لەگەڵ توندتربوونەوەی جەنگی ئێران لە 2026، گەلی کورد لە ئێران وەک یەکێک لە هێزە هەرە چارەنووسسازەکانی ململانێکە سەری هەڵداوە، بە یەکخستنی حیزبەکانی ئۆپۆزسیۆن کە مێژووی چەند دەیەیان هەیە لەژێر هاوپەیمانییەکی یەکگرتوودا، و دەستپێکردنی ئۆپەراسیۆنی هەماهەنگ دژ بە کۆماری ئیسلامی. دامەزراندنی هاوپەیمانیی هێزە سیاسییەکانی کوردستانی ئێران (CPFIK) لە شوباتی 2026دا بۆ یەکەم جار پێنج حیزبی سەرەکیی ئۆپۆزسیۆنی کوردی کۆ کردەوە، بە هەماهەنگکردنی بەرگریی چەکداری، کرداری سیاسی و دیپلۆماسیی نێودەوڵەتی بۆ بەدەستهێنانی مافی دیاریکردنی چارەنووسی کورد. لەگەڵ پاڵپشتیی CIA، هەڵمەتە ئاسمانییەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل کە پارێزگا کوردییەکان بۆردوومان دەکەن، و تۆڵەسەندنەوەی ئێران لە بنکەکانی ئۆپۆزسیۆنی کورد لە هەرێمی کوردستانی عێراق، قەیرانەکە ملیۆنان کوردی لە خاڵی یەکگرتنەوەی ڕێگا مێژووییەکاندا داناوە.
ناوەڕۆک
بەرەیەکی یەکگرتووی کوردی سەرهەڵدەدات
ڕەگە مێژووییەکانی بەرگریی کورد لە ئێران
پەرەسەندنە سەربازییەکان و بەشداریی ئەمریکا
بەرەیەکی یەکگرتووی کوردی سەرهەڵدەدات
هاوپەیمانیی هێزە سیاسییەکانی کوردستانی ئێران (CPFIK) لە 22ی شوباتی 2026دا بە فەرمی دامەزرا؛ پەرەسەندنێکی مێژوویی بۆ بزووتنەوەی سیاسیی کورد لە ئێران. پێنج حیزبی سەرەکی چوونە ناو هاوپەیمانییەکە: حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران (PDKI)، پارتی ئازادیی کوردستان (PAK)، پارتی ژیانی ئازادی کوردستان (PJAK)، ڕێکخراوی خەباتی کوردستانی ئێران (خەبات)، و کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان. ئەم گرووپانە، کە لە مێژوودا بە سەربەخۆیی کاریان کردبوو و هەندێک جار ڕکابەریی یەکتریان کردبوو، لەناو قووڵبوونەوەی قەیرانی سیاسیی ئێران و لە پاشخانی هەڵمەتێکی سەربازیی فراوانتری ئەمریکا و ئیسرائیل دژ بە کۆماری ئیسلامیدا، جیاوازییە کۆنەکانیان خستە لاوە.
لە 2ی ئازاری 2026، CPFIK یەکەم بەیاننامەی هاوبەشی دەربڕی و ڕووی لە هێزە چەکدارەکانی ئێران کرد کە لە ناوچە کوردییەکان جێگیر بوون، داوای لێ کردن «خۆیان لە پاشماوەکانی کۆماری ئیسلامی جیا بکەنەوە». بەیاننامەکە داوای لە دانیشتووانی کورد کرد وریا بن، کردارە سیاسییەکان لەگەڵ ڕێنماییی هاوپەیمانییەکە هەماهەنگ بکەن و دامەزراوە گشتییەکان و شوێنە خزمەتگوزارییەکان بپارێزن، لەو کاتەی هاوپەیمانییەکە بە ساتێکی ئەگەریی داڕمانی ڕژێم وەسفی دەکرد. ئەمریکا لە سەرەتادا گرنگیی بە هاوپەیمانییە نوێیەکە دا؛ سەرۆک دۆناڵد ترەمپ بە کەسی لەگەڵ مستەفا هیجری، سەرۆکی PDKI، قسەی کرد، و چەند دەزگایەکی هەواڵی، لەوانە CNN و Axios، پشتڕاستیان کردەوە کە CIA بە چالاکی بۆ چەکدارکردنی هێزە کوردییەکان کار دەکرد، بە ئامانجی هاندانی ڕاپەڕینێکی جەماوەریی فراوانتر لەناو ئێراندا.
دامەزراندنی CPFIK هەم لە ڕووی سەربازی و هەم لە ڕووی سیاسییەوە گرنگە. ناوچە کوردییەکانی ئێران، کە پارێزگاکانی کوردستان، ئازەربایجانی ڕۆژئاوا، کرماشان و ئیلام دەگرنەوە، بە خەمڵاندن نیشتەجێی 10 تا 12 ملیۆن کەسن کە لە دامەزراندنی کۆماری ئیسلامییەوە ڕووبەڕووی پەراوێزخستنی سیستەماتیک بوونەتەوە. هاوپەیمانییەکە متمانەپێکراوترین هەوڵە لە ماوەی چەند دەیەدا بۆ گۆڕینی ناڕەزایییە سیاسییە کوردییەکان بۆ کردارێکی هەماهەنگ و یەکگرتوو.
ڕەگە مێژووییەکانی بەرگریی کورد لە ئێران
خەباتی کورد بۆ ماف و خۆبەڕێوەبردن لە ئێران یەکێکە لە کۆنترین و بەردەوامترین بزووتنەوەکانی ڕزگاریی نەتەوەیی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست. کۆماری مەهاباد، کە بە شێوەیەکی بەربڵاو بە یەکەم کۆماری کوردی لە جیهاندا دادەنرێت، لە کانوونی دووەمی 1946 لە باکووری ڕۆژئاوای ئێران دامەزرا، بەڵام لە ماوەی ساڵێکدا دوای کشانەوەی پاڵپشتیی سۆڤیەت، لەلایەن هێزەکانی ئێرانەوە سەرکوت کرا. ڕووخانی مەهاباد و ئێعدامکردنی سەرۆکەکەی، قازی محەمەد، بوو بە برینێکی سیاسیی دیاریکەر بۆ کوردەکانی ئێران و ئاواتەکانی بەدەستهێنانی مافی دیاریکردنی چارەنووسی لە قووڵاییی بیرەوەریی کۆمەڵەییی کۆمەڵگەکەدا چەسپاند.
دوای شۆڕشی ئیسلامیی 1979، ئایەتوڵڵا خومەینی دژ بە داواکانی خۆبەڕێوەبردنی کورد جیهادی ڕاگەیاند، کە ڕاپەڕینی کوردی لە ئێران لە 1979 هەڵگیرساند و شێوازێکی سەرکوتکردنی دانا کە حکومەتە یەک لە دوای یەکەکان بەردەوامیان پێ دا. لەو کاتەوە، KDPI، پژاک و کۆمەڵە لە بنکەکانیان لە هەرێمی کوردستانی عێراقەوە بەرگریی چەکدارییان بەردەوام کردووە، بە خۆڕاگری لە بەرامبەر هێرشە سنوورتێپەڕە دووبارەکانی ئێران و تیرۆرکردنی ئامانجداری سەرکردەکانیان. بزووتنەوەی «ژن، ژیان، ئازادی»ی 2022، کە بە مەرگی مەهسا ئەمینی، ژنێکی گەنجی کورد لە سەقز، لە دەستبەسەردا هەڵگیرسا، دووبارە گرنگیپێدانی جیهانیی بە ڕەنجی کوردەکانی ئێران ڕاکێشا و هەم کۆمەڵگەکانی دەرەوەی وڵات و هەم کۆمەڵگەکانی ئۆپۆزسیۆنی ناوخۆی جووڵاند. خۆپیشاندانە سەرانسەرییەکانی ئێران لە 2025–2026، کە بەشدارییەکی گەورەی کوردیان لە مانگرتنە گشتییەکاندا لە خۆ دەگرت، زەمینەیان بۆ ئەو بەرە سیاسییە یەکگرتووە خۆش کرد کە لە شوباتی 2026دا شێوەی گرت.
پەرەسەندنە سەربازییەکان و بەشداریی ئەمریکا
ڕەهەندی سەربازیی قەیرانەکە لە سەرەتای ئازاری 2026دا بەخێرایی پەرەی سەند. سەرچاوە کوردییەکان، بە تایبەتی بەرپرسێکی CPFIK، بانگەشەیان کرد کە شەڕکەرانی پژاک لە 2ی ئازارەوە لە هەرێمی کوردستانی عێراقەوە دەستیان بە چوونە ناو خاکی ئێران کردووە و هەزاران شەڕکەر لە چیاکانی زاگرۆس جێگیر کراون. بەڵام پژاک، PDKI، PAK و کۆمەڵە دواتر بەیاننامەیان دەربڕی و دەستپێکردنی هێرشێکی فەرمییان ڕەت کردەوە؛ ئەمە ئاماژەی بە بارودۆخێکی گۆڕاو دەدا کە زیاتر بە پێشخستنی جێگیریی هێزەکان دەناسرایەوە تا ئۆپەراسیۆنێکی سەربازیی سەرتاسەری. ئێران دەستبەجێ وەڵامی دایەوە: PAK ڕایگەیاند دوو بنکەی لە هەولێر لە 2ی ئازار بۆردوومان کراون و لانیکەم یەک شەڕکەر کوژراوە، و ئێران هەڕەشەی کرد «هەموو دامەزراوەکانی» هەرێمی کوردستانی عێراق بکاتە ئامانج، ئەگەر ڕێگە بە چەکدارە کوردەکان بدرێت لە خاکی عێراقەوە ئۆپەراسیۆن لەناو ئێراندا ئەنجام بدەن.
لە هەمان کاتدا، جەنگە فراوانترەکەی ئێران لە 2026 ململانێکەی ڕاستەوخۆ هێنایە ناو ئەو پارێزگایانەی زۆرینەی دانیشتووانیان کوردن. نزیکەی یەک لە پێنجی هەموو هێرشە ئاسمانییەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل کوردستانی ئێرانیان کردە ئامانج، و پادگانەکانی سوپای پاسداران، دامەزراوەکانی بەسیج، فەرماندەییەکانی پاسەوانی سنوور، بنکەکانی پۆلیس و بارەگاکانی هەواڵگرییان لە سنە، کرماشان، مەهاباد، ئیلام و شارەکانی دەوروبەریان بۆردوومان کرد. تا 7ی ئازار، تەنها لە سنە زیاتر لە 40 دامەزراوەی ئەمنی لەناو بردرابوون، و شاری کوردیی کرماشان لە نێوان هەموو شارەکانی ئێراندا دووەم زۆرترین هێرشی ئاسمانیی بۆ کرا؛ تەنها تاران لە پێشەوەی بوو. بەگوێرەی شیکەرەوەکان، ئەم هێرشانە هەم بۆ لاوازکردنی توانای ئێران بۆ سەرکوتکردنی ناڕەزایییە ئەگەرییە کوردییەکان و هەم بۆ لاوازکردنی کۆنترۆڵی سنوور داڕێژرابوون، تا جووڵەی ئەگەریی ئۆپۆزسیۆنی کورد لە عێراقەوە بۆ ناو ئێران ئاسان بکەن.
سەرەڕای ئاماژە سەرەتاییەکانی پاڵپشتیی ئەمریکا، لەوانە ڕاپۆرتەکانی ڕێڕەوی دابینکردنی چەک لەلایەن CIA و گفتوگۆی ڕاستەوخۆی ترەمپ لەگەڵ هیجریی KDPI، سەرۆک ترەمپ لە 7–8ی ئازاری 2026 بەناکاو خۆی لە بەشداریی سەربازیی کورد دوور خستەوە، بەوەی وتی ململانێکە «بە ڕادەی پێویست ئاڵۆزە» و نایەوێت کوردەکان «بریندار بن یان بکوژرێن». ئەم پاشگەزبوونەوەیە شێوازێکی مێژووییی ناسراوی دووبارە کردەوە و سەرکردە کوردەکانی لە پێگەیەکی ناسکدا هێشتەوە؛ لەلایەکەوە توانای کاریگەریی نێودەوڵەتیی بێپێشینە، و لەلایەکی دیکەوە ترسێکی بەجێ لە بەجێهێشتن. تا 23ی ئازاری 2026، دەزگا هەواڵگرییەکانی ئێران لە پارێزگاکانی کوردستان، ئازەربایجانی ڕۆژئاوا و کرماشان دەستگیرکردنی بەربڵاوی هاووڵاتییە مەدەنییە کوردەکانیان ئەنجام دەدا، و ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ کوژرانی لانیکەم سێ هاووڵاتیی مەدەنی، لەوانە منداڵێک، لە خۆپیشاندانەکانی سنە و مەهاباد بەڵگەدار دەکرد.
خشتەی کاتیی ڕووداوە گرنگەکان
22ی شوباتی 2026؛ پێنج حیزبی ئۆپۆزسیۆنی کورد لە ئێران بە فەرمی هاوپەیمانیی هێزە سیاسییەکانی کوردستانی ئێران (CPFIK) لە هەرێمی کوردستانی عێراق دادەمەزرێنن.
2ی ئازاری 2026؛ CPFIK یەکەم بەیاننامەی هاوبەشی دەردەکات و داوا لە سەربازانی ئێران دەکات لە هێزەکانی ئێران جیا ببنەوە؛ ڕاپۆرت دەردەکەون دەربارەی چوونە ناو خاکی ئێران لەلایەن شەڕکەرانی پژاکەوە لە ناوچەی چیاکانی زاگرۆسەوە.
3–4ی ئازاری 2026؛ CNN، Axios و دەزگاکانی دیکە ڕاپۆرت دەدەن کە CIA بۆ چەکدارکردنی هێزە کوردییەکان کار دەکات تا ڕاپەڕینێکی جەماوەری هەڵبگیرسێنێت؛ Axios ڕاپۆرت دەدات کە پلانەکە لە سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل، نەتەنیاهو، و مۆسادەوە سەری هەڵداوە.
7ی ئازاری 2026؛ هێرشە ئاسمانییەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل تەنها لە سنە زیاتر لە 40 شوێنی ئەمنییان بۆردوومان کردووە؛ نزیکەی یەک لە پێنجی هەموو هێرشەکانی جەنگی ئێران لە 2026 پارێزگاکانی کوردستانی ئێران دەکەنە ئامانج.
7–8ی ئازاری 2026؛ سەرۆک ترەمپ بە ئاشکرا خۆی لە بەشداریی سەربازیی کورد دوور دەخاتەوە و دەڵێت نایەوێت کوردەکان «بریندار بن یان بکوژرێن»؛ ئەمە گومان لە قووڵیی پابەندبوونی ئەمریکا دروست دەکات.
23ی ئازاری 2026؛ هێزە هەواڵگرییەکانی ئێران بەردەوامن لە دەستگیرکردنی کۆمەڵەییی هاووڵاتییە کوردەکان لە کوردستان، ئازەربایجانی ڕۆژئاوا و کرماشان؛ گرووپەکانی مافی مرۆڤ مردنی هاووڵاتییە مەدەنییەکان، لەوانە منداڵێک لە سنە و مەهاباد، بەڵگەدار دەکەن.
پرسیار و وەڵام
پرسیار: گرووپە سەرەکییە کوردییە بەشدارەکانی قەیرانی ئێران لە 2026 چین؟
ئەو پێنج حیزبەی هاوپەیمانیی CPFIK پێک دەهێنن بریتین لە حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران (PDKI)، پارتی ئازادیی کوردستان (PAK)، پارتی ژیانی ئازادی کوردستان (PJAK)، ڕێکخراوی خەباتی کوردستانی ئێران (خەبات)، و کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان. داواکانیان لە خۆبەڕێوەبردنی فیدراڵی لەناو ئێراندا تا سەربەخۆییی تەواو دەگۆڕێن، بەڵام هەموویان داوای دانپێدانانی کولتووری، خوێندن بە زمانی کوردی، ئازادکردنی زیندانییە سیاسییەکان و کۆتاییهێنان بە پەراوێزخستنی ئابووریی ئەو پارێزگایانە دەکەن کە زۆرینەی دانیشتووانیان کوردن.
پرسیار: CPFIK چییە و بۆچی لە شوباتی 2026 دامەزرا؟
هاوپەیمانیی هێزە سیاسییەکانی کوردستانی ئێران (CPFIK) لە 22ی شوباتی 2026 دامەزرا بۆ دروستکردنی بەرەیەکی سیاسی و سەربازیی یەکگرتوو لەنێوان حیزبەکانی ئۆپۆزسیۆنی کورد لە ئێران. پاڵنەری دامەزراندنەکەی ئەو دەرفەتە مێژووییە بوو کە بە بۆچوونیان لە لاوازبوونی کۆماری ئیسلامی لەناو خۆپیشاندانە بەردەوامە سەرانسەرییەکان و جەنگی ئێران لە 2026دا دروست بووبوو؛ ئەمە ڕێگەی بە لایەنە پێشتر ڕکابەرەکان دەدا ستراتیژی هەماهەنگ بکەن و لە پێگەی هێزێکی هاوبەشەوە لەگەڵ ئەکتەرە نێودەوڵەتییەکان، لەوانە ئەمریکا و ئیسرائیل، کارلێک بکەن.
پرسیار: ئایا شەڕکەرانی کورد بەڕاستی لە ئازاری 2026دا هێرشێکی زەمینییان بۆ ناو ئێران دەست پێ کرد؟
ئەمە هێشتا جێگەی مشتومڕە. بەرپرسێکی CPFIK بانگەشەی کرد کە شەڕکەرانی پژاک لە 2ی ئازاری 2026 دەستیان بە چوونە ناو خاکی ئێران کردووە و هەزاران کەسیان لە چیاکانی زاگرۆس جێگیر کراون. بەڵام پژاک، PDKI، PAK و کۆمەڵە دواتر دەستپێکردنی هێرشێکی فەرمییان ڕەت کردەوە. وا دەردەکەوێت بارودۆخی ڕاستەقینە پێشخستنی جێگیریی هێزەکان و چوونەناوێکی سنوورداری لە خۆ گرتبێت، نەک هێرشێکی هەماهەنگ و بەربڵاو، لانیکەم تا ناوەڕاستی ئازاری 2026.
پرسیار: بۆ گرووپە کوردییەکان، مەترسییەکانی هاوڕێبوون لەگەڵ بەرژەوەندییە ستراتیژییەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل چین؟
شیکەرەوەکانی چاتهام هاوس و دامەزراوەکانی دیکە کێشەیەکی ناوەندییان خستووەتە ڕوو: هەرچەندە پاڵپشتیی ئەمریکا و ئیسرائیل توانای کاریگەریی سەربازیی بێپێشینە دەبەخشێت، ئامانجی کۆتاییی ناڕوونی ئەمریکا، کە پاشگەزبوونەوە خێراکەی ترەمپ لە 7–8ی ئازار بەڵگەیەتی، ئەو مەترسییە دروست دەکات کە حیزبە کوردییەکان بەبێ پاراستنی نێودەوڵەتی یان دەستەبەری یاسایی بەجێ بهێڵدرێن. لە مێژوودا، کورد وەک هێزی بەوەکالەت بەکار هێنراون و دوای کۆتاییهاتنی ململانێکان بەجێ هێڵدراون، لە ڕێککەوتنی ئەلجەزائیر لە 1975ەوە تا سەردەمی عێراق دوای 2003. بەبێ پابەندبوونی پتەو، سەرکردە کوردەکان ڕووبەڕووی مەترسیی بێپارێزیی سەربازی و تۆڵەسەندنەوە توندەکانی ئێران دەبنەوە.
ئەنجام
قەیرانی کوردی–ئێرانیی 2026 یەکێکە لە چارەنووسسازترین ساتەکانی خەباتی سەدەیەکی کوردەکانی ئێران بۆ دانپێدانان، ماف و مافی دیاریکردنی چارەنووس. دامەزراندنی CPFIK، جێگیریی سەربازیی هەماهەنگ و گرنگیپێدانی بێپێشینەی ئەمریکا و ئیسرائیل، دەرفەتێکی مێژوویی و لە هەمان کاتدا مەترسییەکی مێژوویییان بۆ گەلێک دروست کردووە کە دووبارە و دووبارە لەنێوان حساباتی هێزە ناوچەیی و جیهانییەکاندا گیرۆدە بووە. ئەوەی ئەم ساتە ببێتە هۆی دەستکەوتی سیاسیی بامانای کورد یان خولێکی دیکەی فیداکاریی بێ بەرامبەر، تەنها بە ڕووداوەکانی ئێرانەوە نابەسترێتەوە؛ بە متمانەپێکراوی پابەندبوونە نێودەوڵەتییەکان دەبەسترێتەوە کە، وەک مێژوو نیشانی دەدات، ناتوانرێت بە دڵنیایی دابینکراو دابنرێن.
سەرچاوەکان
1. CNN؛ CIA بۆ چەکدارکردنی هێزە کوردییەکان کار دەکات تا ڕاپەڕین لە ئێران هەڵبگیرسێنێت
2. ئەلجەزیرە؛ ئایا CIA پلانی چەکدارکردنی هێزە کوردییەکان دادەنێت تا ڕاپەڕینێک لە ئێران دەست پێ بکات؟
6. i24NEWS؛ هەزاران شەڕکەری کورد هێرشێکی زەمینی بۆ ناو ئێران دژ بە ڕژێم دەست پێ دەکەن
7. ئەلجەزیرە؛ ئەمریکا کام گرووپە کوردییانە بۆ شەڕکردن دژ بە ئێران کۆ دەکاتەوە؟
9. JNS؛ کوردەکان ئامادە دەبن هێرشێکی زەمینی دژ بە ئێران دەست پێ بکەن
11. ویکیپیدیا؛ هەڵمەتی ئاسمانی لە کوردستانی ئێران (جەنگی ئێران لە 2026)
12. ویکیپیدیا؛ قەیرانی کوردی–ئێرانیی 2026
13. Special Eurasia؛ بەرەی دووەمی ئێران: هەڵسەنگاندنی چوونەناوە زەمینییەکانی کورد
14. Manara Magazine؛ پرۆسەی ئاشتیی تورکیا لە چوارچێوەی ململانێی کوردی–تورکیدا