سه لشکرکشی در ۸۸۱–۸۸۰ پ.م ائتلاف‌های محلی، خراج و شکل‌گیری اداره ایالتی را روشن می‌کنند.
چند فرمانروا
زاموا در زاگرس غربی، تقریباً در محدوده استان سلیمانیه امروزی قرار داشت؛ مرزهای کهن و جدید دقیقاً یکسان نیستند. منابع نام‌های لولومی و بعدها مازاموا را نیز دارند. چند حاکم محلی نام برده می‌شوند. نور ادد مشخصاً شیخ داگارا خوانده شده؛ معرفی او به‌عنوان تنها شاه همه زاموا از شواهد فراتر می‌رود. [1] [2]
سه لشکرکشی
سنگ‌نوشته نمرود شورش را در ۸۸۱ پ.م ثبت می‌کند. ائتلاف در گذرگاه بابیت، که معمولاً با بازیان یکی دانسته می‌شود، دیوار ساخت. شاه مدعی پیروزی و کشتن ۱۴۶۰ جنگجوست؛ نور ادد به کوه گریخت. همان سال لشکرکشی دوم رخ داد. روایت ۸۸۰ امکا و ارشتوا را به ندادن خراج و بیگاری متهم می‌کند و حرکت تازه را سومین لشکرکشی به زاموا می‌خواند. [1] [2] [3]
خشونت و اداره
کتیبه کشتار، اسیرگیری و آتش‌زدن شهرها را همراه با دام، فلز، پارچه، شراب و کار اجباری در کلحو ذکر می‌کند. ارقام و پیروزی‌های مطلق ادعاهای فاتح‌اند. تکرار نبرد نفی‌کننده حکومت پایدار نیست: ایالت در سده نهم شکل گرفت و یامادا آغاز آن را در عهد آشورناصیرپال ممکن می‌داند. حاکمان محلی و مأموران ایالتی می‌توانستند هم‌زمان فعالیت کنند. [1] [2]
شواهد باستان‌شناختی
یاسین‌تپه بناهای نوآشوری دارد؛ گزارش پروژه به اتاق‌های پذیراییِ کاوش ۲۰۱۶ اشاره می‌کند. اما مقاله رنت درباره کانی‌شایه مربوط به عصر مفرغ آغازین است و ویرانی سده نهم را اثبات نمی‌کند. نام‌ها عناصر زبانی متفاوتی را پیشنهاد می‌کنند، نه هویتی امروزی و تغییرناپذیر. این تاریخ جغرافیای کردستان کنونی است، بدون تعیین خودکار زبان یا تبار هر ساکن باستانی. [1] [4] [5]
منابع و مطالعه بیشتر
- Shigeo Yamada, “The Conquest and Reorganization of the Land of Zamua / Mazamua in the Assyrian Empire”, The Reach of the Assyrian and Babylonian Empires (2020), pp. 167–193; campaign chronology, provincial administration, demographic names and competing site identifications.
- Ashurnasirpal II 017, RIMA 2 A.0.101.17, Nimrud Monolith, RIAo/ORACC: ii 77–100, iii 23–46 and iii 103–110; edited Akkadian and English translation of the primary royal account.
- Ran Zadok, “Lulubi”, Encyclopaedia Iranica (2005); limits of ethnolinguistic identifications, Zamua/Lullumī terminology and the identification of Babite with Bazyan.
- University of Tsukuba, Research Center for West Asian Civilization, fieldwork at Yasin Tepe; primary project report identifying Neo-Assyrian buildings and reception-room arrangements in the 2016 excavation.
- Steve Renette, “Traders of the Mountains: The Early Bronze Age in Iraqi Kurdistan”, Expedition (2016); primary archaeological discussion of Kani Shaie, its period and proposed exchange networks.
- Metropolitan Museum of Art, Relief panel, Nimrud, ca. 883–859 BCE, accession 32.143.4; ceremonial imagery, qualified royal identification, Standard Inscription and public-domain photograph.