سەرەتای کۆمەڵایەتی، کولتووری و وەرزشیی ئاردە گولەر: شیکارییەکی…

بەرزبوونەوەی ئاردە گولەر لە خولە ناوخۆییەکانی گەنجانی ئەنقەرەوە بۆ لووتکەی تۆپی پێی یانەکان لە جیهاندا، لە ڕیاڵ مەدرید، زیاترە لە گێڕانەوەیەکی باوی بەهرەی وەرزشی. ئەمە خاڵێکی ئاڵۆزی یەکگرتنی گۆڕانە دانیشتووییەکان، قوربانیدانی خێزان و دانوساندنی بەردەوام لەبارەی ناسنامەی نەتەوەیی و نیشتمانی لە دەوڵەتی نوێی تورکیادا پێک دەهێنێت. گولەر لە 25ی شوباتی 2005دا لە ناوچەی ئەڵتینداغی ئەنقەرە لەدایک بووە و ڕێڕەوی ژیانی بە وردی لەلایەن شیکارکەرە نێودەوڵەتییەکانی وەرزش و چاودێرە کۆمەڵایەتی و کولتوورییەکانەوە بەڵگەنامە کراوە.

بە گواستنەوەی لە «گەنجە سەرسوڕهێنەرەکە»ی فەنەرباخچەوە بۆ یەکەم هاووڵاتیی تورکیا کە لەگەڵ ڕیاڵ مەدرید نازناوی خولی پاڵەوانانی UEFA بەدەست بهێنێت، بووە ناوەندی پرسیارەکان لەبارەی میرات، بە تایبەتی ئەو پرسیارانەی دووبارە دەبنەوە کە ئایا بنەچەکەی تورکییە یان کوردی. ئەم ڕاپۆرتە لێکۆڵینەوەیەکی گشتگیر لە ڕەگە بنەچەییەکانی گولەر، گەشەکردنی لە منداڵیدا لە چوارچێوەی کۆمەڵایەتی و ئابووریی ئەنقەرە و شیکارییەکی تەواوی ئەو بانگەشانەی پەیوەست بە نەتەوەییبوونەوە کە لە بوارە دیجیتاڵی و میدیاییەکاندا بڵاو بوونەتەوە پێشکەش دەکات.

بنەچە کۆمەڵایەتی و ئابوورییەکان: ئەزموونە داڕێژەرەکەی ئەڵتینداغ

بۆ تێگەیشتن لە ئارامیی پیشەیی و پێگەیشتوویی تەکنیکی کە زۆرجار دەدرێنە پاڵ ئاردە گولەر، پێویستە سەرەتا بارودۆخی ئەو ژینگەیە شیکار بکرێت کە لە ناوچەی ئەڵتینداغی ئەنقەرەدا تێیدا پەروەردە بووە. ئەڵتینداغ لە ڕووی مێژووییەوە بە ناوچەیەکی چینی کرێکار ناسراوە؛ شوێنێکی کۆچی ناوخۆییی بەرچاو کە خێزانەکانی گوندەکانی ئەناتۆلیا بەدوای هەلی شاریدا تێیدا نیشتەجێ بوون. بۆ خێزانی گولەر، ئەم ژینگە شارییە پاشخانی شێوازێکی ژیان بوو کە بە توانای داراییی سنووردار و تەرخانبوونی تەواو بۆ گەشەپێدانی وەرزشی پێناسە دەکرا.

ئومیت گولەر، خاوەنی پێشووی دوکانێکی گەڕەک، و سەراپ گولەر، ژنێکی ماڵ کە سەرەڕای نەخۆشیی درێژخایەنی دڵ بنەمای سۆزداریی خێزانەکەی دابین دەکرد، خێزانەکەیان بەڕێوە دەبرد. بارودۆخی ئابووریی خێزانەکە ناجێگیر بوو؛ بازرگانیی فرۆشتنی تاکیی ئومیت گولەر لە کۆتاییدا تووشی مایەپووچی بوو، گەشەسەندنێک کە دەدرێتە پاڵ پێشینەی تەواودان بە پێداویستییەکانی ڕاهێنان و گەشتی ئاردە. ئەم قوربانیدانە هێمای نموونەیەکی دیاریکراوی خێزانی تورکییە، کە تێیدا سەرکەوتنی منداڵ وەک هەوڵێکی هاوبەش دەبینرێت و پێویستی بە فرۆشتنی سامانە نەریتییەکان هەیە بۆ دابینکردنی پارەی بەدواداچوون بۆ وەرزشی ئاستی بەرز.

ئومیت گولەر وەک یەکەم ڕاهێنەری تەکنیکیی کوڕەکەی کاری دەکرد و باخچە بچووکەکەیانی گۆڕی بۆ مەیدانێکی ڕاهێنانی توند. بە ناسینەوەی ئەوەی پێی چەپی زاڵ دەکرێت لە تۆپی پێی پیشەییدا باڵادەستییەک لە کێبڕکێدا دابین بکات، ئومیت هانی ئاردەی دەدا تەنها بە لای چەپی ڕاهێنان بکات و تەنانەت گۆڵی کاتیی بە دیوارەکانی باڵەخانەکەوە دادەناند بۆ وردترکردنی نیشانەگرتنەکەی. ئەم دەستێوەردانە سەرەتاییەی باوکەکە خاڵێکی گرنگی زانیارییە بۆ تێگەیشتن لە تایبەتمەندیی تەکنیکیی ئێستای گولەر، کە بە «یەکەم تەماسی نایاب لەگەڵ تۆپ» و توانای جوڵانەوە لە «شوێنە تەنگەکان» بە وردییەکی نەشتەرگەری ئاماژەی بۆ دەکرێت.

تایبەتمەندیی خێزان	وردەکاری	گرنگی
باوک	ئومیت گولەر	ڕاهێنەری سەرەکی؛ بازرگانییەکەی بۆ پیشەکە قوربانی کرد.
دایک	سەراپ گولەر	پاڵپشتیی سۆزداری؛ ڕووبەڕووی ئاستەنگی تەندروستی بووەوە.
بارودۆخی کۆمەڵایەتی و ئابووری	چینی کرێکار	کاریگەریی لەسەر خۆڕاگری و بیرکردنەوەی «بێفیز» هەبوو.
ڕاهێنانی سەرەتایی	باخچە/شەقام	لە شوێنە شارییە سنووردارەکاندا خێرایی و چالاکیی تەکنیکیی پەرەپێدا.

لێکۆڵینەوەی بنەچەیی: ڕەگە باوکییەکان لە بۆلوو و مەنگەن

هەرچەند ئاردە گولەر بە لەدایکبوون خەڵکی ئەنقەرەیە، ڕەگی بنەچە باوکییەکەی بە قووڵی لە ناوچەی ڕۆژئاوای دەریای ڕەشی تورکیادایە، بە تایبەتی لە ناوچەی مەنگەنی پارێزگای بۆلوو. ئەم بنەچە جوگرافییە بۆ شیکارکردنی بانگەشەکانی نەتەوەییبوون گرنگە، چونکە بۆلوو لە ڕووی مێژوویی و دانیشتووییەوە ناوەندێکی بەهێزی ناسنامەی تورکییە و لە ناوچەکانی زۆرینەکوردی باشووری ڕۆژهەڵاتی ئەناتۆلیا دوورە.

خێزانی گولەر بە تایبەتی لە گوندی حەیرانلارەوە هاتووە، کە لە ناو بەلدەی گۆکچەسوو، واتە ژێرناوچەیەکی مەنگەن، هەڵکەوتووە. حەیرانلار نیشتەجێگەیەکی بچووک و بە نەریت کشتوکاڵییە کە نزیکەی 35 خێزان پێک دەهێنن و باپیر و داپیری ئاردە، مەحمەت عەلی و ئەدیە گولەر، هێشتا تێیدا دەژین. پێکهاتەی دانیشتوویی ئەم ناوچەیە بەشێوەیەکی سەرەکی بنەچەی تورکیی ئۆغوزە و زۆرجار وەک تورکە «مەنەڤ» یان «یۆروک» پۆلێن دەکرێن؛ ئەو گرووپانەی کە بۆ سەدەکان لە ڕۆژئاوای دەریای ڕەش و ناوچەکانی پشت مارمارا نیشتەجێ بوون.

میراتی کولتووریی مەنگەن، کە بە پێگەیاندنی ستافی چێشتخانەکانی کۆشکە عوسمانییەکان بەناوبانگە، جەخت لە نەریتی پیشەکاری و دیسیپلین دەکاتەوە؛ ئەو بەهایانەی لە وێنە گشتییە ڕێکوپێکەکەدا ڕەنگ دەدەنەوە کە گولەر لە مەدرید دەیپارێزێت. باپیر و داپیری بیریانە کە تەنانەت لە سەردانەکانی منداڵیدا بۆ گوند، تۆپی پێ تەنها شت بوو کە ئاردە سەرنجی پێ دەدا و زۆرجار داپیرەکەی لە گۆڕەپانی گونددا دەکرد بە گۆڵپارێزی کاتی. ئەم پەیوەندییە ڕەگدارە بە ژینگەیەکی گوندی نەریتیی تورکی، ناسنامەکەی زیاتر لە ناوەڕاستی مێژووییی جووتیاران و چینی ناوەڕاستی تورکیا جێگیر دەکات، نەک لە ناوچەیەکی جیاوازی کەمینەی نەتەوەیی.

وردەکاریی جوگرافی	شوێن	چوارچێوەی دانیشتوویی
شوێنی لەدایکبوون	ئەڵتینداغ، ئەنقەرە	شاری، چینی کرێکار، فرەچەشن.
گوندی لای باوک	حەیرانلار، مەنگەن، بۆلوو	ناوەڕاستی تورکە ئۆغوزەکان؛ کۆمەڵگەیەکی بچووکی کشتوکاڵی.
ژێرناوچەی ناوچەکە	گۆکچەسوو	دانیشتوانی جێگیر لە ڕووی مێژووییەوە؛ کۆچی زۆر کەم لە باشووری ڕۆژهەڵاتەوە.

بنەچەی لای دایک و پەیوەندیی قەفقازی و تورکی

لێکۆڵینەوە لە لای دایکی خێزانەکە، بە تایبەتی ڕەگەکانی سەراپ گولەر، لایەنێکی وردتر و فرەلایەنەتر بە پێکهاتە نەتەوەییەکەی ئاردە دەبەخشێت. خێزانی سەراپ گولەر پەیوەندیی بە هۆزی فیجیڕۆغوللاری (عەشیرەت) هەیە، بە تایبەتی لقەکانی قەرەئاسلان و سەچکین. تۆمارە مێژووییەکان و شیکاریی ناوخۆییی بنەچە ئاماژە دەکەن کە فیجیڕۆغوللاری پەیوەندیی درێژخایەنی بە ئەناتۆلیای ناوەندی هەیە و کۆبوونەوەی بەرچاوی لە یۆزگات، بە تایبەتی ناوچەکانی یەرکۆی و شەفاعەتلی، و ئەنقەرەدا هەیە.

بنەچەی فیجیڕۆغوللاری وەک «Kafkas göçmeni Türkler»، واتە تورکە کۆچبەرە قەفقازییەکان، پۆلێن دەکرێت. ئەمە ئاماژە بە کۆچە گەورەکانی سەدەی نۆزدە دەکات کە گرووپە تورکی و موسڵمانەکان، وەک چەرکەس، ئەبخاز یان داغستانییەکان کە زۆرجار لە ناسنامەی نیشتمانیی فراوانتری تورکیدا تواونەتەوە، لە فراوانخوازیی ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا لە قەفقاز هەڵدەهاتن. بەڕێوەبەرایەتیی عوسمانی ئەم گرووپانەی بە شێوەیەکی سیستەماتیک لە پارێزگاکانی ئەناتۆلیای ناوەندیی وەک یۆزگات و ئەنقەرە نیشتەجێ دەکرد، بۆ جێگیرکردنی دانیشتوان و دابینکردنی ناوەندێکی دانیشتووییی وەفادار.

ناسینەوەی فیجیڕۆغوللاری وەک تورکە کۆچبەرە قەفقازییەکان دۆزینەوەیەکی سەرەکییە لە وەڵامدانەوەی پرسیاری «کوردە یان نا». کۆمەڵگە کۆچبەرە قەفقازییەکانی تورکیا لە ڕووی ڕەگە زمانییەکان، شێوەکانی کۆچی مێژوویی و هەڵوێستی کۆمەڵایەتی و سیاسییەوە لە گرووپە نەتەوەییە کوردییەکان جیاوازن. هەرچەند هەردوو گرووپەکە بەشێوەیەکی سەرەکی موسڵمانن، فیجیڕۆغوللاری تێکەڵەیەکی دیاریکراوی تورکی و قەفقازی پێک دەهێنن کە بەشێکی بنەڕەتیی «مۆزاییکی ئەناتۆلیا»یە، بەڵام لە گێڕانەوەی نەتەوەییی کورد جیا دەمێنێتەوە. بڵاوبوونەوەی ئەم بنەچەیە بەسەر ناوچەکانی یەرکۆی و شەفاعەتلیی یۆزگاتدا لەگەڵ مێژووی باوی نیشتەجێکردنی ئەم گرووپە کۆچبەرانە لە کۆتایی سەدەی 19دا دەگونجێت.

بنەچەی لای دایک	وردەکاری	بنەچەی مێژوویی
ناوی هۆز	فیجیڕۆغوللاری	تورکی کۆچبەری قەفقازی (Kafkas Göçmeni).
لقە سەرەکییەکان	قەرەئاسلان، سەچکین	لە یۆزگات و ئەنقەرە نیشتەجێ بوون.
شوێنە سەرەکییەکان	یەرکۆی، شەفاعەتلی	ناوچەکانی ئەناتۆلیای ناوەندی کە مێژوویەکی بەرچاوی کۆچبەرییان هەیە.

شیکارکردنی بانگەشەکانی نەتەوەییبوونی کوردی: میدیا لە بەرامبەر واقیع

بانگەشەی ئەوەی ئاردە گولەر لە ڕووی نەتەوەییەوە کوردە، بەشێوەیەکی سەرەکی لە مەکۆکانی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان و لێدوانی دیجیتاڵیی پشتڕاستنەکراوەدا بەردەوامە. ئەم بانگەشانە زۆرجار لە دیاردەیەکی فراوانتری ژیانی گشتیی تورکیاوە سەرچاوە دەگرن، کە تێیدا گرووپە نەتەوەییە جیاوازەکان کەسە سەرکەوتووەکان «بە هی خۆیان دادەنێن»، بۆ زیادکردنی سەرمایەی کولتوورییان یان وەک بەشێک لە گوتارێکی کێبڕکێکاریی نەتەوەپەروەرانە. لە حاڵەتی گولەردا، وا دەردەکەوێت بانگەشەی کوردبوونی ئەنجامی چەند هۆکارێکی یەکگرتوو بێت: باوبوونی ناوی «ئاردە» لە چەندین گرووپی دانیشتواندا، فرەچەشنیی گشتیی دانیشتوانی ئەنقەرە و ڕووداوی دیاریکراو کە لە ڕوانگەی نەتەوەییەوە لێک دراونەتەوە.

یەکێک لەم ڕووداوانە ئەو تۆمەتانە بوون کە گولەر لە یارییەکی نێودەوڵەتیدا ڕەتی کردووەتەوە تەوقە لەگەڵ دەنێز ئوندەڤ بکات؛ یاریزانێک کە لە ئەڵمانیا لەدایک بووە و میراتی کوردی و ئێزیدی هەیە. هەرچەند ئەم دەنگۆیانە زۆرجار لە پلاتفۆرمەکانی وەک ڕێدیت یان X، تویتەری پێشوو، بڵاو دەبنەوە، زۆرجار بێ چوارچێوەن یان بە بەڵگەی ڤیدیۆیی کە ڕەفتاری ئاساییی وەرزشی نیشان دەدات هەڵدەوەشێنرێنەوە. بەڵام ئەم پارچە گێڕانەوانە بەشدارن لە دروستکردنی ژینگەیەکی ئۆنلاین کە ناسنامەی نەتەوەیی بەسەر مامەڵە وەرزشییەکاندا دەسەپێنێت، بێ ڕەچاوکردنی میراتی ڕاستەقینەی یاریزانەکە.

بەڵگەی ئەزموونیی لەم بوارانەدا دژ بە گریمانەی کوردبوونە:

دیمۆگرافیای جوگرافی: ڕەگە باوکییەکانی لە بۆلوو و ڕەگە دایکییەکانی لە یۆزگات لەو پارێزگایانەدان کە لە ڕووی مێژووییەوە بە بەراورد بە ناوچەکانی باشووری ڕۆژهەڵاتی ئەناتۆلیا، وەک دیاربەکر، ماردین و وان، دانیشتوانی کوردی کەمیان هەیە.
نیشانە زمانی و کولتوورییەکان: پەیوەندیی هۆزیی خێزانەکە، فیجیڕۆغوللاری، و بنەچە گوندییەکەی، حەیرانلار، بە ڕیز وەک تورکی و کۆچبەری قەفقازی بەڵگەنامە کراون؛ ئەو پۆلانەی کە لە ڕووی کۆمەڵایەتی و زمانییەوە لە کوردی جیاوازن.
خۆپێناسەکردن: گولەر و خێزانەکەی بەردەوام خۆیان وەک هاووڵاتیی تورکیا پێناسە کردووە و هێما نیشتمانییەکانی کۆماری تورکیایان لەباوەش گرتووە. هەرچەند یاریزانانی بنەچەکوردی دەتوانن نوێنەرایەتیی تورکیا بکەن و دەیکەن، پاشخانی گولەر هیچ نیشانەیەکی نەریتیی ناسنامەی کوردی نیشان نادات، وەک نیشتەجێبوون لە ناوچەکانی ڕۆژهەڵات یان بەکارهێنانی زمانی کوردی لە ماڵدا.
بەڵگەنامەکردنی پیشەیی: سەرچاوە سەرەکییەکانی ژیاننامە و تۆمارە فەرمییەکانی فەنەرباخچە و ڕیاڵ مەدرید هاووڵاتیبوونەکەی وەک تورکی تۆمار دەکەن و توێژینەوەی بنەچە لە بنکە زانیارییە تورکییەکاندا نیشتمانی «aslen»، واتە بنەڕەتی، وەک بۆلوو دیاری دەکات.

بەردەوامیی دەنگۆکە ڕەنگە پەیوەندیی بە بەراوردکردن لەگەڵ «مەسعود ئۆزیل»یش هەبێت. ئۆزیل، کە بۆ ئەڵمانیا یاریی کرد بەڵام بنەچەی تورکییە، لەبارەی ناسنامەکەیەوە خرا سەر پشکنینێکی توند. بە پێچەوانەوە، گولەر بەرهەمێکی «خالص»ی سیستەمی ناوخۆییی تورکیایە و ئەمە دەیکات بە هێمایەکی ڕوونتری شانازیی نیشتمانیی تورکیا؛ ئەمەش دەبێتە هۆی بانگەشە پێچەوانەکان لەلایەن ئەوانەوە کە دەیانەوێت گێڕانەوەی «ئەستێرەی نیشتمانی» ئاڵۆز بکەن.

گەشەسەندنی پیشەیی: ساڵەکانی گەنچلەربیرلیگی و فەنەرباخچە

ئەکادیمیای گەنچلەربیرلیگی گەشەپێدانی تەکنیکیی ئاردە گولەری ئاسان کرد؛ دامەزراوەیەک لە ئەنقەرە کە بە شێوازی شایستەساڵار و ڕێکوپێکی ڕاهێنانی گەنجان بەناوبانگە. بە پەیوەستبوونی بە ئەکادیمیاکە لە ساڵی 2014دا، گولەر پێنج ساڵی داڕێژەری ژیانی لە سیستەمێکدا بەسەر برد کە پێشینەی بە کۆنترۆڵی تۆپ و تێڕوانین دەدا لە بەرامبەر هێزی جەستەییی سادە. دۆزینەوەی لەلایەن فەنەرباخچەوە لە شوباتی 2019دا خاڵێکی گرنگ بوو؛ لە تەمەنی تەنها 13 ساڵیدا، لە یارییەکدا دژ بە عوسمانلیسپۆر چاودێری کرا و ئەمە بووە هۆی ڕاکێشانی دەستبەجێی لەلایەن ئەو یانە بەهێزەی ئیستانبوڵەوە.

پێشکەوتنی لە فەنەرباخچە خێرا بوو؛ لە ماوەی سێ ساڵدا لە تیمی U-15ەوە چووە تیمی U-19. لە وەرزی 2020-21دا، ئەدای لە قۆناغی حەذفیی U-19، کە لە یارییەکی چارەکی کۆتاییدا سێ گۆڵی کرد و یەک پاسێکی گۆڵی دا، جێگەکەی وەک بەهرەی یەکەمی یانەکە جێگیر کرد. ئەمە گرێبەستێکی پیشەیی لە کانوونی دووەمی 2021 و یەکەم بەشداریی لە تیمی یەکەم لە ئابی هەمان ساڵدا بۆ بەدەست هێنا، لە یارییەکی خولی ئەورووپای UEFA دژ بە HJK هێلسینکی.

گرنگیی هێماییی ماوەی گولەر لە فەنەرباخچە جێگیر بوو کاتێک دوای ڕۆیشتنی مەسعود ئۆزیل درێسی ژمارە 10ی پێ بەخشرا. لە چوارچێوەی تۆپی پێی تورکیادا، ژمارە 10 بۆ «مایسترۆ»، واتە ڕێکخەری یاری، تەرخانە و بارگرانیی ئەفسانەکانی پێشووی وەک ئالێکس دێ سۆزا و جەی جەی ئۆکۆچا لەسەرە. بە بوون بە گەنجترین گۆڵکاری مێژووی فەنەرباخچە لە خولدا لە تەمەنی تەنها 17 ساڵیدا، گولەر نەک تەنها ئەو چاوەڕوانییانەی بەجێ هێنا، بەڵکو کێبڕکێیەکی توندی پێشنیارکردنی نرخیشی لەنێوان یانە پێشەنگەکانی ئەورووپادا ورووژاند، لەوانە بایەرن میونشن، لیڤەرپوول و بارسێلۆنا.

قۆناغی پیشە لە یانە	ژمارەی بەشداری لە یاری	گۆڵەکان	دەستکەوتی سەرەکی
فەنەرباخچە U-19	30	14	گۆڵکاری یەکەمی قۆناغی حەذفیی 2020-21.
فەنەرباخچە (تیمی یەکەم)	51	9	براوەی جامی تورکیا (2023)؛ باشترین یاریزانی یاریی کۆتایی (MOTM).
ڕیاڵ مەدرید (2023-)	69 (کۆی گشتی)	15	گەنجترین تورک کە لە لالیگا گۆڵ بکات.

پەیوەستبوون بە ڕیاڵ مەدرید و یانە پێشەنگەکانی جیهان

گواستنەوەی گولەر بۆ ڕیاڵ مەدرید لە تەممووزی 2023دا بە بڕی €20 ملیۆن، لەگەڵ €10 ملیۆنی دیکە وەک پاداشتی ئەگەری، ڕووداوێکی گرنگ بوو بۆ وەرزشی تورکیا. بڕیاری بۆ هەڵبژاردنی ڕیاڵ مەدرید لە بەرامبەر بارسێلۆنا لە ژێر کاریگەریی داواکارییەکی کەسیی کەسایەتییەکانی یانەکە و هەلی ڕاهێنان لە ژێر سەرپەرشتیی کارلۆ ئەنچیلۆتی بوو. سەرەڕای بەربەستە سەرەتاییەکانی بەهۆی برینداربوون، لە یەکەم وەرزی 2023-24دا نازناوی لالیگا و خولی پاڵەوانانی UEFAی بەدەست هێنا و بوو بە یەکەم یاریزانی نێودەوڵەتیی تورک کە نازناوی دووەمیان لەگەڵ یانەکە بباتەوە.

لە ڕیاڵ مەدرید، گولەر وەک ناوەڕاستێکی هێرشبەری فرەبەهرە یان باڵ بەکار هاتووە و ئەنچیلۆتی ستایشی «تێڕوانین» و «ئارامیی زیاتر لە تەمەنی» کردووە. توانای گۆڵکردنی لە مەودای دوورەوە، بە تایبەتی بە لێدانی ناسراوی پێی چەپی، بووە هۆی بەراوردکردنی بە ئەستێرە گەورە ناسراوەکان، بەڵام هاوتیمی و ڕاهێنەرەکانی جەخت لە خاکەڕایی و «کەسایەتیی بێفیز»ی دەکەنەوە؛ ئەو سیفەتانەی زۆرجار دەدرێنە پاڵ پەروەردەی ئایینی و خێزانییەکەی.

میدیای ئیسپانی زۆرجار ماوەی یاریکردنی تاوتوێ کردووە و هەندێک دەزگا ڕاپۆرتیان لەبارەی «ئازاردانی بەکۆمەڵ» یان پێکدادانی خۆپەرستی لە ژووری جلگۆڕینی پڕ ئەستێرەی مەدریددا کردووە. بەڵام گولەر بەردەوام ئەم ڕاپۆرتانەی ڕەت کردووەتەوە و سەرنجی پیشەییی خۆی پاراستووە کە لای «مەدریدیستا»کان خۆشەویستی کردووە. تێکەڵبوونی بە تیمەکە، کە بەپێی ڕاپۆرتەکان بە «ڕادەستکردنی درێس» لەلایەن لوکا مۆدریچەوە لە پاسی تیمەکەدا هێمای بۆ کراوە، ئاماژە بە پلانێکی درێژخایەن دەکات بۆ ئەوەی ببێت بە کۆڵەکەیەکی ناوەندیی «نەوەی نوێ» لە سانتیاگۆ بێرنابێو.

ئامار	فەنەرباخچە (2021-23)	ڕیاڵ مەدرید (2023-ئێستا)
خولەکە یاریکراوەکان	1,924	3,212
گۆڵەکان	9	15
پاسەکانی گۆڵ	12	14
کارتی زەرد	3	3
نازناوە گەورەکان	جامی تورکیا	خولی پاڵەوانان، لالیگا، سووپەرجامی UEFA.

ناسنامەی نیشتمانی و مەیدانی نێودەوڵەتی

ڕۆڵی گولەر لە هەڵبژاردەی تورکیادا ڕەنگە گرنگترین نیشانەی جێگەکەی بێت وەک هێمایەکی «نیشتمانی»، نەک «نەتەوەیی». بە یەکەم بەشداریی لە هەڵبژاردەی یەکەم لە تەمەنی 17 ساڵیدا لە تشرینی دووەمی 2022 دژ بە کۆماری چیک، بە خێرایی بووە ڕووخساری تیمەکە. ئەدای لە ئەورووی 2024ی UEFA بە تایبەتی مێژوویی بوو؛ گۆڵەکەی دژ بە گورجستان کردی بە یەکەم هەرزەکار کە لە یەکەم یاریی پاڵەوانیەتیی ئەورووپادا گۆڵ بکات لە دوای کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ لە 2004دا.

هەڵبژاردەی نیشتمانی مەیدانێک دابین دەکات کە ناسنامەی گولەر لە ژێر ئاڵای تورکیادا یەک دەخات. لە تورکیا، هەڵبژاردەی نیشتمانی زۆرجار یەکێکە لەو دامەزراوە کەمانەی کە دەتوانن بۆ ماوەیەکی کاتی پەیوەندی لەنێوان دابەشبوونە سیاسی و نەتەوەییەکاندا دروست بکەن. سەرکەوتنی گولەر وەک سەرکەوتنی «قوتابخانەی تورکی»ی تۆپی پێ دەبینرێت، چونکە بەرهەمی ئەکادیمیا ناوخۆییەکانە، نەک دیاسپۆرای «Almancı»، واتە تورکەکانی ئەڵمانیا. ئەمە کردییە هێمایەکی بەهێزی تایبەت بۆ فیدراسیۆنی تۆپی پێی تورکیا (TFF) و دامەزراوە وەرزشییە ناوخۆییەکان.

پێوەری هەڵبژاردەی نیشتمانی	بەها	ڕیکۆرد/بارودۆخ
یارییەکانی هەڵبژاردەی یەکەم	26	تا کۆتایی 2025.
گۆڵەکانی هەڵبژاردەی یەکەم	6	گۆڵەکانی ئەورووی 2024 دەگرێتەوە.
تەمەنی یەکەم بەشداری	17 ساڵ و 8 مانگ	یەکێک لە گەنجترینەکانی مێژوو.
ئەدای ئەورووی 2024	1 گۆڵ، باشترین یاریزانی یاری	گۆڵێکی مێژوویی لە یەکەم بەشداریدا.

کاریگەریی ئابووری و نرخاندنی بازاڕ

ڕەهەندە دارایییەکانی پیشەی ئاردە گولەر جێگەکەی وەک سامانێکی پێشەنگی جیهانی ڕەنگ دەدەنەوە. نرخاندنی بازاڕی بە خێراییەکی هەڵکشاو زیادی کردووە و مەزەندە ئێستاییەکان بەهاکەی نزیکەی €90 ملیۆن دادەنێن و دەیکەن بە بەنرخترین یاریزانی تورکی مێژوو. ئەم بەها ئابوورییە تەنها ڕەنگدانەوەی ئەدای لە مەیداندا نییە، بەڵکو ژمارەی زۆری شوێنکەوتووانی لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان و «هێزی نەرم»ی وەک باڵیۆزێکی کولتووری بۆ تورکیا لە جیهانی ئیسپانی‌زمانیشە.

مووچەکەی لە ڕیاڵ مەدرید بە ساڵانە نزیکەی £4.38 ملیۆن ($5.6 ملیۆن) مەزەندە دەکرێت و مووچەیەکی هەفتانەی پێ دەبەخشێت کە بە ئاسانی لە ناو ڕیزی بەرزی ئەستێرە گەنجەکانی ئەورووپادا جێگیر دەکات. هەروەها، پێداگریی لەسەر نرخی گواستنەوەیەک کە لە مەرجی ئازادکردنی لە فەنەرباخچە زیاتر بوو، دڵنیایی دا کە یانە پێشووەکەی دەستکەوتێکی داراییی بەرچاو بەدەست بهێنێت؛ هەڵوێستێک کە ناوبانگی وەک «کوڕێکی وەفادار»ی تۆپی پێی تورکیا باشتر کرد.

پێوەری دارایی	بڕ (GBP/USD)	سەرچاوە/چوارچێوە
مووچەی ساڵانە	£4,385,178 / $5,667,053
مووچەی هەفتانە	£84,330 / $108,982
نرخاندنی بازاڕ	€90,000,000	ڕیکۆرد بۆ یاریزانێکی تورک.
نرخی گواستنەوە	€20,000,000 + پاداشتەکان	لە مەرجی ئازادکردن زیاتر بوو.

ناسنامەی کولتووری و ئایینی: «پابەندیی بێدەنگ»

بابەتێکی دووبارەبووەوە لە ناساندنەکانی ئاردە گولەردا پابەندییەکەی بە بەها نەریتییە تورکی و ئیسلامییەکانە. گولەر، کە بە «موسڵمانێکی پابەند بە ئایینەکەی» وەسف دەکرێت، بە خاکەڕایی و دوورکەوتنەوەی لە «شێوازی ژیانی بەفیڕۆدەر» ناسراوە کە بە شێوەیەکی باو بە تۆپچییە گەنجەکانی ئەورووپا پەیوەست دەکرێت. ئەم «کەسایەتییە بێفیزە» دەدرێتە پاڵ دایک و باوکی، ئومیت و سەراپ، کە هەستی «پابەندیی بێدەنگ» و ڕێزگرتنیان لە گەورەکان لە ناخیدا چاندووە.

ئەم هاوئاراستەییە کولتوورییە بە تایبەتی لە مامەڵە گشتییەکانیدا دیارە. چ پەیامە پڕسۆزەکانی بۆ دایکی لە کاتی یارییەکاندا بێت، چ وەڵامە ئارامەکانی بۆ فشاری میدیا، گولەر نموونەیەکی دیاریکراوی «پیاوی بەڕێزی تورک» (beyefendi) بەرجەستە دەکات. ئەمە لای بەشێکی فراوانی خەڵکی تورکیا زۆر خۆشەویستی کردووە، لەوانە خێزانە پارێزگارەکان کە وەک نموونەیەک بۆ منداڵەکانی خۆیان دەیبینن. پەیوەندییەکەی لەگەڵ دوروو نەیمان، یاریزانێکی پیشەییی باسکەی گەڵاتەسەرای، زیاتر لە کۆمەڵگەی وەرزشیی پێشەنگی تورکیادا تێکەڵی دەکات و وێنەیەکی گشتیی بەناوبانگ بەڵام تا ڕادەیەک بێ ڕیسوایی دروست دەکات.

تێکەڵکردن: ناسنامە، نەتەوەییبوون و داهاتوو

شوێنکەوتنی گشتگیری پاشخانی ئاردە گولەر میراتێک ئاشکرا دەکات کە بە قووڵی لە ناوەڕاستی مێژوویی و دانیشتووییی تورکیادا ڕەگی داکوتاوە. ڕەگە باوکییەکانی لە گوندی حەیرانلاری بۆلوو بە جووتیارە تورکە ئۆغوزەکانی ڕۆژئاوای دەریای ڕەشەوە پەیوەستی دەکەن، لە کاتێکدا ڕەگە دایکییەکانی لە هۆزی فیجیڕۆغوللاریی یۆزگات بە کۆمەڵگە کۆچبەرە قەفقازی و تورکییەکانەوە پەیوەستی دەکەن کە لە کۆتایی سەردەمی عوسمانیدا یارمەتیی داڕشتنی ئەناتۆلیای ناوەندییان دا.

بانگەشەکانی نەتەوەییبوونی کوردی بنەمای بنەچەیی و جوگرافییان نییە. هەرچەند سرووشتی ئاڵۆز و زۆرجار مشتومڕاویی سیاسەتی ناسنامە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ڕەنگ دەدەنەوە، لەگەڵ مێژووی بەڵگەنامەکراوی خێزانەکانی گولەر، قەرەئاسلان یان سەچکین ناگونجێن. ئاردە گولەر، هەم لە ڕووی هاووڵاتیبوونی یاسایی و هەم لە ڕووی نەتەوەییبوونی باوباپیرانەوە، تورکێکە کە نوێنەرایەتیی ناسنامەی تێکەڵکراوی «ئەناتۆلیایی»ی سەدەی 21 دەکات؛ تێکەڵەیەک لە توخمە تورکییە ڕەسەنەکان و گرووپە کۆچبەرە تواوەکانی قەفقاز.

بە بەردەوامبوونی پیشەکەی لە ڕیاڵ مەدرید، گەورەترین ئاستەنگی گولەر پاراستنی ئەم ناسنامە «بێفیزە» دەبێت لەناو فشارە جیهانییەکانی سانتیاگۆ بێرنابێو. بەڵام مێژووی خۆڕاگرییەکەی، لە گۆڵە کاتییەکانی ئەڵتینداغەوە تا یارییە چارەنووسسازەکانی ئەورووی 2024، ئاماژە بە پێگەیشتووییەک دەکات کە بە باشی ئامادەیە بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ تیشکی ناوبانگ. هێشتا نەک تەنها بەهرەیەکی وەرزشیی پێشەنگە، بەڵکو هێمایەکی گرنگی یەکگرتووییی نیشتمانی بۆ تورکیایە؛ ڕۆڵێک کە بە بەردەوام پێشینەدان بە پیشە و خێزانەکەی لە بەرامبەر مشتومڕە دابەشکەرەکانی ناسنامەی نەتەوەیی بەجێی دەهێنێت.

پوختەی پاشخان	وردەکاری	پشتڕاستکردنەوەی سەرچاوە
نەتەوەییبوون	تورک (تێکەڵەی تورکیی ئەناتۆلیایی و تورکی قەفقازی)
هاووڵاتیبوون	تورکی
نیشتمانی لای باوک	بۆلوو، مەنگەن، گوندی حەیرانلار
نیشتمانی لای دایک	یۆزگات / ئەنقەرە (بنەچەی فیجیڕۆغوللاری)
ئایین	موسڵمانی پابەند بە ئایینەکەی
بنەچەی کۆمەڵایەتی	ئەنقەرەی چینی کرێکار (ئەڵتینداغ)

لە شیکاریی کۆتاییدا، چیرۆکی ئاردە گولەر بەڵگەی ئەوەیە کە هەرچەند نەتەوەییبوون و هاووڵاتیبوون زۆرجار بابەتی مشتومڕی توندی گشتین، بۆ تاک زۆرجار لە پلەی دووەم دان بە بەراورد بە بەهاکانی دیسیپلین، خێزان و نایابی. ناسنامەی گولەر لە دەنگۆکانی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانەوە دروست نابێت، بەڵکو لە قوربانیدانی خاوەنی دوکانێکی گەڕەک لە ئەنقەرە، خۆڕاگریی دایکێک لە حەیرانلار و لێهاتوویی تەکنیکی کە لە باخچەیەکی بچووکی تورکیدا تیژ کراوەتەوە. بە بەردەوامبوونی درەوشانەوەی «ئەڵماسی تورکی» لە مەدرید، وەک نوێنەرێکی ڕوونی کۆماری نوێی تورکیا و میراتە فرەچەشنە بەڵام یەکگرتووەکەی ئەمە دەکات.

bbntimes.com

دایک و باوکی ئەستێرە سەرهەڵداوەکەی ڕیاڵ مەدرید، ئاردە گولەر، بناسن: ئومیت ...