لە 16ی نیسانی 1991، جۆرج ئێچ. دابلیو. بووش، سەرۆکی ئەمریکا، ڕایگەیاند کە هێزە ئەمریکییەکان لە باکووری عێراق کەمپی کاتیی فریاگوزاری دادەمەزرێنن و هێزەکانی ئەمریکا، بەریتانیا و فەڕەنسا ئاسایشیان دابین دەکەن. ڕاگەیاندنەکە مامەڵەی لەگەڵ ئەو بارە نائاساییەدا کرد کە پەنابەرە کوردەکان لە چیاکانی نزیک سنووری تورکیا ڕووبەڕووی بووبوونەوە. ئەمە ڕووداوێکی دیاریکراوە بۆ بیرکردنەوە لەم بەروارەدا و بەڵگەنامەکانی ئەو کاتە هەم ئامانجە مرۆییەکەی و هەم سنوورەکانی ڕوون دەکەنەوە. ڕاگەیاندنەکە و کۆنفرانسە ڕۆژنامەوانییەکە بخوێنەوە.
بارە نائاساییەکەی پشت بڕیارەکە
لە ڕاگەیاندنەکەدا، بووش سەختیی گەیاندنی ڕادەیەکی پێویست لە پێداویستییەکان بە خەڵک لە شوێنە شاخاوییە دوورەدەستەکاندا وەسف کرد. کەمپە پێشنیارکراوەکان دابەشکردنی فریاگوزارییان دەگواستەوە بۆ ناوچەگەلێکی ئاسانتر بۆ دەستڕاگەیشتن لە ناو باکووری عێراقدا. دانی بەوەدا نا کە پەنابەران لە گەڕانەوە دەترسن و پێشکەشکردنی خۆراک، دەرمان و پەناگەی بە بەڵێنی پاراستن لە شوێنە کاتییەکانەوە بەستەوە. هەروەها ئۆپەراسیۆنەکەی بە وەڵامێکی کاتی وەسف کرد و دەربڕی کە مەبەستی گواستنەوەی بەرپرسیارێتی بۆ نەتەوە یەکگرتووەکانە. ئامانجە ڕاگەیەندراوەکە و ڕێکخستنە پێشنیارکراوەکان ببینە.
نەتەوە یەکگرتووەکان چییان بڕیار دابوو
یازدە ڕۆژ پێشتر، لە 5ی نیسان، ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان بڕیارنامەی 688ی پەسەند کرد. سەرکوتکردنی دانیشتوانە مەدەنییەکەی عێراقی ئیدانە کرد، لەوانە لە ناوچە کوردنشینەکان، داوای کۆتاییهێنان بەو سەرکوتەی کرد و بانگەوازی ڕێگەدان بە گەیاندنی یارمەتیی مرۆیی کرد. هەروەها مامەڵەی لەگەڵ پێداویستییە خێراکانی پەنابەران و ئاوارەکاندا کرد. ئەم حوکمانە پەیوەندیدارن بە سەلامەتی، ماف و دەستڕاگەیشتنی خەڵک بە یارمەتی؛ نابێت وەک ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی کورد وەسف بکرێن. تۆمارەکەی نەتەوە یەکگرتووەکان و دەقی بڕیارنامەی 688 بخوێنەوە.
بڕیارنامەکە و ڕاگەیاندنی دواتری کەمپەکان دوو بەڵگەنامەی جیاوازن. خوێندنەوەی هەر یەکەیان بە پێی مەبەست و پاشخانی خۆی ڕێگری دەکات لەوەی بەرواری بڕیارێکی دیپلۆماسی لەگەڵ دەستپێکی ڕێوشوێنێکی سەربازی یان فریاگوزاریی دیاریکراو تێکەڵ بکرێت.
ڕاگەیاندنێک کە جێبەجێکردنی بەدوادا هات
داگڵاس هێرد، وەزیری دەرەوەی بەریتانیا، لە 17ی نیسان ڕاپۆرتی بۆ پەرلەمان دا کە بووش ئێوارەی پێشوو کەمپەکانی ڕاگەیاندووە. وتی وردەکارییە ئۆپەراسیۆنییەکان هێشتا لەگەڵ هاوپەیمانەکان و سکرتێری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکاندا لە ئامادەکردندان. ئەو تۆمارەی هەمان کات جیاوازییەکی گرنگی کاتی دیاری دەکات: 16ی نیسان ڕاگەیاندنی پلانە فراوانکراوەکە بوو، نەک بەڵگەی ئەوەی هەموو کەمپەکان و ڕێکخستنەکانی پاراستنیان پێشتر لەو ڕۆژەدا تەواو بووبوون. لێدوانەکەی هێرد لە هانسارد بخوێنەوە.
هێرد شوێنەکانی بە شوێنی کاتی بۆ پێداویستیی فریاگوزاری و پەناگە وەسف کرد، بە ئامانجی ئەوەی متمانە بە پەنابەران بدات بە سەلامەتی بگەڕێنەوە ماڵەوە. لێدوانەکەی یارمەتیی پەنابەران لە ئێرانیشی تاوتوێ کرد. بیرکردنەوە لەو جوگرافیا فراوانترە ڕێگری دەکات لەوەی گێڕانەوەیەکی چڕبووەوە لەسەر سنووری تورکیا ئەو خەڵکە پشتگوێ بخات کە بەرەو ئاراستەیەکی تر ئاوارە بوون. گفتوگۆی لێدوانەکە سەبارەت بە گەڕانەوە و فریاگوزاری لە ئێران ببینە.
خوێندنەوەی 16ی نیسان لە ناو مێژووی کورددا
ڕاگەیاندنەکە بەشێکە لە مێژووە فراوانترەکەی ڕاپەڕینی 1991، ئاوارەبوون و گۆڕانی سیاسیی دواتر. گێڕانەوەیەکی چڕ لەسەر ئەم ڕۆژە دەبێت دیاری بکات بەڵێنی چی درا، کێ بەڵێنەکەی دا و چی هەر چارەسەرنەکراو مایەوە. نابێت یەک ڕاگەیاندن جێگەی هەموو ڕووداوەکانی دواتر بگرێتەوە.
بۆ ئەو پاشخانە فراوانترە، بە خوێندنەوەی بابەتەکانی مێژووی کورد سەبارەت بە دانوستانەکانی خۆبەڕێوەبردنی عێراق و کورد لە 1991 و کوردستانی عێراق لە ڕاپەڕینەوە تا ڕاپرسیی 2017 بەردەوام بە. بەڵگەنامە سەرەتاییە لینککراوەکانی سەرەوە هەر بنەمای ئەم گێڕانەوەیە لە خودی 16ی نیسانن.
تێبینیی دەستەی نووسەران: مێژووی کورد لە ئەیلوولی 2026 ئەم گێڕانەوە نوێ و پشتبەستوو بە سەرچاوەیەی ئامادە کرد بۆ جێگرتنەوەی بابەتێکی پێشووی بەردەستنەبوو. ئەمە کۆپییەکی دۆزراوەی دەقە پێشوەکە نییە.