نوشته‌هایی دربارهٔ تاریخ کرد
مقاله‌های دستهٔ هنر و فرهنگ کردی.
460 مقاله به فارسی در دسترس است.
مفتونه خورش ترشِ سیرِ آمِد، دیاربکر، بزرگ‌ترین شهر کرد است؛ گوشت بره و سبزیجات فصل که با سیر و آبِ خیساندهٔ سماق پخته می‌شوند. غذایی میراثی که با برچسب ترکی ثبت شده و شهر کردِ آمِد در پس آن است.
خواندن مقالهسلق و هێک، برگ چغندر و تخم‌مرغ کردی، صبحانه‌ای دیرهنگام و خانگی از برگ چغندرِ نرم و کم‌حجم‌شده، یا سلق، است که روی آن تخم‌مرغ آب‌پزِ بدون پوست یا نیمرو می‌گذارند و با نان تخت سرو می‌کنند. غذایی روزمره که در دفترهای دستور غذای آشپزهای کردِ آواره، مانند سرآشپز پری بابان، به تبعید برده شده است.
خواندن مقالهآولیک، همچنین اِولیک، ترشکی خودروست که در بهار از ارتفاعاتِ کردنشین گردآوری می‌شود؛ در دلمه، خوراک‌های عدس و تخم‌مرغ به کار می‌رود و برای زمستان به شکلِ گیس‌بافت خشک می‌شود. سبزی‌ای گردآوری‌شده از طبیعت که خوراکِ ذخیره‌شده نیز هست و چهارگانهٔ سبزی‌های خودروی آشپزیِ کردی را کامل می‌کند.
خواندن مقالهقەلی گوشت کنفیِ کردیِ آکره است؛ گوشت چرب بره را می‌پزند و در چربی خودش می‌پوشانند و نگهداری می‌کنند، سپس روی برنج با سس زردآلوی خشک سرو می‌کنند و در نوروز در دیگ‌های بزرگ می‌پزند. این غذا بخشِ گوشتیِ سنت کردیِ نگهداری مواد غذایی برای زمستان است.
خواندن مقالهسەیران پیک‌نیک کوهستانی کردهاست؛ سنت محبوب ضیافت بر دامنه‌ها با دلمه، گوشت کبابی، ماستاو، نان و چای دم‌کشیده بر آتش که در نوروز به اوج می‌رسد. مقالهٔ 100 این مجموعه: کوهستان به‌مثابهٔ سفرهٔ کردی.
خواندن مقالهشامبورک، شامبورک یا شامبوراک، پیراشکیِ گوشتیِ کردی از ماردین است؛ خمیرِ نازکی که روی گوشتِ چرخ‌کردهٔ ادویه‌دار تا می‌شود، در فر می‌پزد یا سرخ می‌شود و گرم با آیران یا داو خورده می‌شود. با کورت بورئی تفاوت دارد و امروز خوراکِ خمیریِ کردیِ پرآوازه‌ای در اورشلیم است.
خواندن مقالهچای کردی، چای سیاه پررنگ و شیرینی است که در استکان سرو می‌شود؛ نوشیدنی‌ای که «پس از آب در جایگاه دوم» قرار دارد. چای تازه حدود 1895 به کردستان رسید، اما چایخانه به محفل مدنی کردها برای شاعران، سیاست و قصه‌گویی تبدیل شد.
خواندن مقالههینگیڤ، عسل وحشی کوهستان کردی، محصول زنبورهایی است که از گل‌های وحشی ارتفاعات زوزان شهد می‌گیرند؛ از سلیمانیه تا کندوهای تنهٔ درختِ کاراکووان حکاری ارزشمند است و پژوهش علمی مطابقتش را با استانداردهای اتحادیهٔ اروپا نشان داده است. خوراکی نامدار کردی و قربانی درگیری‌های کوهستانی.
خواندن مقالهکاده، کادِه، نانی کردی و پُرشده است؛ خمیری که روی پنیر و سبزی تا می‌شود، بر ساج می‌پزد و سیاه‌دانه بر آن می‌پاشند. یهودیانِ کردِ زاخو آن را به‌عنوانِ نانِ شاووعوت و «ملکهٔ سفره» عزیز می‌دارند و میانِ جوامعِ گوناگونِ کردستان مشترک است.
خواندن مقالهشیفتا (شفتا) کتلت سرخ‌شده و سادهٔ کردی است؛ گوشت چرخ‌کرده، پیاز، جعفری و ادویه که با سیب‌زمینی و نان حجم بیشتری می‌یابد. غذایی محبوب در خانه، گردش و ماه رمضان در سراسر کردستان و جوامع مهاجر که به‌ندرت در رستوران‌ها یافت می‌شود.
خواندن مقالهتەرخەنا خورشی زمستانی و مقوی از کردستان عراق با حبوبات، گردو، چغندر و گوشت است که نامش را از قرص‌های خشک‌شده و تخمیرشدهٔ سبزی‌های بهاری می‌گیرد که ماه‌ها پیش تهیه می‌شوند. واژه‌ای با خاستگاه کردی و غذایی محبوب و آرامش‌بخش در دیاسپورا: تقویم نگهداری خوراک در یک غذا.
خواندن مقالهخورش تره خورش کردیِ ترهٔ وحشی روژهلات (سنندج، سقز، مریوان، مهاباد) است؛ گوشت و یک نوع ترهٔ گردآوری‌شده از طبیعت که با لیموعمانی ترش می‌شود. اغلب در آشپزی «فارسی» گنجانده می‌شود، اما با قورمه‌سبزی چندسبزی متفاوت است.
خواندن مقالهتیرشک خوراک ترش کردی است؛ خورش آرام‌پز بره و بادمجان با سماق و خانواده‌ای کامل از خوراک‌های ترش که نامشان از تیرش («ترش») می‌آید. بسیاری از کردها آن را غذای ملی می‌دانند: ریشه‌گرفته از زمین، متکی به گردآوری خوراک از طبیعت و بی‌تردید کردی.
خواندن مقالهماستاو (دەو) نوشیدنی روزمرهٔ ماستیِ کردی است؛ ماستی هم‌زده با آب، نمک و نعناع خشک که به شوخی «آبجوی کردی» می‌نامند. نوشیدنیِ حاصل از مرحلهٔ پایانی زنجیرهٔ لبنیات کردی، باقی‌مانده پس از کره‌گیری در مَشک.
خواندن مقالهکوپه پنیر رسیدهٔ نامدار کردستان است؛ دلمهٔ شیر خام گوسفند که در کوزه‌ای سفالی، کوپه، فشرده و در عمق یک متری خاک دفن می‌شود تا طی حداکثر یک سال برسد. از شهر باستانیِ کردِ سقز؛ شناخته‌شده به عنوان میراث فرهنگی کردی.
خواندن مقالهکلانه نان تخت مغزدار کردیِ هورامان/اورامان است؛ خمیر ترشی پُر از سیر وحشی، ترهٔ باریک و سبزی‌های بهاری که روی ساج می‌پزد. نان شاخص یک منظر فرهنگی یونسکو.
خواندن مقالهبرساق، که نام درستش بژی است، نان شیرین سرخ‌شدهٔ کردی جنوبی از کرمانشاه، ایلام و لرستان است که با گردو یا توت خشک پر می‌شود. نام «برساق» صورت عربی‌شدهٔ واژهٔ کردی بیرژیاگ به معنای «برشته‌شده» است.
خواندن مقالهچوکلک پنیر خشکِ دلمه‌ایِ کردی است که با جوشاندن شیر ترش‌شده، ماست یا دوغ تهیه می‌شود و در سنت لبنیات کردی با نام‌های توراک و جاجی شناخته می‌شود. فرآوردهٔ شمارهٔ 13 در زنجیرهٔ لبنیات کردی که بر اصل به‌هدرندادن هیچ‌چیز بنا شده است.
خواندن مقالهکلدوش خورشِ غلیظِ زمستانیِ کردی از گوشتِ بره، نخود، گندمِ خردشده و سبزی است که با ماستِ خشکِ دوباره حل‌شده قوام می‌گیرد؛ از بدلیس، هیزان، وان و موش. تقویمِ کردیِ نگهداریِ خوراک، گردآمده در یک دیگ.
خواندن مقالهتەپسی خوراک لایه‌ای کردی از بادمجان، سیب‌زمینی، فلفل و گوجه‌فرنگی است؛ هر سبزی را جداگانه سرخ می‌کنند، در سس گوجه‌فرنگی آرام می‌پزند و با رب انار ترش می‌کنند. آن را کاملاً گیاهی یا همراه کوفته می‌پزند.
خواندن مقالهدندهکباب دندهٔ برهٔ کباب‌شده به شیوهٔ کردی است که روی آن سسِ زعفران، گوجه‌فرنگی و لیمو می‌مالند؛ کبابِ شاخصِ کرماشان (کرمانشاه) که به‌عنوانِ خوراکِ کوچ‌نشینانِ کرد ثبت شده، اما معمولاً «فارسی» دسته‌بندی می‌شود.
خواندن مقالهفاسولیا خورشِ روزمرهٔ کردیِ لوبیاسفید و از خانوادهٔ خورش‌های سادهٔ «شلی» است. از جوان‌ترین خوراک‌های آشپزیِ کردی است، زیرا لوبیاسفید محصولِ دنیای جدید است؛ گواهی بر زنده‌بودنِ خوراکِ کردی، نه منجمدبودنش.
خواندن مقالهگولاو گلاب کردی است؛ از گول (گل سرخ) و آو (آب)، که از گل‌های کوهستان زاگرس تقطیر می‌شود. همراه با هل، امضای عطری شیرینی‌های کردی مانند محلبی، کلیچه و زلوبیاست.
خواندن مقالهتشریب نان تختِ تکه‌شده‌ای است که در آب‌گوشت بره و نخود با لیموعمانی خیس می‌خورد؛ غذای اصلیِ سەرە سال، سال نوی کردهای ایزدی، و نیز عروسی‌ها و مراسم سوگواری که بی‌کم‌وکاست به جوامع ایزدیِ دور از وطن برده شده است.
خواندن مقاله