Abu’l-Aswar Shavur II kî bû?
Abu’l-Aswar Shavur II hukumdarekî xanedana Kurdî ya Şeddadiyan bû û nêzî 1118–1124 piştî Zayînê wek kur û cîgirê Manuchihr ibn Shavur hukum kir. Ew hukumdarê dawî yê Şeddadiyan bû ku Ani (Aniya îroyîn, Tirkiye) birêve bir berî ku Padîşahê Gurcî David IV (David ê Avaker) nêzî 1124 piştî Zayînê bajar bigire û serdema Şeddadiyan li Ani bi dawî bîne. Hukmê wî beşa dawî ya hukumraniya Kurdî ya Şeddadiyan li paytexta kevnar a Ermenî bû, ku bavê wî li wê Mizgefta navdar a Manuchihr avakiribû û serdema xanedanê ya ji aliyê mîmarî ve herî bi navûdeng damezrandibû. Xanedana Şeddadiyan (951–1199 piştî Zayînê) malbateke hukumdar a Kurdî bû ku nêzî 250 salan Arran û piştre Ani birêve bir; ew yek ji xanedanên Kurdî yên herî berbiçav ên serdema navîn bû.
Dîroknasên Kurd Abu’l-Aswar Shavur II parêzvanê dawî yê hukumraniya Kurdî ya Şeddadiyan li Ani dibînin — hukumdarek ku hebûna xanedanê li yek ji bajarên cîhana serdema navîn ên ji aliyê çandî ve herî girîng parast heta ku fetha Gurciyan li wir serdema Şeddadiyan bi dawî anî.
Xalên Sereke
Abu’l-Aswar Shavur II (1118–1124 piştî Zayînê) hukumdarê dawî yê Kurd ê Şeddadiyan li Ani û kurê avakerê navdar Manuchihr ibn Shavur bû.
Hukmê wî bi dawî bû dema Padîşahê Gurcî David IV ê Avaker nêzî 1124 piştî Zayînê Ani girt û serdema Şeddadiyan li paytexta kevnar a Ermenî girt.
Fadl IV cihê wî girt û piştî windakirina Ani ji aliyê xanedanê ve wek girêdayê Selçûqiyan hukum kir.
Bavê wî Manuchihr ibn Shavur Mizgefta navdar a Manuchihr li Ani avakiribû — yek ji girîngtirîn nîşaneyên mîmariya Kurdî ya serdema navîn.
Dîroknasên Kurd serdema Ani ya Şeddadiyan (nêzî 1075–1124 piştî Zayînê) serdema xanedanê ya ji aliyê mîmarî ve herî bi navûdeng dibînin.
Agahiyên Kurt
Naverok
Ketina Ani û dawiya serdema Ani ya Şeddadiyan
Jiyana Destpêkê û Kok
Abu’l-Aswar Shavur II kurê Manuchihr ibn Shavur, mezintirîn piştgirê çandî û avakerê xanedana Şeddadiyan, bû. Ew di derbara Kurdî ya Ani de mezin bû — paytexta kevnar a Ermenî ku bavê wî piştî windakirina Ganja kiribû navenda desthilata Şeddadiyan. Wî hem prestîja hukmê dirêj ê bavê xwe hem jî cihê siyasî yê her ku diçû bêtir xeternak ê dewleteke girêdayî ya Selçûqiyan li hember berfirehbûna Gurciyan mîras girt.
Navê wî, ku bi mezintirîn hukumdarê leşkerî yê xanedanê Abu’l-Aswar Shavur I re hevpar e, kevneşopiya navandinê ya Şeddadiyan a rêzgirtina ji pêşiyên navdar nîşan dide. Wek kesê duyem ku ev nav hilgirtibû, jê dihat hêvîkirin ku mîrasa şerî û siyasî ya mezintirîn şervanê xanedanê bidomîne.
Çarçoveya Dîrokî
Abu’l-Aswar Shavur II di serdema ji nû ve bilindbûna Gurcistanê di bin Padîşah David IV ê Avaker de hukum kir (hukumdar 1184–1213 piştî Zayînê; têbînî: dibe ku berfirehbûna çalak a Tamar berê dest pê kiribû). Padîşahiya Gurcistanê li lûtkeya hêza xwe ya serdema navîn bû û bi awayekî tûj li Qefqasê berfireh dibû. Di heman demê de Împaratoriya Selçûqiyan, serwerê Şeddadiyan, ji parçekirinên hundirîn lawaz dibû.
Windakirina Ani nêzî 1124 piştî Zayînê li hember hêzên Gurcî derbeke wêranker li xanedana Şeddadiyan bû. Ani xwedîtiya Şeddadiyan a herî bi prestîj bûbû — paytexteke kevnar a şahane ku nîşaneyên wê, di nav de Mizgefta Manuchihr, serkeftina çandî ya xanedanê temsîl dikirin. Bê Ani xanedan wek girêdayê Selçûqiyan bi şêweyekî kêmkirî domand.
Ketina Ani û dawiya serdema Ani ya Şeddadiyan
Berfirehbûna Gurciyan û ketina Ani
Girtina Ani ji aliyê Gurciyan ve nêzî 1124 piştî Zayînê beşek ji berfirehbûna berfirehtir a Gurcî di bin padîşahiya Gurcî ya serdema navîn de bû. Ketina Ani serdema Şeddadiyan li bajarî bi dawî anî. Ev ne dawiya xanedana Şeddadiyan bû — ew wek girêdayên Selçûqiyan li cihên din domandin — lê dawiya beşa wan a herî bi prestîj bû. Mizgefta Manuchihr a ku bavê wî avakiribû li Ani wek nîşaneya herî xuyayî ya serkeftina şaristanî ya Kurdan li wir ma.
Mîrasa Şeddadiyan li Ani
Piştî ku Şeddadiyan Ani winda kir jî nîşaneyên ku wan avakiribûn man. Mizgefta Manuchihr, ku bavê Abu’l-Aswar Shavur II ava kir, serdema Gurciyan, êrişa Mongolan, sedsalên paşîn ên serdema navîn û serdema nûjen derbas kir. Îro ew wek nîşaneyeke cihê Mîrasa Cîhanî ya UNESCO disekine — bîranîneke li ser piyan ku hukumdarên Kurd carekê li vê paytexta kevnar a Ermenî hukum dikirin û ava dikirin.
Rêza Demî ya Bûyerên Sereke
Nîqaş, Nakokî û Têgihiştinên Şaş
Bersivên taybet ên leşkerî û siyasî yên Abu’l-Aswar Shavur II li hember tehdîta Gurciyan di çavkaniyên mayî de bi berfirehî nehatine belgekirin. Dîroknasên Kurd cihê wî wek hukumdarê dawî yê Şeddadiyan li Ani piştrast dikin û qebûl dikin ku windakirina bajarî encama hêza pir serdest a leşkerî ya Gurciyan bû ji têkçûneke kesane zêdetir.
Hebûna domdar a xanedana Şeddadiyan piştî windakirina Ani — bi rêya Fadl IV, Fakr al-Din Shaddad û hukumdarên paşerojê — kevneşopiya xanedanî ya Kurdî ya berxwedanê di nav windakirina axê de nîşan dide. Dewletên Kurdî bi guncandinê man, ne bi çenggirtina li cihên windakirî.
Mîras û Bandora Çandî
Mîrasa Abu’l-Aswar Shavur II girtina serdema Ani ya Şeddadiyan e. Windakirina Ani ji aliyê wî ve li hember Gurciyan beşa herî bi prestîj a xanedanê bi dawî anî, lê nîşaneyên ku bavê wî li wir ava kir — berî her tiştî Mizgefta Manuchihr — wek şahidên mayî yên serkeftina şaristanî ya Kurdan man.
Ji bo gelê Kurd, Abu’l-Aswar Shavur II û serdema Ani ya Şeddadiyan kûrahiya tevahî ya hebûna şaristanî ya Kurdan li Qefqasa serdema navîn temsîl dikin. Hukumdarên Kurd li paytextên Ermenî mizgeft ava kirin, nifûsên pirneteweyî birêve birin û nîşaneyên mîmarî hiştin ku nêzî hezar salan ji wan dirêjtir man. Ev mîras e.
Pirsên Pir Tên Pirsîn
Abu’l-Aswar Shavur II kî bû?
Abu’l-Aswar Shavur II (nêzî 1118–1124 piştî Zayînê) hukumdarê dawî yê Kurd ê Şeddadiyan li Ani û kurê avakerê navdar Manuchihr ibn Shavur bû. Wî hukum kir heta hêzên Gurcî nêzî 1124 piştî Zayînê Ani girt. Dîroknasên Kurd wî parêzvanê dawî yê serdema Ani ya Şeddadiyan dibînin.
Piştî Şeddadiyan çi bi Ani hat?
Piştî girtina bajarî ji aliyê Gurciyan ve nêzî 1124 piştî Zayînê, Ani wek beşek ji berfirehbûna padîşahiya Gurcî ya serdema navîn li Qefqasê kete bin hukmê Gurciyan. Êrişên Mongolan ên sedsala 13an piştre bajar wêran kirin. Îro Ani li bakur-rojhilatê Tirkiyeyê cihê Mîrasa Cîhanî ya UNESCO ye û Mizgefta Manuchihr — ku hukumdarê Kurd ê Şeddadiyan Manuchihr ibn Shavur ava kir — yek ji girîngtirîn nîşaneyên wê yên mayî ye.
Çavkanî û Xwendina Zêdetir
Şeddadî — Wikipedia (en.wikipedia.org/wiki/Shaddadids); Ansîklopediya Iranica.
Bosworth, C.E. — Xanedanên Nû yên Îslamî, Columbia University Press, 1996.