Dîroka Kurdan · Abdullah Öcalan
Ev Roja Girtî
ya Kurdistanê ye
Belgeyekî zindî yê girtîbûna mêrekî
Li Ömerliyê, Parêzgeha Rihayê hat dinyayê
Zarokê çarem ji heft zarokên malbateke cotkarên Kurd a xizan. Öcalan li herêmeke ku zimanê Kurdî di dibistanan û jiyana gelemperî de qedexe bû mezin bû û ji jidayikbûnê ve bi marjînalkirina avahî re rû bi rû ma.
Zanîngeha Enqereyê — Pêkhatina Siyasî
Dema ku di nav tevgerên radîkal ên xwendekarên Tirkiyeyê de zanistên siyasî dixwend, Öcalan xwe bi teorîya Marksîst-Lenînîst û dorên çalakvanên Kurdî re mijûl kir; îdeolojiya şoreşgerî bi rastiya gelekî bêdewlet re têkel kir.
Girtina Yekem
Ji ber beşdarbûna di boykoteke ku bi kuştina rêberê çep Mahir Çayan re nerazîbûn nîşan dida hat girtin. Wî heft meh di Girtîgeha Leşkerî ya Mamakê de borandin; ezmûnek ku biryardariya wî ya şoreşgerî xurt kir û ew bi pêwîstiya tevgera Kurdî ya serbixwe bawer kir.
PKK Tê Damezrandin
Li gundê Fîsê di parêzgeha Diyarbekirê de Öcalan û komeke biçûk a hevalên wî bi fermî Partiya Karkerên Kurdistanê damezrandin. Bernameya wê dewleteke Kurdî ya serbixwe dixwest ku bi têkoşîna çekdar were bidestxistin.
Rev ber bi Sûriyê û Lubnanê ve
Öcalan bi hestkirina derbeya leşkerî ya Tirkiyeyê ya 1980î ya ku nêzîk dibû derbasî Sûriyê bû. Bi piştgiriya Filistînî û Sûriyeyî, wî li Geliyê Beqayê kampên perwerdehiyê damezrandin û PKK veguherand hêzeke gerîla ya xurt.
Serhildana Çekdar Dest pê dike
Êrîşên di heman demê de li ser sazgehên leşkerî yên Tirkiyeyê li Dihê û Şemzînanê destpêka şerekî çekdar nîşan dan ku zêdetir ji çil salan dom kiriye û zêdetir ji 40,000 kes kuştine. Dewleta Tirkiyeyê bi koçberkirina girseyî bersiv da.
Agirbest Gelek Caran Tên Redkirin
Tevî hovîtiya şer, Öcalan di 1993, 1995 û 1998an de agirbestên yekalî îlan kirin û bang li Tirkiyeyê kir ku bikeve diyaloga siyasî. Her car dewletê red kir û PKK tenê wekî rêxistineke terorîst didît.
Gerê Zehmet ê Ewropayê
Di bin gefa dagirkirina leşkerî ya Tirkiyeyê de Sûriyê Öcalan ji welat derxist. Ev yek lêgerîneke çareserîya ji bo penaberîya siyasî ya 130 rojan li Rûsya, Îtalya û Yewnanistanê dest pê kir û nerazîbûna dewletên Ewropayê ya rûbirûbûna bi Tirkiyeyê re li ser pirsa Kurd diyar kir.
Li Nairobi Tê Girtin — Xiyanet
Piştî ku li seranserê Ewropayê mafê penaberiyê jê re hat redkirin, Öcalan li balyozxaneya Yewnanistanê li Nairobi diman. Îstîxbarata Tirkiyeyê, bi piştgiriya Amerîkayê û Îsraîlê, ew girt û radestî desthilatên Tirkiyeyê kir. Kurdan li seranserê cîhanê protesto kirin.
Cezayê Mirinê, Paşê Girtîbûna Heta Hetayê
Li Dadgeha Ewlehiya Dewletê ji ber xiyanet û serhildana çekdar hat darizandin û cezayê mirinê lê hat birîn. Di 2002an de Tirkiyeyê wekî beşek ji reformên tevlîbûna Yekîtiya Ewropayê cezayê mirinê rakir; cezayê wî bi girtîbûna heta hetayê ya girankirî hat guherandin.
Girava Girtîgehê — Tecrîdkirî, lê Dinivîse
Demên dirêj wekî tenê girtiyê Îmraliyê hat ragirtin û hin caran tenê girtiyê ku destûr jê re dihat dayîn ji şaneya xwe derkeve bû. Amnesty International û Dadgeha Ewropî ya Mafên Mirovan şertên wî wekî îşkenceyeke bi tecrîdê rave kirine.
Konfederalîzma Demokratîk — Dîtineke Nû
Di bin bandora anarşîstê Amerîkî Murray Bookchin de Öcalan dev ji Marksîzm-Lenînîzmê û armanca dewleteke serbixwe berda. Teorîya wî ya nû, konfederalîzma demokratîk, demokrasîya rasterast a ji bingehê civakê, femînîzma radîkal û ekolojiyê li derveyî sînorên dewletan pêşniyar dike.
Daxuyaniya Newrozê
Di “Pêvajoya Çareseriyê” ya dîrokî ya di navbera PKK û dewleta Tirkiyeyê de nameyek ji Öcalan ji zêdetir ji milyonek kesan li Diyarbekirê re hat xwendin. Wî bang li bêdengkirina çekan û hiştina ku “raman û siyaset biaxivin” kir û lûtkeya hêviya çareseriyeke aştiyane nîşan da.
Hilweşîna Pêvajoya Aşitiyê
Piştî bilindbûna HDP ya alîgirê Kurdan di hilbijartinan de û guherînên jeopolîtîk li Sûriyê, hikûmeta Tirkiyeyê ji nişka ve pêvajoya aşitiyê bi dawî kir. Piştî wê li bajarên ku piraniya nifûsa wan Kurd bû şerekî bajarî yê wêranker û tepeserkirina giran a nûnerên siyasî hatin.
Grevên Birçîbûnê yên Girseyî
Bi pêşengiya parlamentera Kurd Leyla Güven, bi hezaran girtiyên siyasî û çalakvanan li seranserê cîhanê greveke birçîbûnê ya bêdawî dest pê kir û xwestin tecrîda Öcalan bi dawî bibe. Grev bi serketin dewletê mecbûr kir ku di 2019an de destûrê bide hevdîtinên kurt bi parêzerên wî re.
Ramanên Wî Bakurê Sûriyê bi Rê ve dibin
Dema ku desthilata Esed li bakurê Sûriyê hilweşiya, hêzên Kurd li Rojava ramanên Öcalan pêk anîn: hevserokatiya mecbûrî ya jin û mêr, hêzên leşkerî yên jinan û meclîsên pir-etnîkî. Hevkarê sereke yê Amerîkayê li dijî DAIŞê bi felsefeya mêrekî di şaneyeke girtîgeha Tirkiyeyê de xwe bi rê ve dibir.
Qutbûna Tevahî ji Têkiliyan
Piştî axaftineke kurt a telefonê bi birayê xwe re di Adara 2021an de, ku ji nişka ve hat qutkirin, Öcalan ji bo 43 mehan ket bin tecrîda bi tevahî bê têkilî. Heta Cotmeha 2024an hemû têkiliyên bi parêzeran û cîhana derve re bi tevahî jê re hatin redkirin.
Vexwendin û Têkiliya Bahçeli
Di guherîneke siyasî ya şokdar de rêberê neteweperest ê Tirk Devlet Bahçeli bi eşkere Öcalan vexwend ku li parlamentoyê biaxive û PKK belav bike. Çend roj şûnda biraziyê Öcalan serdana Îmraliyê kir û bi fermî tecrîda wî ya 43 mehan şikand; ev yek destpêka diyalogeke nû ya bi rêyên nefermî nîşan da.
“Aşitî û Civaka Demokratîk”
Öcalan nameyeke li ser xala guherînê derxist û bang kir ku PKK bi awayekî teqez çekan berde û xwe belav bike. Wî ragihand ku şertên dîrokî yên ku têkoşîna çekdar mafdar dikirin derbas bûne û ji bo çareserkirina şerê 40 salan bang li tevlîbûna siyasî ya demokratîk kir.
PKK bi Fermî Xwe Belav dike
PKK bi guhdarîkirina rêwerza Öcalan kongreyek li dar xist û serhildana xwe ya çekdar bi dawî kir. Di Tîrmehê de şervanan bi eşkere çekên xwe danî dema ku Öcalan ji girtîgehê peyameke vîdyoyî ya kêmpeyda belav kir û piştgiriya hêza aşitiya civakî û veguherîna demokratîk kir.
“Qonaxa Duyem” û Mafê Hêviyê
Dema ku pêvajoya aşitiyê ket “qonaxa duyem” ya ku balê dikişand ser entegrasyona demokratîk, komîsyona aşitiyê ya parlamentoya Tirkiyeyê dest bi amadekirina reformên qanûnî kir. Ya girîng, reşnivîs nîqaşên li ser “mafê hêviyê” dihewîne û rêyên potansiyel ên dawî yên berdana Öcalan ji girtîbûna heta hetayê ya girankirî nîşan dide.
“Ew nehatiye berdan. Ew hîn jî
ji aliyê siyasî ve girîng e.”