متون آفرینش و نیایش، نقش آسمان در دفاع کیهانی و روز بیست‌وهفتم را روشن می‌کنند.

آسمان پرستاره و راه شیری بر فراز مناره آجری روشن و آرامگاه گنبددار سنگ‌بست
سنگ‌بست، خراسان، ۲۰۲۴، Mjkhoshnood. تصویری امروزی از آسمان؛ بناها نیایشگاه ایزد آسمان نیستند. © Mjkhoshnood · CC BY 4.0 · Wikimedia Commons.

نخستین آفرینش مادی

آسمان در نوشته‌های زرتشتی هم سپهر دیدنی و هم نیروی مینوی وابسته به آن را در بر می‌گیرد. بندهش هندی وجود مینوی را از آفرینش مادی جدا می‌کند. در ترجمه وست، بند ۱.۲۸ به‌ترتیب آسمان، آب، زمین، گیاه، جانور و انسان را می‌شمارد. این تقدم بخشی از کیهان‌زایی است؛ نه زندگی‌نامه‌ای انسانی برای ایزد و نه تاریخ همه متون دینی. [1] [2]

کاخ، جامه و دفاع

فروردین‌یشت ۱۳.۱–۳ نگاه‌داشتن آسمان را با یاری فروشی‌های پارسایان پیوند می‌دهد. آسمان چون کاخی باشکوه و جامه‌ای ستاره‌آرا تصویر می‌شود. فصل ششم بندهش، مینوی آسمان را به جنگاوری زره‌پوش مانند می‌کند. او و فروشی‌ها راه بازگشت اهریمن را پس از ورودش به آفرینش می‌بندند. پس متن نمی‌گوید که بدی هرگز وارد جهان نشده است. [2] [3]

تصویرهای گوناگون

بندهش بزرگ ۲۶.۷۶ آسمان مینوی را از آسمانی که نگه می‌دارد جدا می‌کند. سنت‌ها از سنگ، فلز یا شیشه و چهار، شش یا هفت مرتبه سخن می‌گویند. هر نمودار باید روایت خود را مشخص کند. فصل پنجم ترجمه وست مسیرهای خورشید را با روزن‌های البرز کیهانی توضیح می‌دهد. این کیهان‌نگاری دینی است، نه اندازه‌گیری نجوم امروز. [1] [2] [4]

روز بیست‌وهفتم

سی‌روزه دوم نیایش‌ها را میان سی روز نام‌دار تقسیم می‌کند. شماره ۲۷ آسمان درخشان و جایگاه خجسته پارسایان را می‌ستاید؛ شماره ۲۸ به زمین می‌پردازد. بنابراین آسمان جایگاهی آیینی و مشخص دارد. این نام روز خودبه‌خود با بیست‌وهفتم ماه میلادی یکی نیست. نیایش و روایت آفرینش کارکردهای متفاوت آسمان مقدس را روشن می‌کنند. [5]

منابع و مطالعه بیشتر

  1. Ahmad Tafazzoli, “Āsmān”, Encyclopaedia Iranica II, pp. 770–771 (1987); comparison of cosmological texts, substances, levels and the guardian of the sky.
  2. Bundahishn, Indian recension, translated by E. W. West, Pahlavi Texts I (1880): 1.8 and 1.28 on creation; chapter 5 on solar routes; chapter 6 on the sky’s defence and the Evil Spirit’s attempted retreat.
  3. Frawardin Yasht 13.1–3, translated by James Darmesteter; primary prayer on the fravashis, the sustained sky, palace and garment imagery.
  4. Greater Bundahishn, translated by Behramgore Tehmuras Anklesaria, chapter 26.76; primary passage distinguishing the spiritual sky and the sky it holds.
  5. Siroza 2.27–28, translated by James Darmesteter; the invocations for Asman and the earth on consecutive named days.
  6. Mjkhoshnood, night sky above Sangbast, Khorasan (2024), Wikimedia Commons; photograph released under CC BY 4.0.