سڵق و هێک: سڵق و هێلکەی کوردی

هەندێک خواردنی کوردی نمایشی جەژنن؛ ئەمە بەیانییەکی سێشەممەیە. سڵق، کە لە سەرانسەری ناوچەکە بە هەمان ناو دەناسرێت، سەوزەیەکی باوە لە کوردستان و یەکێک لە ماڵەوەییترین و خۆشەویستترین شێوەکانی لێنانی هەر سادەترینەکەیە: لێ دەنرێت تا نەرم دەبێت، زۆرجار لەگەڵ پیازی شیرینی درێژلێنراو و کەمێک بەهارات، پاشان هێلکەی کوڵێنراوی بێ توێکڵ یان سوورکراوەی لەسەر دادەنرێت و لەگەڵ نانی تەختی گەرم دەخورێت. قاپێکی بێدەنگ و سەوز و بەهێزکەرە، ئەو جۆرە ژەمەی نێوان نانی بەیانی و نیوەڕۆ کە ماڵێکی کوردی لەو شتانەی لە باخچە و سەبەتەی هێلکەدا هەن بە خێرایی ئامادەی دەکات. هێلکەی لێنراو لەگەڵ سەوزە تایبەت بە کورد نییە؛ چێشتلێنەرەکان لە ناوچە فراوانەکەدا هێلکە لەگەڵ ئێسپەناخ و سڵق و گیا بۆنخۆشەکان تێکەڵ دەکەن و ئەم زنجیرەیە وا پیشان نادات کە جیاوازە. ئەوەی ئەم شێوەیە شایستەی وتاری تایبەتی خۆی دەکات، نوێبوون نییە، بەڵکو بیرەوەرییە. یەکێک لە بەناوبانگترین بەرگریکارانی ئەم چێشتە، چێشتلێنەرە کوردەکە پەری بابانە، کە لە ساڵانی سەدام حوسێندا لە کوردستان هەڵهات و لە کاتی ئاوارەبوونیدا دەفتەرێکی ڕاگرت بۆ ڕێنماییی ئەو خواردنانەی کە لە دڵییەوە نزیکترین بوون؛ ئەمڕۆ لە چێشتخانە کوردییەکەی لە لەندەن لێیان دەنێت. سڵق و هێلکەکەی، کە دانە و سیر و تەنانەت گەڵای گوڵی سووری بەسەردا دەپرژێنرێت و لەگەڵ نانی تەخت پێشکەش دەکرێت، هەر ئەو جۆرە خواردنەیە کە لە تاراوگەدا دەمێنێتەوە؛ هێندە سادەیە کە لە بیرەوەریدا هەڵبگیرێت و هێندە وردە کە تامی ماڵەوەی لێ بێت. ئەمە سەد و سێیەمین وتاری زنجیرەکەیە و یەکەمینە کە هێلکە دەکاتە ناوەند. بیرخستنەوەیەکی بچووک و سەوزە کە چێشتلێنان تەنها خواردنەکانی خوان نییە؛ هەروەها ئەو قاپە ڕۆژانەیەشە کە چێشتلێنەرێکی ئاوارە دەینووسێتەوە تا لەبیری نەکات.

خاڵە سەرەکییەکان

• سڵق سەوزەیەکی باوی کوردییە؛ کاتێک لێ دەنرێت و هێلکەی لەسەر دادەنرێت، دەبێتە ژەمێکی خۆشەویستی نێوان بەیانی و نیوەڕۆ

• سڵقی نەرمکراو، زۆرجار لەگەڵ پیازی کارامێلکراو و بەهارات، هێلکەی کوڵێنراوی بێ توێکڵ یان سوورکراوەی لەسەر دادەنرێت

• لەگەڵ نانی تەختی گەرم پێشکەش دەکرێت، زۆرجار لە کۆتاییدا دانە و سیر و گەڵای گوڵی سووری لێ دەدرێت

• خواردنێکی ماڵەوەییی ڕۆژانەیە و بۆ کوردە ئاوارەکان تامی ماڵەوەیە کە بۆ تاراوگە بردراوە

زانیارییە خێراکان

ناوی کوردی: سڵق لەگەڵ هێک (هێلکە)؛ ژەمێکی سڵق و هێلکە بۆ نێوان بەیانی و نیوەڕۆ

جۆر: خواردنی ڕۆژانەی نانی بەیانی / ژەمی نێوان بەیانی و نیوەڕۆ

بنەما: سڵقی نەرمکراو، زۆرجار لەگەڵ پیاز و بەهارات، هێلکەی کوڵێنراوی بێ توێکڵ یان سوورکراوەی لەسەر دادەنرێت

لەگەڵ چی پێشکەش دەکرێت: نانی تەختی گەرم؛ لە کۆتاییدا دانە و سیر و هەندێک جار گەڵای گوڵی سووری لێ دەدرێت

چۆن دروست دەکرێت

ڕێگەکە هەڵەهەڵگر و خێرایە و ئەمە بەشێکە لە جوانییەکەی. سڵق دەشۆردرێت و گەڵا و قەدەکانی ورد دەکرێن؛ قەدەکان کە ماوەی زیاتریان دەوێت، سەرەتا نەرم دەکرێن، زۆرجار لە ڕۆنی زەیتوون و کەرەیەکی زۆردا لەگەڵ پیازێک کە بە هێواشی لێ دەنرێت تا شیرین و زێڕین دەبێت. بەهاراتە گەرم‌تامەکان زیاد دەکرێن؛ کەمون، ڕەنگە بیبەری توند یان کەمێک زەردەچەوە، و گەڵاکان لێ دەنرێن تا نەرم و بریقەدار دەبن. پاشان هێلکە: یان بە جیا لە ئاو بەبێ توێکڵ دەکوڵێنرێت و لەسەر دادەنرێت، یان ڕاستەوخۆ لە چاڵە بچووکەکاندا دەشکێنرێت کە لە سەوزەکەدا دروست کراون و داپۆشراو دەهێڵدرێت تا سپێنەکانی دەبەستن و زەردێنەکان نەرم دەمێننەوە. کۆتاییپێهێنان ئەو شوێنەیە کە چێشتلێنەر واژۆی خۆی دادەنێت. کەمێک دانەی برژاو بۆ خرپە، تامێک سیر، لە کەرەدا سوورکراوە یان تێکەڵکراو یان بە شێوەی دانەی ورد پرژێنراو، و لە هەندێک چێشتلێنخانەدا چەند گەڵایەکی وشکی گوڵی سوور بۆ بۆن و ڕەنگ، هەمان تامی گوڵی سوور کە لە شیرینییە کوردییەکاندا هەیە. لەگەڵ نانی تەختی گەرم بۆ هەڵگرتنی خواردن دەهێنرێتە سفرە و ژەمەکە هەمووی ئەوەیە: سەوز و زێڕین و بێ ئاڵۆزی. ئێسپەناخ یان سەوزە کێوییە کۆکراوەکانی بەهار دەتوانن شوێنی سڵق بگرنەوە، کە هەر بەم شێوەیە خواردنێکی وەک ئەمە دەمێنێتەوە؛ بە گونجان لەگەڵ هەرچی وەرز و باخچە پێشکەشی دەکەن.

ڕێنمایییەکەی چێشتلێنان لە دەفتەرەکەدا

دەکرا بە ئاسانی قاپێک سڵق و هێلکە پشتگوێ بخرێت. ئەم زنجیرەیە لەسەری ڕادەوەستێت بە هۆی شێوازی گەشتی ئەم جۆرە خواردنانەوە. چێشتلێنەرەکە پەری بابان لە سەردەمی سەدام حوسێندا کوردستانی جێ هێشت و لە ماڵەوەی خۆی ئاوارە کرا و لەو ساڵانەدا دەفتەرێکی ڕاگرت؛ نەک بۆ ڕووداوەکان، بەڵکو بۆ ڕێنماییی چێشتلێنان، ئەو خواردنانەی نەیدەویست لەدەستیان بدات. ئێستا لە چێشتخانەیەکی کوردی لە لەندەن لەو دەفتەرەوە لێ دەنێت و سڵق و هێلکەکەی یەکێکە لەوانە. ئەوە چیرۆکێکە کە ئەم زنجیرەیە بە شێوەی زۆر گێڕاویەتییەوە: تەڕخێنە لە جانتایەکی دیاسپۆرا، کادە گوازراو لە زاخۆوە بۆ ئۆرشەلیم و شەمبورەک کە لە شارێکی دووردا خەڵک بۆی ڕیز دەگرن. بەڵام ئەوانە خواردنی بۆنە تایبەتەکانن، ئەو شتانەی بە ڕوونی دڵت بۆیان دەچێت. ئەوەی دەفتەرەکەی بابان تۆماری دەکات وردترە و بە شێوەیەک کاریگەرترە: ئەو شتانەی کە کەسێکی تاراوگەیی زۆرترین پێویستیی بە نووسینەوەیانە، زۆرجار سادەترینن؛ دایکت سڵقەکەی چۆن لێ دەنا، چەند هێلکە، گەڵاکانی گوڵی سوور لە کوێ دەخران. گەلێک دەکرێت لە خاکەکەی دەر بکرێت، بەڵام تاوەیەکی سەوزی سڵق کە هێلکەی نەرم لەسەریەتی، هێندە بچووکە کە لە بیر هەڵبگیرێت و هێندە وردە کە چێشتلێنخانەیەک لە دەوریدا دووبارە بنیادنرێتەوە. دەرکەوتووە خواردنە ڕۆژانەکە ئەوە نییە کە فڕێ بدرێت. ئەوەیە کە بە بێدەنگترین و شێلگیرترین شێوە دەڵێت ماڵەوە هێشتا هەیە.

پرسیارە باوەکان

سڵق چییە؟

سڵق ناوە ناوچەییەکەی سەوزەی چاردە، سڵقی سویسری / چەوەندەری گەڵادار، کە سەوزەیەکی گەڵاداری باوە لە کوردستان. هەم گەڵا و هەم قەدەکانی دەخورێن. لەم چێشتەدا سڵق لێ دەنرێت تا نەرم دەبێت، زۆرجار لەگەڵ پیاز و بەهارات، و لەگەڵ هێلکە پێشکەش دەکرێت. کاتێک سڵق بەردەست نییە، زۆرجار ئێسپەناخ یان سەوزە کێوییە کۆکراوەکانی بەهار بە هەمان شێوە بەکار دەهێنرێن.

سڵق و هێلکە خواردنێکە کە تەنها تایبەتە بە کورد؟

نەخێر؛ لێنانی هێلکە لەگەڵ سەوزە لە ناوچە فراوانەکەدا باوە و ئەم زنجیرەیە بانگەشە ناکات کە تەنها هی کوردە. ئەوەی ناسنامە بە شێوە کوردییەکە دەدات، ڕۆڵی ڕۆژانەی سڵقە لە چێشتلێنخانە کوردییەکاندا، زیادکراوە تایبەتەکانی کۆتایی، سیر و دانە و هەندێک جار گەڵای گوڵی سوور، نانە تەختەکەی لەگەڵیدا دەخورێت و شوێنەکەی لە ماڵەوە و بیرەوەریی کوردی، لەوانە لە دەفتەرەکانی ڕێنماییی چێشتلێنانی چێشتلێنەرە ئاوارە کوردەکاندا.

لەگەڵ چی پێشکەش دەکرێت؟

نانی تەختی گەرم هاوەڵی پێویستە، بۆ هەڵگرتنی سەوزە و هێلکە بەکار دەهێنرێت. زۆرجار لە کۆتاییدا دانەی برژاو و سیر و هەندێک جار گەڵای وشکی گوڵی سووری لێ دەدرێت. وەک زۆر بەشی نانی بەیانیی کوردی، نانی تەخت و پەنیر و هەنگوین و ماست، بە پەرداخێک چای ڕەشی گەرم و شیرین تەواو دەکرێت.

کۆتایی

سڵق و هێک سەد و سێیەمین وتاری ئەم زنجیرەیە و گۆڕانێکی بەئەنقەستی تۆنە دوای مەنجەڵە گەورەکان و خوانەکان. سڵق و هێلکە خواردنێک نییە کە کەسێک شەڕ لەسەر ڕەگەکەی بکات؛ قاپێکی سەوزەی نەرم و زەردێنەی شلە کە لە بەیانییەکی ئاسایی لەگەڵ نان و چا دەخورێت. بەڵام هەر ئەو ئاساییبوونەی مەبەستەکەیە. کاتێک چێشتلێنەرێکی کورد کە بە ناچاری لە نیشتمانەکەی دەر کراوە، دانیشت بۆ نووسینی ڕێنماییی ئەو خواردنانەی نەیدەتوانی بەرگەی لەدەستدانیان بگرێت، ئەم جۆرە شتەی نووسییەوە؛ نەک تەنها خواردنی ئاهەنگی هاوسەرگیری، بەڵکو تاوە سەوزەکەی چێشتلێنخانەی ڕۆژێکی ئاساییی هەفتە. دوای سەد و سێ وتار، سڵق و هێک نوێنەرایەتیی سادەترین و بەردەوامترین چینی چێشتلێنان دەکات: خواردنە ڕۆژانەکە کە هەر بە هۆی ڕۆژانەبوونەوە دەبێتە ڕاستترین پێوانەی ماڵەوە.