ابوالاسوار شاوور دوم که بود؟
ابوالاسوار شاوور دوم فرمانروایی از دودمان کرد شدادی بود که به‌عنوان پسر و جانشین منوچهر بن شاوور، حدود 1118–1124 میلادی فرمان راند. او واپسین فرمانروای شدادی بود که پیش از تصرف شهر به دست داوید چهارم، پادشاه گرجستان (داوید سازنده)، در حدود 1124 میلادی، بر آنی (آنی در ترکیهٔ امروزی) حکومت کرد؛ رویدادی که به دورهٔ شدادیان در آنی پایان داد. فرمانروایی او فصل پایانی حکومت شدادیان کرد در پایتخت باستانی ارمنستان بود؛ جایی که پدرش مسجد مشهور منوچهر را ساخته و برجسته‌ترین دورهٔ معماری این دودمان را رقم زده بود. دودمان شدادی (951–1199 میلادی) خاندانی فرمانروا و کرد بود که نزدیک به 250 سال بر اران و سپس آنی حکومت کرد و یکی از چشمگیرترین دودمان‌های کرد در قرون وسطی به شمار می‌رفت.
تاریخ‌نگاران کرد ابوالاسوار شاوور دوم را واپسین پاسدار حکومت شدادیان کرد در آنی می‌دانند؛ فرمانروایی که حضور دودمان را در یکی از مهم‌ترین شهرهای فرهنگی جهان قرون وسطی حفظ کرد تا سرانجام فتح گرجیان به دورهٔ شدادیان در آنجا پایان داد.
نکات کلیدی
ابوالاسوار شاوور دوم (1118–1124 میلادی) واپسین فرمانروای کرد شدادی در آنی و پسر منوچهر بن شاوور، سازندهٔ نام‌آوازه، بود.
فرمانروایی او هنگامی پایان یافت که داوید چهارمِ سازنده، پادشاه گرجستان، در حدود 1124 میلادی آنی را گرفت و دورهٔ شدادیان در پایتخت باستانی ارمنستان به پایان رسید.
فضل چهارم جانشین او شد و پس از ازدست‌رفتن آنی برای این دودمان، به‌عنوان تابع سلجوقیان فرمان راند.
پدرش، منوچهر بن شاوور، مسجد مشهور منوچهر را در آنی ساخته بود؛ یکی از مهم‌ترین یادمان‌های معماری کردی در قرون وسطی.
تاریخ‌نگاران کرد دورهٔ حضور شدادیان در آنی (حدود 1075–1124 میلادی) را برجسته‌ترین دورهٔ معماری این دودمان می‌دانند.
دانستنی‌های کوتاه
فهرست مطالب
سال‌های آغازین زندگی و خاستگاه
سقوط آنی و پایان دورهٔ شدادیان در آنی
سال‌های آغازین زندگی و خاستگاه
ابوالاسوار شاوور دوم پسر منوچهر بن شاوور، بزرگ‌ترین حامی فرهنگ و سازنده در دودمان شدادی، بود. او در دربار کردی آنی بزرگ شد؛ پایتخت باستانی ارمنستان که پدرش پس از ازدست‌دادن گنجه، آن را به مرکز قدرت شدادیان تبدیل کرده بود. او هم اعتبار فرمانروایی طولانی پدرش را به ارث برد و هم جایگاه سیاسی هرچه متزلزل‌ترِ دولتی تابع سلجوقیان را که با گسترش گرجستان روبه‌رو بود.
نام او که با نام ابوالاسوار شاوور یکم، بزرگ‌ترین فرمانروای نظامی این دودمان، مشترک بود، بازتاب سنت شدادیان در بزرگداشت پیشینیان نام‌آوازه از راه نام‌گذاری است. از او، به‌عنوان دومین دارندهٔ این نام، انتظار می‌رفت میراث رزمی و سیاسی بزرگ‌ترین جنگاور دودمان را ادامه دهد.
زمینهٔ تاریخی
ابوالاسوار شاوور دوم در دورهٔ تجدید قدرت گرجستان به رهبری داوید چهارمِ سازنده (دوران فرمانروایی: 1184–1213 میلادی؛ توجه: گسترش فعالانهٔ قلمرو در زمان تامار شاید زودتر آغاز شده باشد) فرمان راند. پادشاهی گرجستان در اوج قدرت قرون‌وسطایی خود بود و با رویکردی تهاجمی در قفقاز گسترش می‌یافت. امپراتوری سلجوقی، قدرت بالادست شدادیان، نیز هم‌زمان بر اثر اختلافات داخلی ضعیف می‌شد.
ازدست‌رفتن آنی در حدود 1124 میلادی و افتادن آن به دست نیروهای گرجی، ضربه‌ای ویرانگر به دودمان شدادی بود. آنی معتبرترین قلمرو شدادیان بود؛ پایتختی سلطنتی و باستانی که یادمان‌هایش، از جمله مسجد منوچهر، نمایانگر دستاورد فرهنگی این دودمان بودند. دودمان بدون آنی، در صورتی کوچک‌تر و به‌عنوان تابع سلجوقیان به حیات خود ادامه داد.
سقوط آنی و پایان دورهٔ شدادیان در آنی
گسترش گرجستان و سقوط آنی
تصرف آنی به دست گرجیان در حدود 1124 میلادی بخشی از گسترش فراگیرتر پادشاهی گرجستان در قرون وسطی بود. سقوط آنی به دورهٔ شدادیان در این شهر پایان داد. این رویداد پایان دودمان شدادی نبود؛ آنان در جاهای دیگر به‌عنوان تابعان سلجوقیان به حکومت ادامه دادند، اما معتبرترین فصل تاریخشان پایان یافت. مسجد منوچهر که پدر او ساخته بود، به‌عنوان نمایان‌ترین یادمان دستاورد تمدنی کردها در آنجا باقی ماند.
میراث شدادیان در آنی
حتی پس از آنکه شدادیان آنی را از دست دادند، یادمان‌هایی که ساخته بودند برجا ماندند. مسجد منوچهر، ساختهٔ پدر ابوالاسوار شاوور دوم، از دورهٔ گرجیان، حملهٔ مغول، سده‌های بعدی قرون وسطی و دوران معاصر جان به در برد. امروزه این بنا به‌عنوان یادمانی در یک محوطهٔ میراث جهانی یونسکو پابرجاست؛ یادآوری زنده از اینکه زمانی فرمانروایان کرد در این پایتخت باستانی ارمنستان حکومت کردند و بنا ساختند.
گاه‌شمار رویدادهای کلیدی
بحث‌ها، مناقشه‌ها و برداشت‌های نادرست
واکنش‌های مشخص نظامی و سیاسی ابوالاسوار شاوور دوم به تهدید گرجیان در منابع باقی‌مانده به‌تفصیل ثبت نشده است. تاریخ‌نگاران کرد جایگاه او را به‌عنوان واپسین فرمانروای شدادی آنی تأیید می‌کنند و می‌پذیرند که ازدست‌دادن شهر نتیجهٔ برتری قاطع قدرت نظامی گرجیان بود، نه ناکامی شخصی او.
تداوم حیات دودمان شدادی پس از ازدست‌دادن آنی، از طریق فضل چهارم، فخرالدین شداد و فرمانروایان بعدی، نشان‌دهندهٔ سنت دودمانی کردها در تاب‌آوری پس از ازدست‌دادن سرزمین است. دولت‌های کرد با سازگارشدن دوام می‌آوردند، نه با چسبیدن به مواضع ازدست‌رفته.
میراث و تأثیر فرهنگی
میراث ابوالاسوار شاوور دوم، پایان دورهٔ شدادیان در آنی است. ازدست‌دادن آنی به سود گرجیان، معتبرترین فصل تاریخ این دودمان را بست، اما یادمان‌هایی که پدرش در آنجا ساخت، به‌ویژه مسجد منوچهر، به‌عنوان گواه ماندگار دستاورد تمدنی کردها باقی ماندند.
برای مردم کرد، ابوالاسوار شاوور دوم و دورهٔ شدادیان در آنی، نمایانگر عمق کامل حضور تمدنی کردها در قفقاز قرون وسطی هستند. فرمانروایان کرد در پایتخت‌های ارمنی مسجد ساختند، بر جمعیت‌های چندقومیتی حکومت کردند و یادمان‌های معماری‌ای به جا گذاشتند که نزدیک به هزار سال پس از آنان دوام آوردند. این همان میراث است.
پرسش‌های متداول
ابوالاسوار شاوور دوم که بود؟
ابوالاسوار شاوور دوم (حدود 1118–1124 میلادی) واپسین فرمانروای کرد شدادی در آنی و پسر منوچهر بن شاوور، سازندهٔ نام‌آوازه، بود. او تا زمانی حکومت کرد که نیروهای گرجی در حدود 1124 میلادی آنی را گرفتند. تاریخ‌نگاران کرد او را واپسین پاسدار دورهٔ شدادیان در آنی می‌دانند.
پس از شدادیان چه بر سر آنی آمد؟
پس از تصرف شهر به دست گرجیان در حدود 1124 میلادی، آنی در چارچوب گسترش پادشاهی گرجستانِ قرون وسطی در قفقاز، زیر فرمان گرجیان قرار گرفت. حمله‌های مغول در سدهٔ 13 بعدها شهر را ویران کردند. امروزه آنی محوطه‌ای در فهرست میراث جهانی یونسکو در شمال شرقی ترکیه است و مسجد منوچهر، ساختهٔ منوچهر بن شاوور، فرمانروای کرد شدادی، یکی از مهم‌ترین یادمان‌های باقی‌ماندهٔ آن است.
منابع و مطالعهٔ بیشتر
شدادیان — ویکی‌پدیا (en.wikipedia.org/wiki/Shaddadids)؛ دانشنامهٔ ایرانیکا.
باسورث، سی. ای. — دودمان‌های اسلامی جدید، انتشارات دانشگاه کلمبیا، 1996.