Dîroka kurdî ya Kerkûkê bi civakên cuda, koçberkirin û nakokiyên destûrî ve girêdayî ye.

Dîwarên kevirî yên kevn û birca goşeya gilover a keleha Kerkûkê bi pencereyên teng di bin ezmanê ewrî de
Chad Hill, li gor agahiyên wêneyê 9 Sibat 2005. Wêneyeke dîrokî ya avahiyê ye; rewşa 2026an belge nake. Chad Hill · Wikimedia Commons · Public domain.

Bajar û mîras

Kerkûk bajarekî bakurê Iraqê û navenda parêzgeha bi heman navî ye. Kurd, tirkmen, ereb û civakên xiristiyan beşên dîroka wê ne. Hejmara bajar û parêzgehê herêmên cuda digire. [3] Pêşniyara Iraqê ya 2021ê ji UNESCO re keleha ser Xasa, tax, dergeh û bazara Qeyseriyê vedibêje. Lîsteya Demkî ne tomarkirina temam a Mîrasa Cîhanê ye. [1]

Petrol û koçberkirin

Arşîva Akkasah albumeke wêneyên kolandina Baba Gurgur ya 1927–28an diparêze. [2] Human Rights Watch derxistina kurd, tirkmen û aşûriyan, zexta nasnameyê û desteserkirina milk belge dike. Piştî 2003an malên wêrankirî, xizanî û kêmasiya belgeyan vegerê dijwar kir. Raport binpêkirinên li dijî niştecihên ereb jî tomar dike. [3]

Destûr û dîroka nêzîk

Maddeya 140ê normalîzekirin, serjimêrî û referandûm heta dawiya 2007ê dixwest. [4] Referandûma serxwebûnê ya 2017an pêvajoyeke din bû. Neteweyên Yekbûyî operasyonên federal ên 16 Cotmehê, vekişîna Pêşmerge û qurbaniyên sivîl vedibêje. [5] Serjimêriya 2024an etnîsîte nepirsî û rêjeyên etnîk nîşan nade. [6] KirkukNow di Gulana 2026an de kêmasiya maddeyê di bernameya pêşniyarkirî de ragihand. [8] Daxuyaniya petrolê ya ConocoPhillips ya Tîrmehê beşdariyeke planbûyî û bi şertan bû. [7]

Çavkanî û xwendina zêdetir

  1. Permanent Delegation of Iraq to UNESCO, Kirkuk Citadel, Tentative List submission, 6 April 2021, reference 6522; description and listing status.
  2. NYU Abu Dhabi, Akkasah Photography Archive, Baba Gurgur – Oil Drilling in Iraq, AD.MC.048, 1927–28; collection guide and historical note.
  3. Human Rights Watch, Claims in Conflict: Reversing Ethnic Cleansing in Northern Iraq, August 2004, section VI, Reversing Arabization of Kirkuk; field interviews and property-return analysis.
  4. Iraqi Constitution, 2005, Article 140, English text hosted by Iraq’s National Investment Commission.
  5. Ján Kubiš, briefing to the UN Security Council, 22 November 2017, as delivered; federal operations, civilian protection and constitutional dispute.
  6. Julian Bechocha, Iraq to exclude ethnicity data from census: Official, Rudaw, 27 April 2024; direct interview with Mahdi al-Alaq.
  7. ConocoPhillips, agreement supporting redevelopment of producing oil fields in Iraq, 17 July 2026; company announcement, conditions and expected closing.
  8. KirkukNow, PM-Designate Ministerial Program “Overlooks” Article 140, 11 May 2026; reporting based on a copy of the proposed programme and Fahmi Burhan’s response.