تاریخ کردی · عبدالله اوجالان
آن خورشیدِ دربند
کردستان
روایتی زنده از زندانی بودن یک مرد
تولد در عمرلی، استان اورفا
چهارمین فرزند از هفت فرزندِ خانواده‌ای روستایی، فقیر و کرد بود. اوجالان در منطقه‌ای بزرگ شد که زبان کردی در مدارس و زندگی عمومی ممنوع بود و از بدو تولد، به‌حاشیه‌رانده‌شدنِ ساختاری را تجربه کرد.
دانشگاه آنکارا — شکل‌گیری سیاسی
اوجالان هنگام تحصیل علوم سیاسی در میان جنبش‌های رادیکال دانشجویی ترکیه، در نظریهٔ مارکسیستی‌لنینیستی و محافل کنشگران کرد غرق شد و ایدئولوژی انقلابی را با واقعیت مردمی بی‌دولت درآمیخت.
نخستین زندان
به‌سبب شرکت در تحریمی اعتراضی علیه کشته شدن ماهر چایان، رهبر چپ‌گرا، بازداشت شد. هفت ماه را در زندان نظامی ماماک گذراند؛ تجربه‌ای که عزم انقلابی‌اش را استوارتر کرد و او را به ضرورت جنبشی مستقل برای کردها متقاعد ساخت.
تأسیس پ‌ک‌ک
در روستای فیسِ استان دیاربکر، اوجالان و گروه کوچکی از رفقایش، حزب کارگران کردستان را رسماً تأسیس کردند. برنامهٔ آن خواهان ایجاد دولتی مستقل برای کردها از راه مبارزهٔ مسلحانه بود.
گریز به سوریه و لبنان
اوجالان با احساس نزدیک شدن کودتای نظامی 1980 ترکیه، وارد سوریه شد. او با پشتیبانی فلسطینی و سوری، اردوگاه‌های آموزشی در درهٔ بقاع برپا کرد و پ‌ک‌ک را به نیروی چریکیِ نیرومندی بدل ساخت.
آغاز قیام مسلحانه
حملات هم‌زمان به تأسیسات نظامی ترکیه در اروح و شمدینلی، آغاز درگیری مسلحانه‌ای بود که بیش از چهل سال ادامه یافته و بیش از 40,000 کشته بر جای گذاشته است. دولت ترکیه با آواره‌سازیِ گسترده پاسخ داد.
رد مکرر آتش‌بس‌ها
با وجود خشونتِ درگیری، اوجالان در 1993، 1995 و 1998 آتش‌بس‌های یک‌جانبه اعلام کرد و از ترکیه خواست وارد گفت‌وگوی سیاسی شود. دولت هر بار نپذیرفت و پ‌ک‌ک را صرفاً سازمانی تروریستی می‌دانست.
اودیسهٔ اروپایی
سوریه زیر تهدید حملهٔ نظامی ترکیه، اوجالان را اخراج کرد. این رویداد، جست‌وجویی نومیدانه و 130 روزه برای پناهندگی سیاسی در روسیه، ایتالیا و یونان را آغاز کرد و بی‌میلی دولت‌های اروپایی به رویارویی با ترکیه بر سر مسئلهٔ کرد را آشکار ساخت.
دستگیری در نایروبی — خیانت
پس از رد درخواست پناهندگی‌اش در سراسر اروپا، اوجالان در سفارت یونان در نایروبی اقامت داشت که دستگاه اطلاعاتی ترکیه، با پشتیبانی آمریکا و اسرائیل، او را دستگیر کرد و تحویل مقام‌های ترکیه داد. کردها در سراسر جهان اعتراض کردند.
حکم اعدام، سپس حبس ابد
در دادگاه امنیت دولتی محاکمه و به‌اتهام خیانت و شورش مسلحانه به اعدام محکوم شد. در 2002، ترکیه در چارچوب اصلاحات پیوستن به اتحادیهٔ اروپا، مجازات اعدام را لغو کرد و حکم او به حبس ابد مشدد کاهش یافت.
جزیرهٔ زندان — منزوی اما در حال نوشتن
مدت‌های طولانی به‌عنوان تنها زندانی امرالی نگهداری شد و گاه تنها زندانی‌ای بود که اجازهٔ خروج از سلولش را داشت. عفو بین‌الملل و دادگاه اروپایی حقوق بشر، شرایط او را در حکم شکنجه از راه انزوا توصیف کرده‌اند.
کنفدرالیسم دموکراتیک — چشم‌اندازی تازه
اوجالان تحت تأثیر موری بوکچین، آنارشیست آمریکایی، مارکسیسم‌لنینیسم و هدف ایجاد دولت مستقل را کنار گذاشت. نظریهٔ تازهٔ او، کنفدرالیسم دموکراتیک، دموکراسی مستقیمِ برخاسته از مردم، فمینیسم رادیکال و بوم‌شناسی را در ورای مرزهای دولت‌ها پیشنهاد می‌کند.
بیانیهٔ نوروز
در جریان روند تاریخیِ «حل‌وفصل» میان پ‌ک‌ک و دولت ترکیه، نامه‌ای از اوجالان برای بیش از یک میلیون نفر در دیاربکر خوانده شد. او خواستار خاموش شدن سلاح‌ها و «سخن گفتن اندیشه‌ها و سیاست» شد؛ رویدادی که اوج امید به راه‌حلی مسالمت‌آمیز را رقم زد.
فروپاشی روند صلح
پس از رشد انتخاباتیِ حزب دموکراتیک خلق‌ها، حامی کردها، و دگرگونی‌های ژئوپلیتیکی در سوریه، دولت ترکیه ناگهان روند صلح را پایان داد. در پی آن، جنگی ویرانگر در شهرهای دارای اکثریت کرد و سرکوب شدید نمایندگان سیاسی رخ داد.
اعتصاب‌های غذای گسترده
هزاران زندانی سیاسی و کنشگر در سراسر جهان، به رهبری لیلا گوون، نمایندهٔ کرد پارلمان، اعتصاب غذایی نامحدود را با خواست پایان انزوای اوجالان آغاز کردند. این اعتصاب توانست دولت را وادار کند در 2019 اجازهٔ دیدارهای کوتاه او با وکلایش را بدهد.
اندیشه‌های او بر شمال سوریه حاکم می‌شوند
با فروپاشی اقتدار اسد در شمال سوریه، نیروهای کرد اندیشه‌های اوجالان را در روژاوا اجرا کردند: ریاست مشترک زن و مرد به‌صورت الزامی، نیروهای نظامی زنان و شوراهای چندقومیتی. شریک اصلی آمریکا در برابر داعش، با فلسفهٔ مردی در سلولی در زندان ترکیه، خود را اداره می‌کرد.
قطع مطلق ارتباط
پس از تماس تلفنیِ کوتاه با برادرش در مارس 2021 که ناگهان قطع شد، اوجالان به مدت 43 ماه در انزوای مطلق و بی‌ارتباطی قرار گرفت و تا اکتبر 2024 به‌کلی از هرگونه تماس با وکلا و جهان بیرون محروم بود.
دعوت باهچلی و برقراری تماس
در چرخشی سیاسی و تکان‌دهنده، دولت باهچلی، رهبر ملی‌گرای ترک، علناً از اوجالان دعوت کرد در پارلمان سخن بگوید و پ‌ک‌ک را منحل کند. چند روز بعد، برادرزادهٔ اوجالان به امرالی رفت و رسماً به انزوای 43 ماههٔ او پایان داد؛ نشانه‌ای از ازسرگیری گفت‌وگو از مجاری غیرعلنی.
«صلح و جامعهٔ دموکراتیک»
اوجالان در نامه‌ای سرنوشت‌ساز از پ‌ک‌ک خواست به‌طور قطعی خلع سلاح و منحل شود. او با اعلام اینکه شرایط تاریخیِ توجیه‌کنندهٔ مبارزهٔ مسلحانه سپری شده است، خواستار مشارکت سیاسیِ دموکراتیک برای حل درگیریِ 40 ساله شد.
انحلال رسمی پ‌ک‌ک
پ‌ک‌ک با پیروی از دستور اوجالان، کنگره‌ای برگزار کرد که به شورش مسلحانهٔ آن پایان داد. در ژوئیه، جنگجویان به‌طور علنی سلاح‌های خود را زمین گذاشتند و اوجالان پیامی ویدئویی و کم‌سابقه از زندان منتشر کرد که از قدرت صلح اجتماعی و تحول دموکراتیک دفاع می‌کرد.
«مرحلهٔ دوم» و حق امید
با ورود روند صلح به «مرحلهٔ دوم» با تمرکز بر ادغام دموکراتیک، کمیسیون صلح پارلمان ترکیه تدوین اصلاحات قانونی را آغاز کرد. نکتهٔ مهم آنکه پیش‌نویس، بحث‌هایی دربارۀ «حق امید» را در بر می‌گیرد که نشان‌دهندهٔ مسیرهای احتمالی برای آزادیِ نهایی اوجالان از حبس ابد مشدد است.
«او آزاد نشده است. او همچنان
از نظر سیاسی اهمیت دارد.»