە؟

شۆربا نیسک، شۆربەی نیسک، شۆربەی نیسکی سووری کوردییە؛ بە نیسکی سوور دروست دەکرێت کە لەگەڵ پیازی سوورکراوە و سیر و کەمون و زەردەچەوە بە هێواشی دەکوڵێندرێت تا دەبێتە پۆرەیەکی لووس و ئاوریشمئاسا. بە کەرە و لیمۆ تەواو و بە سۆماق (سماق) دەڕازێندرێتەوە و بە گەرمی لەگەڵ نانی تەخت پێشکەش دەکرێت. ڕۆژانەترین و گشتیترین شۆربەی ئاشپەزخانەی کوردییە، لە هەر چوار پارچەی کوردستان و لە دیاسپۆرای کورد لە سەرانسەری جیهاندا دەخورێت.

بۆچی سۆماق لە شۆربەی نیسکی کوردیدا بەکاردەهێنرێت؟

سۆماق، سماق، دەنکە کێوییەکەی چیایە کە دەهاڕدرێت بۆ پۆدرێکی ترش و میوەئاسا، و ئەم زنجیرەیە وەک یەکێک لە دوو جەمسەرە سەرەکییەکەی تامی ئاشپەزخانەی کوردیی باکوور ناساندوویەتی. بە پەژاندنی بەسەر کاسەی شۆربەی نیسکدا، ڕوونی و ترشی زیاد دەکات کە قورسیی پۆرەکە و کەرەکە کەم دەکەنەوە. ئەمە هەمان ئەو ڕۆڵەیە کە سۆماق لە مەفتونە و لە کەلەدۆش و لە چێشتە مەزنەکانی باکووردا دەیگێڕێت: ئەو ترشییەی تامی هەموو شتێک زیندووتر دەکات. کاسەی شۆربەی نیسک بە سۆماق تامی کوردی دەدات؛ بەبێ ئەو، تامی هەموو شوێنێک دەدات.

بۆچی شۆربەی نیسکی سوور یەکەم ژەمی ڕۆژووشکاندنی ڕەمەزانی کوردییە؟

دوای ڕۆژێکی تەواو ڕۆژووگرتن، شلەیەکی گەرم هێمنترین ڕێگایە بۆ گەڕاندنەوەی خواردن بۆ جەستە؛ بە خێرایی ئاوی جەستە پڕ دەکاتەوە، هەرسکردنی ئاسانە و مادە خۆراکییەکان دەگەیەنێت بەبێ ئەوەی فشار بخاتە سەر گەدەیەک کە بۆ کاتژمێرانی زۆر بەتاڵ بووە. شۆربەی نیسکی سوور، لووس و ئارامکەرەوە، لە سەرانسەری شام و کوردستان یەکێکە لە ژەمە نەریتییە سەرەتاییەکانی ڕۆژووشکاندن: دوای ئەو خورمایەی بە فەرمی ڕۆژوو دەشکێنێت و پێش گۆشت و برنجی ژەمە سەرەکییەکە پێشکەش دەکرێت. گەرمی و سادەییەکەی ڕێک ئەوەیە کە جەستەی ڕۆژووگرتوو پێویستی پێیەتی.

کۆتایی

شۆربا نیسک سەد و سی و هەشتەم وتاری زنجیرەکە و ئاساییترینیانە. دوای سەد و سی و هەشت وتار، دوای ئەو زەیتوونەی شارستانییەتی دەست پێ کرد و ئەو گەنمەی شارەکانی بنیاد نا و ئەو هەنجیرەی پێش هەردووکیان هات، ئێرە ئەو شتەیە کە لە سێشەممەیەکدا خێزانێک تێر دەکات. نیسکی سوور و پیازێک و کەوچکێک سۆماق. چل خولەک. کاسەیەک. لە ناو کاسەکەدا، بەبێ هیچ ڕێوڕەسم یان بانگەشەیەک، ئاشپەزخانەی کوردییە لە بنەڕەتیترین شێوەیدا: گەرم و ترش و سادە و ڕێک گونجاو.