تاریخ کردی آن با جوامع گوناگون، کوچ اجباری و اختلاف‌های قانون اساسی پیوند دارد.

دیوارهای سنگی فرسوده و برج گوشهٔ گرد قلعهٔ کرکوک با روزنه‌های باریک و کنگره زیر آسمان ابری
چاد هیل، ۹ فوریهٔ ۲۰۰۵ طبق فراداده. نمای تاریخی معماری است و وضعیت ۲۰۲۶ را مستند نمی‌کند. Chad Hill · Wikimedia Commons · Public domain.

شهر و میراث

کرکوک شهری در شمال عراق و مرکز استان هم‌نام است. کردها، ترکمان‌ها، عرب‌ها و جوامع مسیحی بخشی از تاریخ آن‌اند. جمعیت شهر و استان محدوده‌های متفاوتی دارد. [3] پیشنهاد عراق به یونسکو در ۲۰۲۱ قلعهٔ بالای خاصه، محله‌ها، دروازه‌ها و بازار قیصریه را شرح می‌دهد. فهرست موقت به معنای ثبت کامل میراث جهانی نیست. [1]

نفت و کوچ اجباری

آرشیو عکاسه آلبومی از حفاری باباگورگور در ۱۹۲۷–۲۸ نگه می‌دارد. [2] دیده‌بان حقوق بشر اخراج کردها، ترکمان‌ها و آشوریان، فشار هویتی و مصادره را مستند کرده است. پس از ۲۰۰۳ خانه‌های ویران، فقر و کمبود مدارک بازگشت را دشوار می‌کرد؛ گزارش همچنین آزار ساکنان عرب را ثبت می‌کند. [3]

قانون اساسی و تاریخ معاصر

مادهٔ ۱۴۰ عادی‌سازی، سرشماری و همه‌پرسی را تا پایان ۲۰۰۷ مقرر کرد. [4] همه‌پرسی استقلال ۲۰۱۷ روندی دیگر بود. سازمان ملل عملیات فدرال ۱۶ اکتبر، عقب‌نشینی پیشمرگه و قربانیان غیرنظامی را شرح می‌دهد. [5] سرشماری ۲۰۲۴ قومیت را نپرسید و سهم قومی تعیین نمی‌کند. [6] کرکوک‌ناو در مه ۲۰۲۶ از نبود ماده در برنامهٔ پیشنهادی دولت گزارش داد. [8] اعلامیهٔ نفتی کونوکوفیلیپس در ژوئیه دربارهٔ مشارکت برنامه‌ریزی‌شده و مشروط بود، نه تولید تازهٔ تکمیل‌شده. [7]

منابع و مطالعه بیشتر

  1. Permanent Delegation of Iraq to UNESCO, Kirkuk Citadel, Tentative List submission, 6 April 2021, reference 6522; description and listing status.
  2. NYU Abu Dhabi, Akkasah Photography Archive, Baba Gurgur – Oil Drilling in Iraq, AD.MC.048, 1927–28; collection guide and historical note.
  3. Human Rights Watch, Claims in Conflict: Reversing Ethnic Cleansing in Northern Iraq, August 2004, section VI, Reversing Arabization of Kirkuk; field interviews and property-return analysis.
  4. Iraqi Constitution, 2005, Article 140, English text hosted by Iraq’s National Investment Commission.
  5. Ján Kubiš, briefing to the UN Security Council, 22 November 2017, as delivered; federal operations, civilian protection and constitutional dispute.
  6. Julian Bechocha, Iraq to exclude ethnicity data from census: Official, Rudaw, 27 April 2024; direct interview with Mahdi al-Alaq.
  7. ConocoPhillips, agreement supporting redevelopment of producing oil fields in Iraq, 17 July 2026; company announcement, conditions and expected closing.
  8. KirkukNow, PM-Designate Ministerial Program “Overlooks” Article 140, 11 May 2026; reporting based on a copy of the proposed programme and Fahmi Burhan’s response.