با شدت‌گرفتن جنگ ایران در 2026، مردم کرد ایران به یکی از محوری‌ترین نیروهای درگیری بدل شده‌اند؛ احزاب مخالف با سابقهٔ چند دهه را زیر یک ائتلاف متحد کرده و عملیات هماهنگی علیه جمهوری اسلامی آغاز کرده‌اند. تشکیل ائتلاف نیروهای سیاسی کردستان ایران در فوریهٔ 2026، برای نخستین‌بار پنج حزب عمدهٔ مخالف کرد را گرد هم آورد تا مقاومت مسلحانه، اقدام سیاسی و دیپلماسی بین‌المللی را در پیگیری تعیین سرنوشت کردها هماهنگ کنند. با حمایت سیا، حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به استان‌های کردنشین و حملات تلافی‌جویانهٔ ایران به پایگاه‌های مخالفان کرد در اقلیم کردستان عراق، بحران میلیون‌ها کرد را بر سر دوراهی تاریخ قرار داده است.
فهرست مطالب
پدیدارشدن جبهه‌ای متحد از کردها
ریشه‌های تاریخی مقاومت کردها در ایران
پدیدارشدن جبهه‌ای متحد از کردها
ائتلاف نیروهای سیاسی کردستان ایران در 22 فوریهٔ 2026 رسماً تأسیس شد؛ تحولی مهم برای جنبش سیاسی کردهای ایران. پنج حزب عمده به ائتلاف پیوستند: حزب دموکرات کردستان ایران، حزب آزادی کردستان یا پاک، حزب حیات آزاد کردستان یا پژاک، سازمان خبات کردستان ایران و کوملهٔ زحمتکشان کردستان. این گروه‌ها که در تاریخ خود مستقل عمل می‌کردند و گاه با یکدیگر رقابت داشتند، در میانهٔ بحران سیاسی فزایندهٔ ایران و در زمینهٔ کارزار گسترده‌تر نظامی آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی، اختلاف‌های دیرینه را کنار گذاشتند.
در 2 مارس 2026، ائتلاف نخستین بیانیهٔ مشترک خود را صادر کرد و خطاب به نیروهای مسلح ایران در مناطق کردنشین از آنان خواست «خود را از بقایای جمهوری اسلامی جدا کنند». بیانیه از جمعیت کرد می‌خواست هوشیار بمانند، اقدامات سیاسی را با راهنمایی ائتلاف هماهنگ کنند و در آنچه ائتلاف لحظهٔ احتمالی فروپاشی حکومت توصیف می‌کرد، از نهادهای عمومی و تأسیسات خدماتی محافظت کنند. ایالات متحده از ابتدا به ائتلاف جدید توجه نشان داد: دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور، شخصاً با مصطفی هجری، رئیس حزب دموکرات کردستان ایران، گفت‌وگو کرد و چندین رسانه، از جمله سی‌ان‌ان و اکسیوس، تأیید کردند که سیا فعالانه برای تسلیح نیروهای کرد با هدف شتاب‌بخشیدن به خیزشی گسترده‌تر و مردمی در داخل ایران تلاش می‌کرد.
تشکیل ائتلاف هم از نظر نظامی و هم از نظر سیاسی مهم است. مناطق کردی ایران، در گسترهٔ استان‌های کردستان، آذربایجان غربی، کرمانشاه و ایلام، حدود 10 تا 12 میلیون نفر را در خود جای داده‌اند که از زمان تأسیس جمهوری اسلامی با حاشیه‌رانی نظام‌مند روبه‌رو بوده‌اند. ائتلاف معتبرترین تلاش در چند دهه برای تبدیل نارضایتی‌های سیاسی کردها به اقدام هماهنگ و متحد را نمایندگی می‌کند.
ریشه‌های تاریخی مقاومت کردها در ایران
مبارزهٔ کردها برای حقوق و خودمختاری در ایران یکی از کهن‌ترین و پایدارترین جنبش‌های رهایی ملی خاورمیانه است. جمهوری مهاباد، که به‌طور گسترده نخستین جمهوری کردی جهان دانسته می‌شود، در ژانویهٔ 1946 در شمال‌غرب ایران تأسیس شد، اما ظرف یک سال پس از قطع حمایت شوروی به دست نیروهای ایرانی درهم شکسته شد. سقوط مهاباد و اعدام رئیس‌جمهورش، قاضی محمد، به ضربهٔ سیاسی تعیین‌کننده‌ای برای کردهای ایران بدل شد و آرمان تعیین سرنوشت را در حافظهٔ جمعی جامعه ریشه‌دار کرد.
پس از انقلاب اسلامی 1979، آیت‌الله خمینی علیه خواسته‌های خودمختاری کردی اعلام جهاد کرد و بدین‌ترتیب شورش کردیِ 1979 در ایران را برانگیخت و الگویی از سرکوب برقرار کرد که دولت‌های پی‌درپی ادامه دادند. از آن زمان، حزب دموکرات کردستان ایران، پژاک و کومله مقاومت مسلحانه را از پایگاه‌های خود در اقلیم کردستان عراق ادامه داده‌اند و حملات فرامرزی مکرر ایران و ترور هدفمند رهبرانشان را تاب آورده‌اند. جنبش «زن، زندگی، آزادی» در 2022، که با مرگ مهسا امینی در بازداشت، زن جوان کرد اهل سقز، آغاز شد، توجه جهانی به وضعیت کردهای ایران را تجدید کرد و به جوامع مهاجر و مخالفان داخل کشور نیروی تازه داد. اعتراضات سراسری ایران در 2025–2026، با مشارکت گستردهٔ کردها در اعتصاب‌های عمومی، زمینه‌ساز جبههٔ سیاسی متحدی شد که در فوریهٔ 2026 شکل قطعی گرفت.
تحولات نظامی و دخالت آمریکا
بُعد نظامی بحران در اوایل مارس 2026 به‌سرعت گسترش یافت. منابع کردی، مشخصاً یک مقام ائتلاف، مدعی شدند که رزمندگان پژاک در 2 مارس ورود از اقلیم کردستان عراق به خاک ایران را آغاز کرده‌اند و هزاران رزمنده در کوه‌های زاگرس مستقر شده‌اند. بااین‌حال، پژاک، حزب دموکرات کردستان ایران، پاک و کومله پس از آن با صدور بیانیه‌هایی آغاز تهاجم رسمی را تکذیب کردند؛ امری که از وضعیتی سیال، بیشتر همراه با استقرار پیشرو تا عملیات نظامی تمام‌عیار، حکایت داشت. ایران بی‌درنگ پاسخ داد: پاک اعلام کرد دو پایگاهش در اربیل در 2 مارس هدف حمله قرار گرفته و دست‌کم یک رزمنده کشته شده است. ایران تهدید کرد اگر به نیروهای مسلح کرد اجازه داده شود از خاک عراق وارد عملیات در ایران شوند، «همهٔ تأسیسات» اقلیم کردستان عراق را هدف خواهد گرفت.
در همین حال، جنگ گسترده‌تر ایران در 2026، درگیری را مستقیماً به استان‌های دارای اکثریت کرد کشاند. حدود یک‌پنجم کل حملات هوایی آمریکا و اسرائیل کردستان ایران را هدف گرفت و پادگان‌های سپاه پاسداران، تأسیسات بسیج، فرماندهی‌های مرزبانی، پاسگاه‌های پلیس و مقرهای اطلاعاتی را در سنندج، کرمانشاه، مهاباد، ایلام و شهرهای پیرامون زد. تا 7 مارس، تنها در سنندج بیش از 40 تأسیسات امنیتی نابود شده بود و شهر کردنشین کرمانشاه در میان شهرهای ایران از نظر تعداد حملات هوایی در جایگاه دوم پس از تهران قرار گرفت. به گفتهٔ تحلیلگران، این حملات هم برای کاهش توان ایران در سرکوب ناآرامی احتمالی کردها و هم برای تضعیف کنترل مرزها طراحی شده بودند تا جابه‌جایی احتمالی مخالفان کرد از عراق به ایران را تسهیل کنند.
با وجود نشانه‌های اولیهٔ حمایت آمریکا، از جمله گزارش‌های مسیر انتقال سلاح سیا و گفت‌وگوی مستقیم ترامپ با هجریِ حزب دموکرات، ترامپ در 7–8 مارس 2026 ناگهان از دخالت نظامی کردها فاصله گرفت و گفت درگیری «به‌اندازهٔ کافی پیچیده» است و نمی‌خواهد کردها «آسیب ببینند یا کشته شوند». این چرخش، الگویی آشنای تاریخی را تداعی کرد و رهبران کرد را در موقعیتی متزلزل گذاشت: اهرم بین‌المللی بی‌سابقه از یک سو و ترس موجه از رهاشدن از سوی دیگر. تا 23 مارس 2026، دستگاه‌های اطلاعاتی ایران در سراسر استان‌های کردستان، آذربایجان غربی و کرمانشاه غیرنظامیان کرد را به‌طور گسترده بازداشت می‌کردند و سازمان‌های حقوق بشری کشته‌شدن دست‌کم سه غیرنظامی، از جمله یک کودک، در اعتراضات سنندج و مهاباد را مستند کرده بودند.
گاه‌شمار رویدادهای کلیدی
22 فوریهٔ 2026 — پنج حزب مخالف کرد ایرانی، ائتلاف نیروهای سیاسی کردستان ایران را رسماً در اقلیم کردستان عراق تأسیس می‌کنند.
2 مارس 2026 — ائتلاف نخستین بیانیهٔ مشترکش را صادر می‌کند و از سربازان ایرانی می‌خواهد از حکومت جدا شوند؛ گزارش‌هایی از ورود رزمندگان پژاک از منطقهٔ کوهستانی زاگرس به خاک ایران منتشر می‌شود.
3–4 مارس 2026 — سی‌ان‌ان، اکسیوس و دیگر رسانه‌ها گزارش می‌دهند که سیا برای تسلیح نیروهای کرد به‌منظور برانگیختن خیزش مردمی تلاش می‌کند؛ اکسیوس گزارش می‌دهد که طرح از بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، و موساد سرچشمه گرفته است.
7 مارس 2026 — حملات هوایی آمریکا و اسرائیل تنها در سنندج بیش از 40 محل امنیتی را زده‌اند؛ حدود یک‌پنجم کل حملات جنگ ایران در 2026 استان‌های کردستان ایران را هدف می‌گیرند.
7–8 مارس 2026 — رئیس‌جمهور ترامپ علناً از دخالت نظامی کردها فاصله می‌گیرد و می‌گوید نمی‌خواهد کردها «آسیب ببینند یا کشته شوند»؛ سخنی که عمق تعهد آمریکا را زیر سؤال می‌برد.
23 مارس 2026 — نیروهای اطلاعاتی ایران بازداشت گستردهٔ شهروندان کرد را در کردستان، آذربایجان غربی و کرمانشاه ادامه می‌دهند؛ گروه‌های حقوق بشری مرگ غیرنظامیان، از جمله یک کودک، را در سنندج و مهاباد مستند می‌کنند.
پرسش و پاسخ
پرسش: گروه‌های اصلی کرد درگیر در بحران ایران در 2026 کدام‌اند؟
پنج حزب تشکیل‌دهندهٔ ائتلاف نیروهای سیاسی کردستان ایران عبارت‌اند از حزب دموکرات کردستان ایران، حزب آزادی کردستان یا پاک، حزب حیات آزاد کردستان یا پژاک، سازمان خبات کردستان ایران و کوملهٔ زحمتکشان کردستان. خواسته‌های آنان از خودمختاری فدرال در داخل ایران تا استقلال کامل متغیر است، اما همگی خواهان شناسایی فرهنگی، آموزش به زبان کردی، آزادی زندانیان سیاسی و پایان حاشیه‌رانی اقتصادی استان‌های دارای اکثریت کرد هستند.
پرسش: ائتلاف نیروهای سیاسی کردستان ایران چیست و چرا در فوریهٔ 2026 تشکیل شد؟
ائتلاف نیروهای سیاسی کردستان ایران در 22 فوریهٔ 2026 برای ایجاد جبهه‌ای متحد سیاسی و نظامی میان احزاب مخالف کرد ایرانی تأسیس شد. انگیزهٔ تشکیل آن، درک فرصتی تاریخی بود که تضعیف جمهوری اسلامی در میانهٔ اعتراضات سراسریِ ادامه‌دار و جنگ ایران در 2026 ایجاد کرده بود؛ فرصتی که به جناح‌های پیش‌تر رقیب امکان می‌داد راهبردشان را هماهنگ کنند و از جایگاه قدرت جمعی با بازیگران بین‌المللی، از جمله آمریکا و اسرائیل، وارد تعامل شوند.
پرسش: آیا رزمندگان کرد واقعاً در مارس 2026 تهاجم زمینی به ایران را آغاز کردند؟
این موضوع همچنان محل اختلاف است. یک مقام ائتلاف مدعی شد که رزمندگان پژاک در 2 مارس 2026 ورود به خاک ایران را آغاز کردند و هزاران نفر در کوه‌های زاگرس مستقر شدند. اما پژاک، حزب دموکرات کردستان ایران، پاک و کومله پس از آن آغاز تهاجم رسمی را تکذیب کردند. به نظر می‌رسد واقعیت، دست‌کم تا میانهٔ مارس 2026، بیشتر شامل استقرار پیشرو و نفوذ محدود بوده تا حمله‌ای گسترده و هماهنگ.
پرسش: همسویی با منافع راهبردی آمریکا و اسرائیل چه خطرهایی برای گروه‌های کردی دارد؟
تحلیلگران چتم‌هاوس و دیگر نهادها بر دوراهی اصلی تأکید کرده‌اند: درحالی‌که حمایت آمریکا و اسرائیل اهرم نظامی بی‌سابقه‌ای می‌دهد، نامشخص‌بودن هدف نهایی آمریکا، که چرخش سریع ترامپ در 7–8 مارس نشانش داد، خطر بی‌دفاع‌ماندن احزاب کرد بدون حمایت بین‌المللی یا تضمین حقوقی را در پی دارد. در تاریخ، کردها به‌عنوان نیروهای نیابتی بسیج شده و پس از پایان درگیری‌ها رها شده‌اند؛ از توافق الجزایر در 1975 تا دورهٔ پس از 2003 در عراق. بدون تعهدات محکم، رهبران کرد با خطر بی‌پناهی نظامی و تلافی شدید ایران روبه‌رو می‌شوند.
نتیجه‌گیری
بحران کردی و ایرانیِ 2026 یکی از سرنوشت‌سازترین مقاطع در مبارزهٔ یک‌سده‌ای کردهای ایران برای شناسایی، حقوق و تعیین سرنوشت است. تشکیل ائتلاف نیروهای سیاسی کردستان ایران، استقرار نظامی هماهنگ و توجه بی‌سابقهٔ آمریکا و اسرائیل، گشایشی تاریخی و درعین‌حال خطری تاریخی برای مردمی پدید آورده‌اند که بارها میان محاسبات قدرت‌های منطقه‌ای و جهانی گرفتار شده‌اند. اینکه این لحظه به دستاوردهای معنادار سیاسی برای کردها می‌انجامد یا چرخه‌ای دیگر از فداکاری بی‌پاداش، هم به رویدادهای ایران و هم به قابل‌اعتمادبودن تعهدات بین‌المللی بستگی دارد؛ تعهداتی که، چنان‌که تاریخ نشان می‌دهد، نمی‌توان آن‌ها را مسلم فرض کرد.
منابع
1. سی‌ان‌ان — سیا برای تسلیح نیروهای کرد به‌منظور برانگیختن خیزش در ایران تلاش می‌کند
2. الجزیره — آیا سیا قصد دارد برای آغاز خیزش در ایران نیروهای کرد را مسلح کند؟
6. آی24نیوز — هزاران رزمندهٔ کرد تهاجم زمینی به ایران علیه حکومت را آغاز می‌کنند
7. الجزیره — آمریکا کدام گروه‌های کردی را برای جنگ با ایران گرد می‌آورد؟
8. ویژن تایمز — با عمیق‌ترشدن بحران ایران، گروه‌های مخالف کرد برای به‌چالش‌کشیدن تهران متحد می‌شوند
9. جی‌ان‌اس — کردها آمادهٔ آغاز تهاجم زمینی علیه ایران می‌شوند
11. ویکی‌پدیا — کارزار هوایی در کردستان ایران (جنگ ایران در 2026)
12. ویکی‌پدیا — بحران کردی و ایرانیِ 2026
13. اسپشیال اوراسیا — جبههٔ دوم ایران: ارزیابی نفوذهای زمینی کردها
14. مجلهٔ مناره — روند صلح ترکیه در زمینهٔ درگیری کردی و ترکی