سنت‌های ادبی و مطبوعات و ترجمه، زبان و خط و خوانندگان را به هم پیوند می‌دهند.

صفحهٔ قدیمی روزنامه با عنوان بزرگ کردستان به خط عربی و اطلاعات چاپ و دو ستون فشردهٔ متن
کردستان، آغازشده در قاهره در ۱۸۹۸ به دست مقداد مدحت بدرخان. بازتولید مالکیت عمومی، Kurdish Academy of Language، از ویکی‌مدیا کامنز. Kurdish Academy of Language · Wikimedia Commons · Public domain.

زبان و شعر کلاسیک

کردی از خانوادهٔ زبان‌های ایرانی است. کرمانجی و سورانی معیار ادبی خود دارند؛ اینالکو خط لاتین و عربیِ سازگارشده را شرح می‌دهد. [1] [2] ملای جزیری، حدود ۱۵۷۰–۱۶۴۰، نمایندهٔ شعر کلاسیک کرمانجی است. احمد خانی، ۱۶۵۰–۱۷۰۷، مم و زین و واژه‌نامهٔ آموزشی منظوم عربی–کردی نوبهارا بچوکان را نوشت. گورانی با حمایت اردلان و سورانی با بابان و حلقهٔ نالی پیوند داشت. [3]

گردآوری و مطبوعات

محمود بایزیدی با الکساندر ژابا همکاری کرد؛ مجموعهٔ روایت‌های کردی در ۱۸۶۰ با ترجمهٔ فرانسوی منتشر شد. در دمشق جلادت بدرخان و همکاران رسم‌الخط لاتین را از راه مجلاتی چون هاوار، ۱۹۳۲–۱۹۴۳، گسترش دادند. [2] کردستان در ۱۸۹۸ در قاهره آغاز شد. [4] در سورانی گوران و سپس شیرکو بیکس امکان‌های تازهٔ شعر را آزمودند. [3]

ترجمه و حفاظت

آرکیپلاگو ترجمهٔ کریم عبدالرحمان از آخرین درخت انارِ بختیار علی را در ۲۴ ژانویهٔ ۲۰۲۳ منتشر کرد؛ جست‌وجوی زندانی سابق برای پسرش جنگ و حافظه و خیال را گرد می‌آورد. [5] پیش‌چاپ یاسین و حسانی در ۲۰۲۴ آموزش OCR با ۱۲۳۳ تصویر سطر رونویسی‌شده از نشریات پیش از ۱۹۵۰ در مرکز ژین را توضیح می‌دهد. [6] نام نویسنده، زبان، خط، مترجم و چاپ مشخص راه دنبال‌کردن متن را میان خوانندگان فراهم می‌کنند.

منابع و مطالعه بیشتر

  1. Inalco, Kurdish licence programme 2025–2026, p.4; Kurmanji and Sorani literary norms, scripts and teaching history.
  2. Joyce Blau, Kurdish Language ii. History of Kurdish Studies, Encyclopaedia Iranica; Bayazidi, Jaba, publications and the Damascus school.
  3. Philip G. Kreyenbroek, Kurdish Written Literature, Encyclopaedia Iranica, 2005, updated 2018; classical traditions, named works and modern poetic forms.
  4. Kurdish Institute of Paris, Bulletin 314, May 2011; Bedir Khan archival project and Kurdistan newspaper’s 1898 beginning.
  5. Archipelago Books, The Last Pomegranate Tree by Bachtyar Ali, translated by Kareem Abdulrahman, 24 January 2023; publisher’s edition record and synopsis.
  6. Blnd Yaseen and Hossein Hassani, Making Old Kurdish Publications Processable by Augmenting Available Optical Character Recognition Engines, arXiv preprint 2404.06101, 9 April 2024; abstract and research description.