مقدمه
هومان یکی از ستوده‌ترین پهلوانان تورانی در شاهنامه، حماسهٔ فارسی پادشاهان، است: سرداری نیرومند از توران و برادرِ پیرانِ نژاده، که دلاوری، وفاداری و جوانمردی‌اش چنان برجسته بود که حتی ایرانیان، دشمنان همیشگی او، نیز او را می‌ستودند. در حماسه‌ای که سرگذشت طولانی جنگ‌های ایران و توران را عمدتاً از دید ایرانیان روایت می‌کند، هومان از معدود چهره‌های سرزمین دشمن است که با شرافت و بزرگواری راستین تصویر می‌شود.
هومان، پسر ویسه و دومین چهرهٔ برجستهٔ خاندان بزرگ ویسه پس از برادرش پیران، بلندپایه‌ترین فرماندهٔ سپاه توران بود؛ جنگاوری دلیر و جوانمرد که در جنگ‌های طولانی در خدمت پادشاه توران، افراسیاب، می‌جنگید. او در نبرد بزرگ دوازده رخ به پایان زندگی رسید و در نبرد تن‌به‌تن با پهلوان ایرانی، بیژن، کشته شد؛ مرگی شایسته برای پهلوانی شایسته.
هومان، همچون همهٔ چهره‌های شاهنامه، به میراث مشترک حماسی مردمان ایرانی تعلق دارد؛ سنتی که کردها با فارس‌ها، لرها و دیگر مردمان جهان ایرانی در آن شریک‌اند. شناخت هومان، دیدار با چهرهٔ بزرگوارتر دشمن در این حماسهٔ بزرگ است؛ پهلوانی تورانی که جوانمردی و دلاوری‌اش حتی تحسین دشمنانش را برمی‌انگیخت. همچنین شناخت او، درک توانایی حماسه در ارج‌نهادن به دلاوری و بزرگواری در هر جاست، حتی در میان دشمنی دیرینهٔ ایران و توران. او از برترین پهلوانان سوی دیگر نبرد است.
فهرست مطالب
جوانمردی‌ای که دشمن نیز می‌ستود
هومان کیست؟
هومان، که نامش در خط لاتین به صورت‌های Houman، Human یا Homan نیز نوشته می‌شود، یکی از مشهورترین پهلوانان تورانی شاهنامه است. او از تبار تور و پسر ویسه، برادرِ پیرانِ نژاده و پس از او دومین عضو برجستهٔ خاندان ویسه است و جایگاه بلندپایه‌ترین فرماندهٔ سپاه توران را دارد. هومان به دلاوری، وفاداری و جوانمردی شهرت دارد؛ ویژگی‌هایی چنان برجسته که حتی ایرانیان، دشمنان دیرینهٔ توران، نیز منش او را می‌ستودند. او در جنگ‌های طولانی ایران و توران در خدمت پادشاه تورانی، افراسیاب، می‌جنگید و در نبرد بزرگ دوازده رخ، در رزم تن‌به‌تن با پهلوان ایرانی، بیژن کشته شد. از او به عنوان یکی از نژاده‌ترین و ستوده‌ترین پهلوانان تورانی و دشمنی شایسته و جوانمرد برای ایران یاد می‌شود.
خاندان ویسه
هومان به خاندان ویسه تعلق دارد؛ مهم‌ترین خاندان تورانی شاهنامه و رقیب بزرگ خاندان‌های پهلوانی ایران در سوی تورانی نبرد. ویسگان از نوادگان تور، نیای تورانیان، بودند و در مقام خاندان اصلی جنگاور و فرماندهان توران، زیر فرمان پادشاه افراسیاب خدمت می‌کردند. نام این خاندان از ویسه، پدر هومان و برادرانش و یکی از سپهسالاران توران، گرفته شده بود.
ویسه چندین پسر داشت که جنگاور توران بودند؛ از جمله پیران، وزیر خردمند و نژاده و فرماندهٔ کل؛ هومان، بلندپایه‌ترین فرماندهٔ میدان؛ و دیگرانی چون بارمان، نستیهن، لهاک و فرشیدورد. در میان آنان، پیران و هومان به‌مراتب برجسته‌تر و دو عضو اصلی خاندان بودند: پیران در مقام وزیر خردمند و سپهبد افراسیاب و هومان در مقام نخستین سردار سپاه. ازاین‌رو خاندان ویسه، خاندان بزرگ جنگاور توران و همتای خاندان‌های ایرانی، مانند خاندانِ گودرز در سوی دشمن بود. باید توجه داشت که خاندان ویسه با خانوادهٔ خود افراسیاب تفاوت دارد؛ ویسگان خاندان بزرگ اشرافی‌ای بودند که به تاج‌وتخت توران خدمت می‌کردند. هویت هومان به عنوان عضوی برجسته از این مهم‌ترین خاندان تورانی و برادر پیرانِ نژاده، جایگاه او را در حماسه به عنوان یکی از سرآمدان پهلوانان توران مشخص می‌کند.
نکات کلیدی
هومان یکی از مشهورترین و ستوده‌ترین پهلوانان تورانی شاهنامه است.
او پسر ویسه و برادر پیرانِ نژاده است.
او بلندپایه‌ترین فرماندهٔ سپاه توران بود.
او به دلاوری، وفاداری و جوانمردی شهرت دارد.
حتی ایرانیان، دشمنان همیشگی او، نیز منش او را می‌ستودند.
او در نبرد دوازده رخ به دست پهلوان بیژن کشته شد.
اطلاعات کوتاه
نام: هومان؛ با صورت‌های لاتین Houman، Human و Homan
نقش: بلندپایه‌ترین فرماندهٔ سپاه توران
خاندان: خاندان ویسه
پدر: ویسه
برادر مشهور: پیران، وزیر نژادهٔ توران
در خدمت: افراسیاب، پادشاه توران
شهرت به: دلاوری، وفاداری و جوانمردی
ستوده‌شده از سوی: حتی ایرانیان، دشمنان او
مرگ: کشته‌شدن به دست بیژن در دوازده رخ
میراث: سنت مشترک حماسی ایرانی
برادر پیران
جایگاه هومان در حماسه پیوندی نزدیک با جایگاه برادر مشهورش پیران، وزیر خردمند و نژاده و فرماندهٔ کل توران، دارد. پیران یکی از ستوده‌ترین چهره‌های سراسر شاهنامه است؛ تورانی‌ای شریف و صلح‌جو که در کنار اغریرث از معدود تورانیانی است که حماسه آنان را کاملاً مثبت تصویر می‌کند. هومان، به عنوان برادر پیران و دومین عضو برجستهٔ خاندان ویسه، در بزرگواری و شرافتی شریک است که این خاندان و به‌ویژه پیران بدان شهرت داشتند.
این دو برادر در کنار هم در رأس جبههٔ توران ایستاده بودند: پیران در مقام وزیر خردمند و فرماندهٔ کل می‌کوشید هر جا که می‌تواند از شدت کشمکش بکاهد و شرافتمندانه رفتار کند؛ هومان نیز نخستین سردار میدان و جنگاور نیرومند سپاه بود. اگر پیران بیش از هر چیز با خرد، بزرگواری و میل به صلح شناخته می‌شود، هومان با دلاوری رزمی و جوانمردی شناخته می‌شود و این دو برادر در کنار هم نژاده‌ترین چهرهٔ توران را نمایندگی می‌کنند. پیوند هومان با پیرانِ شریف، تصویر او را به عنوان پهلوانی شایسته و جوانمرد استوارتر می‌کند و او را از چهره‌های خائن و فرومایهٔ دربار توران، مانند گرسیوزِ دسیسه‌گر، متمایز می‌سازد. حماسه با همراهی این دو برادر، پیرانِ خردمند و هومانِ دلیر، دو رهبر به‌راستی نژاده و هماوردانی شایسته برای پهلوانان ایران به توران می‌بخشد. هویت هومان به عنوان برادر پیرانِ محبوب، در جایگاه ارجمند او در این سنت نقشی محوری دارد.
بلندپایه‌ترین فرماندهٔ توران
هومان رتبهٔ بلندپایه‌ترین فرماندهٔ سپاه توران را داشت و نخستین سردار میدان توران زیر فرمان پادشاه افراسیاب و فرماندهٔ کل، پیران، بود. او در این مقام از چهره‌های اصلی جنگ‌های طولانی ایران و توران به شمار می‌رفت؛ نیروهای تورانی را در میدان فرماندهی می‌کرد و در لشکرکشی‌های بسیارِ دوران پهلوانی، با پهلوانان ایران روبه‌رو می‌شد.
هومان، در مقام نخستین سردار سپاهیان توران، پیوسته در دل جنگ‌ها بود؛ جنگاوری نیرومند و دلیر که توان رزمی‌اش او را به یکی از هراس‌انگیزترین پهلوانان سوی دشمن بدل می‌کرد. او در نبردها و لشکرکشی‌های بزرگ، از جمله نبردهای مشهور شبانه و کشمکش‌های طولانی دو ملت، شرکت داشت و در داستان‌های پیاپی از او به عنوان یکی از چهره‌های برجستهٔ توران یاد می‌شود. فرماندهی بلندپایه و دلاوری رزمی او، هومان را به چهره‌ای محوری در کوشش جنگی توران بدل می‌کرد و در میان فرماندهان توران تنها برادرش پیران بر او برتری داشت. در رویارویی‌های بسیار میان پهلوانان ایران و قهرمانان توران، هومان از جنگاوران اصلی دشمن و هماوردی شایسته و خطرناک برای پهلوانان ایرانی بود. نقش او به عنوان بلندپایه‌ترین فرماندهٔ سپاه توران، او را در جایگاه یکی از سرآمدان سوی تورانی، در قلب روایت اصلی حماسه، یعنی جنگ‌های طولانی و تلخ ایران و توران، قرار می‌دهد.
جوانمردی‌ای که دشمن نیز می‌ستود
چشمگیرترین ویژگی تصویر هومان در شاهنامه، تحسینی است که حتی از ایرانیان، دشمنان همیشگی‌اش، برمی‌انگیزد. دلاوری، وفاداری و جوانمردی او چنان بزرگ بود که حماسه حتی پهلوانان ایرانی را که در جنگ‌های طولانی با او جنگیده بودند، ستایندهٔ منش و رفتار او نشان می‌دهد. این افتخاری کم‌یاب و مهم در حماسه‌ای است که معمولاً تورانیان را دشمن و متجاوز تصویر می‌کند.
این تحسین، توانایی حماسه را در ارج‌نهادن به بزرگواری و دلاوری در هر جا، حتی در صفوف دشمن، بازمی‌تاباند. هومان، با آنکه تورانی و دشمن همیشگی ایران است، پهلوانی با جوانمردی و شرافت راستین تصویر می‌شود؛ در نبرد دلیر است، به پادشاه و مردم خود وفادار می‌ماند و با بزرگواری شایستهٔ پهلوانی بزرگ رفتار می‌کند. از این نظر، او از چهره‌های خائن و فرومایهٔ دربار توران جدا می‌شود و در کنار برادرش پیران و اغریرثِ نژاده، در شمار تورانیانی قرار می‌گیرد که حماسه با احترام و تحسین راستین تصویرشان می‌کند. اینکه خود پهلوانان ایرانی ستایندهٔ هومان نشان داده می‌شوند، شیوهٔ حماسه برای معرفی او به عنوان هماوردی شایسته است؛ دشمنی که حتی کسانی که با او جنگیده‌اند، دلاوری و جوانمردی‌اش را ارج می‌نهند. این تصویر به هومان بزرگواری و منزلتی ویژه می‌بخشد و یکی از برترین ویژگی‌های شاهنامه را بازمی‌تاباند: این شناخت که شرافت، دلیری و جوانمردی فضیلت‌هایی ستودنی‌اند، هر جا که پدیدار شوند، حتی در دشمن؛ و نیز آمادگی حماسه برای ادای حق دشمنان ایران به عنوان پهلوانانی شایسته و نژاده. هومان نمونهٔ اعلای دشمن جوانمرد در حماسه است.
مرگ در دوازده رخ
هومان در نبرد بزرگ دوازده رخ به پایان زندگی رسید؛ یکی از مشهورترین رویارویی‌های ازپیش‌آراستهٔ شاهنامه که در آن، سرنوشت جنگ با نبردهای تن‌به‌تن میان پهلوانان برگزیدهٔ ایران و توران تعیین شد. در جریان این نبرد بزرگ، هومانِ دلیر در رزم تن‌به‌تن به دست پهلوان ایرانی بیژن، پسرِ گیو و پهلوانی از خاندان گودرز، کشته شد.
مرگ هومان به دست بیژن، رویدادی برجسته در جنگ‌ها و سقوط یکی از سرآمدان پهلوانان توران بود. حماسه روایت می‌کند که هومان نیروهای ایرانی را به مبارزه طلبید و با بیژن روبه‌رو شد و پس از نبردی سخت، سردار تورانی کشته شد. مرگ او در جبههٔ توران به‌شدت احساس شد و پس از آن جنگ ادامه یافت؛ از جمله حمله‌ای شبانه که در آن بیژن، نستیهن، برادر هومان، را نیز کشت. سقوط هومان، بلندپایه‌ترین فرماندهٔ توران، از پیروزی‌های مهم ایرانیان در جنگ‌های طولانی و نشانهٔ توان رزمی بیژن جوان بود که بر چنین دشمن نیرومندی چیره شده بود. بااین‌حال، هومان حتی در مرگ نیز شرافت و منزلت خود را حفظ می‌کند: او همچون پهلوانی دلیر و شایسته، در نبرد تن‌به‌تنِ شجاعانه و به شیوه‌ای درخور پهلوانی بزرگ جان می‌بازد، نه با خیانت یا خواری. مرگ هومان در دوازده رخ، پایانی شایسته برای جنگاوری جوانمرد است؛ هماوردی سزاوار که با افتخار جنگید و افتاد و نبردش در شمار رزم‌های به‌یادماندنی یکی از بزرگ‌ترین نبردهای حماسه جای دارد.
نمادپردازی و معنا
هومان بیش از هر چیز، تجسم آرمان دشمن جوانمرد و شریف است؛ هماورد شایسته‌ای که حتی کسانی که با او می‌جنگند ستایشش می‌کنند. در حماسه‌ای که دشمنی دیرینهٔ ایران و توران را عمدتاً از دید ایرانیان روایت می‌کند، هومان نمونهٔ اعلای دشمن نژاده است؛ تورانی‌ای که دلاوری، وفاداری و جوانمردی‌اش حتی تحسین ایرانیان را برمی‌انگیزد. حماسه در چهرهٔ او این شناخت را مجسم می‌کند که شرافت و دلاوری، فضیلت‌هایی ستودنی در هر جا، حتی در دشمن‌اند، و توانایی خود را برای ادای حق دشمنان ایران به عنوان پهلوانانی شایسته نشان می‌دهد.
هومان همچنین تجسم بزرگواری خاندان ویسه و پیچیدگی تصویر حماسه از توران است. او در کنار برادرش پیران و اغریرثِ نژاده نشان می‌دهد که تورانیان، با وجود دشمن‌بودن، یکسره بدکار تصویر نمی‌شوند؛ در میان آنان چهره‌هایی با شرافت و جوانمردی راستین و هماوردانی شایسته برای پهلوانان ایران حضور دارند. حماسه از این راه، پیچیدگی و گشاده‌نظری اخلاقی‌ای را مجسم می‌کند که آن را از جانبداری صرف فراتر می‌برد و بزرگواری را در هر دو سوی کشمکش بزرگ به رسمیت می‌شناسد. هومان با مرگ دلیرانه‌اش در رزم تن‌به‌تن نیز آرمان جنگاوری را مجسم می‌کند که با افتخار می‌جنگد و می‌افتد و همچون پهلوانی دلیر جان می‌بازد، نه با خیانت یا خواری. ازاین‌رو هومان چهره‌ای پرمعناست که آرمان جوانمردی حماسه، توانایی آن در ارج‌نهادن به دشمن شایسته و بزرگواری راستین برترین چهره‌های توران را مجسم می‌کند. او از نژاده‌ترین هماوردان ایران است؛ پهلوانی جوانمرد که حتی دشمنانش نیز او را ارج می‌نهند و گواهی بر گشاده‌نظری اخلاقی این حماسهٔ بزرگ است.
هومان و کردها
هومان، همچون همهٔ چهره‌های شاهنامه، به میراث مشترک حماسی و اساطیری مردمان ایرانی تعلق دارد؛ سنتی که کردها با فارس‌ها، لرها و دیگر مردمان جهان ایرانی در آن شریک‌اند. حماسهٔ بزرگ فردوسی، با پهلوانان و جنگ‌هایش، میراث مشترک این مردمان است که در سنت کهن اساطیری ایرانیِ سرچشمهٔ آن شریک‌اند. نگاه صادقانه و دقیق آن است که هومان و خاندان ویسه را بخشی از این میراث مشترک بدانیم، نه چهره‌هایی منحصراً کردی.
برای کردها، به عنوان مردمی ایرانی، چهره‌ها و داستان‌های شاهنامه بخشی از جهان گسترده‌تر فرهنگی و اساطیری‌ای است که به آن تعلق دارند. حماسه و پهلوانانش، چه ایرانی و چه تورانی، در میراث گستردهٔ ایرانی که کردها در آن سهیم‌اند جای دارند. چهرهٔ هومان، سردار جوانمرد تورانی که حتی دشمنانش او را می‌ستایند، بخشی از گنجینهٔ مشترک سنت حماسی ایرانی است که در سراسر سرزمین‌های ایرانی شناخته و ارج نهاده می‌شود. بنابراین با معرفی هومان، پهلوانی مشخصاً کردی را معرفی نمی‌کنیم، بلکه یکی از چهره‌های نژادهٔ حماسهٔ مشترک ایرانی را می‌شناسانیم؛ پهلوان جوانمرد توران که به میراث مشترک کردها و دیگر مردمان جهان ایرانی تعلق دارد. همچنین باید توجه داشت که تورانیان حماسه مردمی افسانه‌ای‌اند که در سنت متأخر اغلب با مردمان شمال و شرق پیوند داده شده‌اند و نباید آنان را به‌سادگی با هیچ ملت امروزی یکسان دانست. این چارچوب صادقانه، جایگاه هومان را در سنت گسترده و غنی حماسهٔ ایرانی به‌درستی روشن می‌کند؛ سنتی که کردها، به عنوان مردمی ایرانی، در کنار همسایگان خود وارث آن‌اند.
بحث‌ها و برداشت‌های نادرست
آیا هومان پهلوانی مشخصاً کردی است؟ خیر؛ در این موضوع باید روشن و صادق بود. هومان چهره‌ای از شاهنامهٔ فارسی و متعلق به میراث مشترک حماسی مردمان ایرانی است؛ سنتی که کردها با فارس‌ها، لرها و دیگر مردمان جهان ایرانی در آن شریک‌اند، نه چهره‌ای منحصراً کردی. در واقع، هومان پهلوان توران، رقیب افسانه‌ای ایران، است و به خود ایران تعلق ندارد. کردها، به عنوان مردمی ایرانی، در میراث گستردهٔ ایرانی حماسه سهیم‌اند و چهره‌های آن، چه ایرانی و چه تورانی، بخشی از سنت مشترک ایرانی‌اند. معرفی هومان به عنوان چهره‌ای مشخصاً کردی نادقیق است؛ او به حماسهٔ مشترک ایرانی تعلق دارد که کردها در کنار همسایگانشان وارث آن‌اند.
آیا همهٔ تورانیان در شاهنامه بدکار بودند؟ خیر، و هومان از بهترین گواه‌های این امر است. هرچند حماسه داستان جنگ‌ها را عمدتاً از دید ایرانیان روایت می‌کند و بسیاری از تورانیان، از جمله پادشاه افراسیاب و چهرهٔ خائنِ گرسیوز، دشمن و بدکار تصویر می‌شوند، در حماسه چهره‌های تورانیِ برخوردار از بزرگواری و شرافت راستین نیز حضور دارند. هومان، برادرش پیران، و اغریرثِ نژاده حتی نزد ایرانیان نیز ستوده‌اند و پهلوانانی جوانمرد و شریف تصویر می‌شوند. این پیچیدگی اخلاقی، یعنی به‌رسمیت‌شناختن بزرگواری در سوی دشمن، یکی از برترین ویژگی‌های حماسه است و هومان نمونهٔ اعلای آن در میان جنگاوران توران است.
آیا هومان همان چهره‌های دیگر با نام‌های مشابه است؟ شخصیت‌های فراوان شاهنامه نام‌های بسیاری دارند و برای تمایز آنان باید دقت کرد. هومانی که در اینجا از او سخن می‌رود، سردار مشهور تورانی، پسر ویسه و برادر پیران و یکی از پهلوانان سرآمد توران است. باید او را از دیگر دارندگان نام‌های مشابه در بخش‌های دیگر حماسه و سنت ایرانی متمایز کرد. همین هومان، برادر جوانمرد پیران و بلندپایه‌ترین فرماندهٔ سپاه توران که در دوازده رخ به دست بیژن کشته شد، پهلوان مشهور و ستودهٔ مورد نظر است. در این حماسهٔ بزرگ، همواره توجه به تبار، در اینجا پسر ویسه و برادر پیران بودن، به شناسایی درست چهره در میان نام‌های بسیار این سنت کمک می‌کند.
موضوعات مرتبط
پیران ویسه: برادر نژادهٔ هومان و وزیر خردمند توران
افراسیاب: پادشاه توران که هومان در خدمت او بود
بیژن و منیژه: بیژن، پهلوانی که هومان را کشت
گرسیوز: تورانی خائن که در تقابل با هومانِ نژاده قرار می‌گیرد
سیاوش: شاهزاده‌ای که قتلش به جنگ‌ها دامن زد
گودرز: بزرگ خاندان ایرانی که خاندانش با توران می‌جنگید
گستهم: پهلوان ایرانی دوازده رخ
شاهنامه: کتاب فارسی پادشاهان و حماسهٔ بزرگ ایران
پرسش‌های متداول
هومان در شاهنامه کیست؟
هومان، که در خط لاتین به صورت Houman یا Human نوشته می‌شود، یکی از مشهورترین پهلوانان تورانی شاهنامه است. او پسر ویسه و برادر پیرانِ نژاده، دومین عضو برجستهٔ خاندان ویسه و بلندپایه‌ترین فرماندهٔ سپاه توران است. هومان به دلاوری، وفاداری و جوانمردی شهرت دارد؛ ویژگی‌هایی چنان بزرگ که حتی ایرانیان، دشمنان همیشگی او، نیز او را می‌ستودند. او در جنگ‌ها در خدمت افراسیاب، پادشاه توران، جنگید و در نبرد دوازده رخ به دست پهلوان بیژن کشته شد.
چرا حتی ایرانیان نیز هومان را می‌ستایند؟
هومان به سبب دلاوری، وفاداری و جوانمردی بزرگش، حتی نزد ایرانیان، دشمنان همیشگی او، نیز ستوده است. شاهنامه، با آنکه جنگ‌ها را عمدتاً از دید ایرانیان روایت می‌کند، هومان را پهلوانی با شرافت و بزرگواری راستین تصویر می‌کند که با جوانمردی شایستهٔ پهلوانی بزرگ رفتار می‌کند. این تحسین، توانایی حماسه را در ارج‌نهادن به دلاوری و بزرگواری در هر جا، حتی در دشمن، بازمی‌تاباند و هومان را هماوردی شایسته معرفی می‌کند که حتی کسانی که با او جنگیده‌اند، به او احترام می‌گذارند.
برادر هومان چه کسی بود؟
برادر هومان، پیران، وزیر خردمند و نژاده و فرماندهٔ کل توران و یکی از ستوده‌ترین چهره‌های سراسر شاهنامه بود. هر دو پسر ویسه و از اعضای اصلی خاندان ویسه، مهم‌ترین خاندان تورانی، بودند. پیران، با ویژگی خرد و میل به صلح، و هومان، با ویژگی دلاوری رزمی و جوانمردی، در کنار هم نژاده‌ترین چهرهٔ توران را نمایندگی می‌کردند؛ دو رهبر به‌راستی شریف و هماوردانی شایسته برای پهلوانان ایران.
هومان چگونه مرد؟
هومان در نبرد بزرگ دوازده رخ کشته شد؛ نبردی که در آن سرنوشت جنگ با رزم‌های تن‌به‌تن میان پهلوانان برگزیده تعیین شد. هومانِ دلیر پس از نبردی سخت، در رزم تن‌به‌تن به دست پهلوان ایرانی، بیژن پسر گیو، کشته شد. مرگ او پیروزی برجسته‌ای برای ایرانیان و نشانهٔ توان رزمی بیژن بود. بااین‌حال، هومان حتی در مرگ نیز شرافت خود را حفظ کرد و همچون پهلوانی دلیر و شایسته در نبرد تن‌به‌تنِ شجاعانه جان باخت، نه با خیانت یا خواری.
آیا همهٔ تورانیان در شاهنامه بدکار بودند؟
خیر. هرچند حماسه جنگ‌ها را عمدتاً از دید ایرانیان روایت می‌کند و بسیاری از تورانیان، از جمله افراسیابِ پادشاه و گرسیوزِ خائن، را دشمن و بدکار نشان می‌دهد، چهره‌های تورانیِ برخوردار از بزرگواری راستین نیز در آن حضور دارند. هومان، برادرش پیران و اغریرثِ نژاده حتی نزد ایرانیان نیز ستوده‌اند و پهلوانانی جوانمرد و شریف تصویر می‌شوند. این پیچیدگی اخلاقی، یعنی به‌رسمیت‌شناختن بزرگواری در سوی دشمن، یکی از برترین ویژگی‌های حماسه است و هومان نمونهٔ اعلای آن در میان جنگاوران توران است.
آیا هومان پهلوانی کرد است؟
هومان چهره‌ای از شاهنامهٔ فارسی و متعلق به میراث مشترک حماسی مردمان ایرانی است؛ سنتی که کردها با فارس‌ها، لرها و دیگر مردمان جهان ایرانی در آن شریک‌اند، نه چهره‌ای منحصراً کردی. در واقع او پهلوان توران، رقیب افسانه‌ای ایران، است. کردها، به عنوان مردمی ایرانی، در میراث گستردهٔ ایرانی حماسه سهیم‌اند؛ چهره‌های آن، چه ایرانی و چه تورانی، بخشی از سنت مشترک ایرانی‌اند که کردها در کنار همسایگان خود وارث آن‌اند.
منابع و مطالعهٔ بیشتر
هومان، پسر ویسه ـ دانشنامهٔ ایرانیکا