کەهڤاڵتیی وان: نانی بەیانیی کوردی و خوانی بەیانیی هەزار تەبەق

لە ئیستانبوڵ چێشتخانەیەک هەیە کە بەیانیی شەممە و یەکشەممە ڕیزی چاوەڕوانی لە بەردەمی دروست دەبێت. کڕیارەکان چاوەڕێی نانی بەیانیی کوردین. لە ناوەوەدا تەبەقە بچووکەکان بە نۆرە و بەبێ پەلە دێن؛ پەنیرە سپییە تەنیراوە خوێدارەکەی وان، تەبەقێک پەنیری گیادار، مەنجەڵێکی مسی قەیماغ کە هێندە دەوڵەمەندە دەبریسکێتەوە، تەبەقێک شانەی هەنگوین لە تەنیشت شووشەیەک هەنگوینی شاخ، نانی تازەی تەنوور، تەبەقێک ڕەچەل، کاسەیەک ڕاشی کە دۆشاوی ترێی تێکەڵ کراوە، زەیتوونی ڕەش، تەماتە و خەیاری لەتکراو، ڕۆبی بیبەر، هێلکەیەکی ڕەق‌کوڵاو، هێلکەیەکی سوورکراوە بە بیبەری ڕەش و بیبەری تیژ، مەنجەڵێکی بچووک مڕەبای گێلاس. چا، هەمیشە چا، بەردەوام دەڕژێنرێت و پەرداخەکە بە هەمان خێرایی کە بەتاڵ دەبێت، پڕ دەکرێتەوە. ئەمە کەهڤاڵتیی کوردییە، خوانی نانی بەیانیی وان، کە بە بێدەنگی بووەتە یەکێک لە بەناوبانگترین خواردنەکانی ئیستانبوڵ. خوانە ڕازاوەکەی نانی بەیانی، ئەوەی بە تورکی سەرپمە کەهڤاڵتیی پێ دەگوترێت، خوانێکی ئاهەنگی تەبەقە بچووکەکان لەبری یەک خواردن، بە شێوەیەکی بەربڵاو سەرچاوەکەی دەدرێتە پاڵ وان لە ڕۆژهەڵاتی کوردی؛ ئەو شوێنەی نەریتی ڕیزکردنی هەموو ئەوەی لە ماڵدا هەیە و ڕێگەدان بە میوانان بە هێواشی و بۆ ماوەیەکی درێژ بخۆن، بیرۆکەیەکی چێشتخانە نییە، شێوازی ژیانە. میوانبوون لە نانی بەیانیی کوردی لە وان، واتە بە هەموو ئەو بەخشندەییە خۆراکت پێ دەدرێت کە چێشتلێنخانە دەتوانێت پێشکەشی بکات؛ خوانەکە بەتاڵ نابێت، چا ناوەستێت و ناڕۆیت تا هەموو شتێک لانیکەم جارێک نەخۆیت و دڵنیا نەبیت شتێکی نەخواردوو نەماوە. میواندارییە لە دەوڵەمەندترین و ئارامترین و لە بنەڕەتدا کوردیترین شێوەیدا. ئەمە سەد و بیست و پێنجەمین وتاری زنجیرەکەیە. زنجیرەکە لە ماوەی زیاتر لە ساڵێک نووسیندا، هەر پێکهاتەیەکی نانی بەیانیی کوردیی لە وتاری جیاوازدا گرتووەتەوە. ئەمە ئەو وتارەیە کە هەموویان پێکەوە دەخاتە سەر خوان.

خاڵە سەرەکییەکان

• نانی بەیانیی کوردیی وان خوانێکی پێکهاتوو لە پازدە تەبەقی بچووک یان زیاترە؛ یەکێک لە خوانە مەزنەکانی بەیانیی ناوچەکە

• وەک سەرچاوەی نەریتی خوانە ڕازاوەکەی نانی بەیانی ناودەبرێت کە بە سەرانسەری ناوچەکەدا بڵاو بووەتەوە

• پەنیری گیاداری وان و قەیماغ لەگەڵ هەنگوین و ڕەچەل و هێلکە و ڕاشی و دۆشاو و نان و چای تۆخ لەخۆ دەگرێت

• وان کەهڤاڵتی ئەڤی لە ئیستانبوڵ دامەزراوەیەکی خۆشەویستی تاراوگەی کوردییە کە هەموو کۆتایی هەفتەیەک ڕیزی چاوەڕوانی لە بەردەمی دروست دەبێت

زانیارییە خێراکان

سەرچاوە: وان، شارە مەزنە کوردییەکەی دەریاچەی وان لە باکووری کوردستان، باکوور

پێکهاتە سەرەکییەکان: پەنیری گیادار، قەیماغ، هەنگوین، ڕەچەل، هێلکە، نان، ڕاشی+دۆشاو، زەیتوون، تەماتە، چا

خواردنە تایبەتەکانی وان: کاڤوت (گەنمی سوورکراوە لەگەڵ هەنگوین و گوێز)، مورتوگا (هێلکەی تێکدراو لەگەڵ کەرە و ئارد)

تاراوگە: وان کەهڤاڵتی ئەڤی، ئیستانبوڵ؛ شەممە و یەکشەممە ڕیزی چاوەڕوانی بۆ نانی بەیانیی کوردی دروست دەبێت

چی لەسەر خوانەکەیە

خوانی نانی بەیانیی کوردیی وان یەک خواردن نییە، کۆمەڵەیەکە لە هەموو شت؛ هەموو ئەوەی بەرهەمهێنانی شیر دابینی دەکات، هەموو ئەوەی باخ هەڵیدەگرێت، هەموو ئەوەی شاخ دابینی دەکات؛ هەموویان لە یەک کاتدا لەسەر خوان ڕیز دەکرێن و بە هێواشی لە ماوەی کاتژمێرێک یان زیاتر دەخورێن. پەنیرەکان لە ناوەڕاستدان. پەنیری گیای کێویی وان، پەنیری گیادار کە سیرمۆ و گیا شاخاوییەکانی دیکەی لە بنەمایەکی سپی و نەرمدا پەستێنراون، ئەستێرەکەیە؛ خوێدار و بۆنخۆش و جیاواز لە هەر پەنیرێکی دیکەی کۆمەڵەخواردنە کوردییەکان. لە تەنیشتیدا پەنیرە سپییە تەنیراوە سادەترەکان و پەنیرە تازە کەم‌تامەکان و هەندێک جار تەبەقێک چۆکەلەک، دڵەمەی پەنیری وشککراوە، یان لۆر هەن. لە بەرامبەر خوێداریی پەنیر، چێشتلێنخانە قەیماغ دادەنێت؛ ئەو کرێمە بەستووە زۆر دەوڵەمەندەی لە شیری بەیانی دروست کراوە و لە تاوە مسینە تەختەکاندا بەستراوە و بە ساردی و نەرمی دەگیرێت و لە تەنیشت تەبەقێک شانەی هەنگوین و شووشەیەک هەنگوینی شاخ دادەنرێت. ئەم دوو شتە پێکەوە، قەیماغ و هەنگوین، پاکترین دەربڕینی زۆزانن؛ ئەو لەوەڕگە بەرزە هاوینەیە کە گوڵەکانی بۆنیان بە شیرەکە داوە و کندووەکانی بە هەنگوینی گوڵە کێوییەکان پڕ بوون. پاشان هەموو شتێکی دیکە دێت؛ ڕەچەل، ئەو مڕەبایەی میوەی هاوینی پاراستووە، ڕاشی تێکەڵ بە دۆشاوی ترێ، ڕاشی و دووشاڤ، ئەو سۆسە شیرینە مەزنە، نانی تازەی تەنوور، زەیتوونی ڕەش، تەماتە و خەیاری لەتکراو و ڕۆبی بیبەر. دوو هێلکە؛ یەکێکیان لە کەرەدا سوور کراوەتەوە و بیبەری ڕەش بەسەر ڕوویەکەیدا دەهاڕدرێت، یەکێکیشیان ڕەق کوڵێنراوە. خواردنە تایبەتەکانی وان لە باشترین خوانەکاندا دەردەکەون؛ کاڤوت، ئاردی گەنمی برژاو کە لەگەڵ هەنگوین و گوێز لێ دەندرێت و دەبێتە تێکەڵەیەکی شیرین بە تامی گوێز، و مورتوگا، هێلکە کە لەگەڵ کەرە و ئارد تێک دەدرێت و دەبێتە خواردنێکی دەوڵەمەند و ئاوریشمئاسا کە نە تەواو ئۆملێتە و نە تەواو حەریرە، بەڵکو شتێکی تەواو تایبەت بە خۆیە. چا. هەمیشە چا. چا ناوەستێت.

ئەو خوانەی ئیستانبوڵی داگیر کرد

خوانە ڕازاوەکەی نانی بەیانی، سەرپمە کەهڤاڵتی و هاتنی بە نۆرەی تەبەقە بچووکەکان، سەرچاوەکەی دەدرێتە پاڵ وان. پێش ئەوەی ئیستانبوڵ لە سەرانسەری تورکیا بیکات بە مودە، تەنها ئەو شێوەیە بوو کە خێزانە کوردەکانی وان خواردنیان بە میوانەکانیان دەدا؛ دەربڕینێکی تەواوی میوانداریی ماڵەکە، هیچ شتێک هەڵنەدەگیرا و هەموو شتێک لە یەک کاتدا پێشکەش دەکرا. زنجیرەکە شوێنی نەریتی کوردیی خۆراکدان بە میوانان کەوتووە، لە قابورغا دۆلماسیی جەژنەوە بۆ هەڵاوی لە ماڵی ماتەم و خوانی سەیران لە شاخ. نانی بەیانی شێوە ڕۆژانە و ماڵییەکەی هەموو ئەو پاڵنەرانەیە؛ میوانداری کە بۆ بۆنەکان هەڵنەگیراوە، بەڵکو تێهەڵکێشراوی بەیانیی ئاساییە. وان کەهڤاڵتی ئەڤی لە ئیستانبوڵ، چێشتخانەیەک کە بە سادەیی بە ناوی نانی بەیانیی کوردیی وان ناودەبرێت، ئەوەی بەناوبانگ کرد کە خێزانە کوردەکان هەمیشە دەیانزانی. شەممە و یەکشەممە لە دەرەوەی دەرگاکانی ڕیزی چاوەڕوانی دروست دەبێت. کڕیارەکان چاوەڕێ دەکەن، هەندێک جار بۆ کاتژمێرێک، بۆ مێزێک و هاتنی بە نۆرەی تەبەقە بچووکەکان. ڕۆژهەڵاتی کوردی خۆراک بە ڕۆژئاوای فرەکولتووری دەدات و ڕۆژئاوا بۆی ڕیز دەگرێت. ئەمە چیرۆکی تاراوگەیە کە زنجیرەکە لە سەرەتاوە گێڕاویەتییەوە؛ خوانی کوردی لە هەر شوێنێک کورد بڕوات، دەبێتە ئەو شتەی تەواوی شار دەیەوێت. تێبینیی ڕاستگۆیانە هەمانە وەک هەمیشە. خوانە ڕازاوەکەی نانی بەیانی ئێستا لە سەرانسەری تورکیا و ناوچەکەدا بڵاوە و چیتر تەنها کوردی نییە. بەڵام نەریتەکە لە وان و لە ماڵێکی کوردی دەستی پێ کردووە و باشترین شێوەکەی هێشتا پەنیری گیای کێوی و قەیماغ و هەنگوینی شاخی تێدایە کە تەنها دەکرێت لەوێوە بێن.

پرسیارە باوەکان

نانی بەیانیی کوردیی وان چییە؟

نانی بەیانیی کوردیی وان خوانێکی ڕازاوەی پازدە خواردنی بچووک یان زیاترە کە پێکەوە لەسەر خوانێکی گەورە پێشکەش دەکرێن؛ چەند جۆرێک پەنیر، لەوانە پەنیری گیاداری وان، قەیماغ، کرێمی بەستوو، لەگەڵ شانەی هەنگوین، هەنگوینی شاخ، ڕەچەل، مڕەبا، ڕاشی لەگەڵ دۆشاوی ترێ، هێلکەی سوورکراوە و ڕەق‌کوڵاو، نانی تازە، زەیتوون، تەماتە و چای ڕەشی تۆخ کە بەردەوام دەڕژێنرێت. زیادکراوە تایبەتەکانی وان کاڤوت، گەنمی برژاو لەگەڵ هەنگوین و گوێز، و مورتوگا، هێلکەی تێکدراو لەگەڵ کەرە و ئارد، لەخۆ دەگرن. خواردنەکە بە هێواشی لە ماوەی کاتژمێرێک یان زیاتر دەخورێت و هیچ تەبەقێک لادانادرێت تا هەموو کەس تێر دەبێت.

بۆچی نانی بەیانیی وان بەناوبانگە؟

لەبەر کوالێتیی نایابی بەرهەمەکانی شیری وان، بە تایبەتی پەنیری گیای کێوی و قەیماغ، و لەبەر ئەوەی بە شێوەیەکی بەربڵاو سەرچاوەی نەریتی خوانە ڕازاوەکەی نانی بەیانی دەدرێتە پاڵ کولتووری کوردیی وان. ئەو چێشتخانانەی نانی بەیانیی کوردیی وان پێشکەش دەکەن، بوونەتە دامەزراوەی مەزن لە ئیستانبوڵ و دەرەوەی و شێوەکە، زۆر خواردنی بچووک و هێواشی و خوانی بەکۆمەڵ، بووەتە نموونە بۆ کولتووری نانی بەیانی لە سەرانسەری ناوچەکە.

خوانە ڕازاوەکەی نانی بەیانی تەنها کوردییە؟

نەخێر؛ خوانی سەرپمە کەهڤاڵتی ئێستا لە سەرانسەری تورکیا و ناوچەکەدا بڵاوە و تەنها کوردی نییە. بەڵام بە شێوەیەکی بەربڵاو نەریتی خوانە ڕازاوە فرەخواردنەکەی نانی بەیانی دەدرێتە پاڵ کولتووری کوردیی وان و شێوە ڕەسەنەکەی، بە پەنیری گیای کێویی وان و قەیماغی زۆزان و هەنگوینی شاخ، هێشتا سیما ئاشکرا و ناسراوەکەی ڕۆژهەڵاتی کوردی هەڵدەگرێت.

کۆتایی

کەهڤاڵتیی وان سەد و بیست و پێنجەمین وتاری ئەم زنجیرەیە و ئەو وتارەیە کە هەموو شتێک کۆ دەکاتەوە. هەر پێکهاتەیەکی نانی بەیانیی کوردی لەم پەڕانەدا گرتراوەتەوە؛ پەنیری گیاداری وان و کرێمی بەستوو و هەنگوینی شاخ و مڕەبا و نان و دۆشاو و ڕاشی و چا. ئەم وتارە هەموویان دەخاتە سەر خوان. دەردەکەوێت نانی بەیانیی کوردی بە تەواوییەکەی یەکێکە لە خواردنە مەزنەکانی جیهان؛ نەک چونکە پێکهاتەیەکی تاک ناوازەیە، هەرچەندە هەر یەکێکیان ناوازەیە، بەڵکو لەبەر ئەوەی پێکەوە چی دەکەن؛ خوێداری و شیرینی و بەرهەمی شیر و میوە و نان و هێلکە و ئەو چایەی هەرگیز تەواو نابێت. خواردنێکە کە دەڵێت: لێرە بەخێرهاتی، هەرچەند دەتەوێت دابنیشە، هەرچی دەتەوێت بیخۆ. لە سەد و بیست و پێنجەمین وتاردا، خوانی کوردی ئامادەیە.