Abu Nasr Husayn II Kî Bû?
Abu Nasr Husayn II (hukum kir nêzî 1001–1025 piştî Zayînê) hukumdarekî Kurd ê xanedana Rewadiyan bû — xanedana Erebî ya Kurdbûyî ku ji nêzî 955 heta 1071 piştî Zayînê Tebrîz û Azerbaycan kontrol dikirin. Serdema wî ew di destpêka sedsala 11an de bi cih dike, demeke zexta jeopolîtîk a dijwar li ser xanedanên Kurdî ji pêşveçûna Împaratoriya Xeznewiyan ber bi rojhilat ve û destpêkên tevgera Tirkên Selçûqî ku dê di dawiyê de tevahiya Rojhilata Nêzîk ji nû ve teşe bike. Abu Nasr Husayn II di vê serdema dijwar de desthilata Rewadiyan li Tebrîzê û Azerbaycanê parast û tevgera siyasî ya tevlihev a xanedanê di navbera gelek hêzên hevrik de domand.
Xanedana Rewadiyan a ku Abu Nasr Husayn II beşek ji wê bû yek ji dewletên Kurdî yên herî girîng ên serdema navîn bû. Muhammad ibn Husayn al-Rawadi di nîva sedsala 10an de wê damezrandibû. Ew bi rêya zewacên bi eşîrên Kurd re bi tevahî Kurdbûyî bû û di çavkaniyên serdema navîn de wekî mîrgeheke Kurdî dihat vegotin. Paytexta wê Tebrîz û axên wê yên Azerbaycana Îranê ya îroyîn civakên eşîrî yên Kurdan dihewandin û hukumdarên xanedanê — ku navên Kurdî yên wekî Mamlan bikar dianîn — ji aliyê hevdemên xwe ve wekî hukumdarên Kurd dihatin nasandin.
Xalên Sereke
Abu Nasr Husayn II (serdema hukumkirinê 1001–1025 piştî Zayînê) hukumdarekî Kurd ê Rewadiyan li Tebrîzê û Azerbaycanê bû.
Xanedana Rewadiyan (nêzî 955–1071 piştî Zayînê) xanedana Erebî ya Kurdbûyî bû ku Tebrîz kir paytexta mîrgeheke Kurdî.
Serdema wî bi bilindbûna Xeznewiyan û tevgera destpêkê ya Selçûqiyan re li hev hat, ku dê di dawiyê de serxwebûna Rewadiyan bi dawî bike.
Xanedana Rewadiyan bi rêya şaxa Rewadiyye ya Kurdên Hadhbani bi bavkaltiya eşîrî ya Selahedîn û Eyûbiyan re girêdayî ye.
Abu Nasr Husayn II qonaxa dawî ya sedsala serweriya Kurdan li Azerbaycanê ya xanedana Rewadiyan temsîl dike.
Agahiyên Kurt
Naverok
Çarçoveya Dîrokî
Abu Nasr Husayn II ji nêzî 1001 heta 1025 piştî Zayînê hukum kir — demeke zexta girîng a ji derve li ser mîrgehên Kurdî. Sultanê Xeznewî Mehmûdê Xezneyê (serdema hukumkirinê 998–1030 piştî Zayînê) di vê demê de hêza leşkerî ya serwer a cîhana Îslamî ya rojhilat bû, êrîşî kûrahiya Hindistanê dikir û gef li îstîqrara herêmên cîran dixwar. Zêdetir li rojava, tevgera Tirkên Osmanî ku dê di dawiyê de wekî Împaratoriya Selçûqî yek bibe, dest pê dikir ku hebûna xwe li sînorê rojhilatê yê cîhana Îslamî bide hîskirin.
Ji bo mîrgeha Rewadiyan, ev serdema mayîn û dîplomasiyê bû. Xanedan diviyabû di navbera Bûweyhiyan (li Bexdayê serwer), Xeznewiyan (li rojhilat serwer) û Ermenî û Bîzansiyan li rojava de tev bigeriya. Şiyana Abu Nasr Husayn II a parastina desthilata Rewadiyan li Tebrîzê û Azerbaycanê di vê demê de zindîtiya siyasî ya berdewam a xanedanê hetta di şertên dijwar de nîşan dide.
Xanedana Rewadiyan
Xanedana Rewadiyan ji aliyê Muhammad ibn Husayn al-Rawadi ve di nîva sedsala 10an de hat damezrandin. Her çend di destpêkê de bavkaltiya wê Erebî bû, heta dawiya sedsala 10an bi rêya zewacên bi malbatên Kurd re bi tevahî Kurdbûyî bû — navên Kurdî qebûl dikirin (Mamlan ji bo Muhammad, Ahmadil ji bo Ahmad) û bi piştgiriya eşîrên Kurd hukum dikirin. Çavkaniyên serdema navîn Rewadiyên paşê wekî hukumdarên Kurd vedibêjin. Xanedanê Tebrîz, Merağe, Erdebil, Urmiye û bajarên din ên mezin ên Azerbaycanê kontrol dikirin.
Hukumdarê herî navdar ê xanedana Rewadiyan Abu Mansur Wahsudan bû (serdema hukumkirinê 1019–1054 piştî Zayînê), ku bi jîriya siyasî ya taybet a Rewadiyan di nav êrîşa Tirkên Oguz de tev geriya — di demekê de rêberên Oguz vexwendin ziyafetekê û kuştin. Serdema Abu Nasr Husayn II rasterast berî ya Wahsudan bû û wî di nifşa ku zemîn ji bo hukumê navdar ê Wahsudan amade kir de bi cih dike.
Serdema Abu Nasr Husayn II
Abu Nasr Husayn II nêzî 24 salan li mîrgeha Rewadiyan hukum kir (nêzî 1001–1025 piştî Zayînê) û di demeke zexta ji derve ya zêde dibû de desthilata Kurdan li ser Tebrîzê û Azerbaycanê parast. Hukumê wî kevneşopiya Rewadiyan a tevgera di navbera hêzên mezin ên serdemê de domand — erkên bi nav ji Xilafeta Ebbasî re qebûl dikir, lê xweseriya bi bandor diparast; têkiliyên bi Bûweyhî û Ermeniyan re bi rê ve dibir û bingeha eşîrên Kurd a ku bingeha hêza leşkerî ya Rewadiyan bû diparast.
Xanedana Rewadiyan di bin Abu Nasr Husayn II û cihgirên wî de di cîhaneke her ku diçû tevlihevtir dibû de kar dikir. Koçên Tirkên Oguz, ku dê di dawiyê de Împaratoriya Selçûqî derxin holê, dest pê dikirin ku bandor li hevsengiya siyasî ya cîhana Îslamî ya rojhilat bikin. Xanedana ku Abu Nasr di serdema xwe ya 24 salî de alîkariya parastina wê kir dê di bin cihgirê wî Wahsudan de bi mezintirîn ceribandina xwe re rû bi rû bibe. Wahsudan bi jêhatiyeke siyasî ya berbiçav krîza Oguz bi rê ve bir, berî ku xanedan di dawiyê de di 1054 û 1071 piştî Zayînê de tevlî desthilata Selçûqiyan bibe.
Rêza Demî ya Bûyerên Sereke
Mîras û Bandora Çandî
Mîrasa Abu Nasr Husayn II birêvebirina xanedana Rewadiyan di serdemeke girîng a veguherînê de ye. Serdema wî ya 24 salî serdema navîn a xanedanê (ku ew bi xweseriyeke girîng kar dikir) bi serdema navdar a Wahsudan (ku rû bi rûyî krîza Oguz bû) ve girê da. Bi parastina desthilat û yekgirtîbûna siyasî ya Rewadiyan, wî alîkarî da misogerkirina wê yekê ku xanedan karibe yek ji mezintirîn hukumdarên xwe di cihgirê wî Wahsudan de derxe holê.
Xanedana Rewadiyan a ku Abu Nasr Husayn II bi rê ve bir ji aliyê dîrokî ve jî bi bavkaltiya Selahedîn re girêdayî bû. Tora eşîrî ya Kurdî ya Hadhbani ku Rewadî dihewandin şaxa Rewadiyye jî derxist — têkiliya eşîrî ya bavkalên Selahedîn. Bi vê wateyê, Abu Nasr Husayn II beşek ji cîhaneke berfirehtir a xanedanên Kurdî bû, ku mîrasa wê yek ji hukumdarên herî navdar ên dîroka Îslamî dihewîne.
Pirsên Pir Tên Pirsîn
Abu Nasr Husayn II kî bû?
Abu Nasr Husayn II (serdema hukumkirinê nêzî 1001–1025 piştî Zayînê) hukumdarekî Kurd ê Rewadiyan li Tebrîzê û Azerbaycanê bû. Wî mîrgeha Rewadiyan di demeke zexta ji derve ya zêde dibû, ji aliyê Xeznewiyan û tevgera destpêkê ya Selçûqiyan ve, parast. Cihgirê wî Abu Mansur Wahsudan bû hukumdarê herî navdar ê Rewadiyan. Cîhana eşîrî ya xanedanê bi rêzika bavkalên Selahedîn re girêdayî ye.
Çavkanî û Xwendina Zêdetir
Xanedana Rewadiyan — Wikipedia (en.wikipedia.org/wiki/Rawwadid_dynasty).
REWADÎ — Ansîklopediya Iranica (iranicaonline.org/articles/rawwadids).