Cilên kurdî ji gelek parçeyan pêk tên û li gorî herêm û bûyerê diguherin. Koleksiyonên tekstîlê, rêbera cilên Soranî û gotinên dirûvan qatan, amûrên serî û karê çêkirinê belge dikin.
Komeke cil, ne yek unîform
Navenda Lêkolîna Tekstîlê ya Leidenê cilên kurdî bi nimûneyên herêmî û tiştên koleksiyonê dide nasîn. Şêweya şalwar, çakêt, piştbend û sergirtinan ligel qatên cilên jinan cuda ne. [1] Naskirina komeke diyarkirî ji ferzkirina kostumeke neteweyî sûdmendtir e. Nav destpêk e; qumaş, çêkirin, cih, kes û bûyer jî girîng in. Pêşandana muzeyê hilbijartina tiştan e, ne serjimêriya cilên îroyîn.
Qatên cilên jinan
Nûneratiya Hikumeta Herêma Kurdistanê li Awûstûryayê şalwarê bin kirasê tenik û kirasê dirêj ê derve, bi dawiyên milên sêgoşe, vedibêje. Hesabê 2013 krass, zher-krass, helak û kawa bi qumaşên nexşedar, neqiş û qatên demsalî nav dike. [2] Ev vegotina herêmî ye, ne şertê heman hejmarê parçeyan ji bo hemû jinan. Piştend û çakêt û binqat şêweyê diguherînin; wêneya kirasê derve çêkirina binî venake.
Cilên mêran
Rêbera Leidenê koma çakêt û şalwar rank-o-chokha nav dike. Şalwarên fireh ên başûr, navend û rojhilat bi şêweya rasttir a rojava berawird dike; kiras, êlek û piştbend jî vedibêje. Sergirtin bi herêman diguhere. [1] Ev ji bikaranîna şal û şapik weke yek navê hemû cilên mêran rasttir e. Piştend û destmal û kum dikarin bêne danasîn, lê nasnameya taybet a kesê cilkirî delîla civak û bûyerê dixwaze.
Hin peyvên Soranî
Rêbera SIL Global, Kurdish Central, peyvên jêr di çavkaniya fêrbûna Soranî de dide. Kras hem kirasê jinê hem yê mêrî dihewîne: çarçove girîng e. [3] Formên latînî yên rêberê hatine parastin; axêverê din dikare navekî din bi kar bîne. Bi peyvan li ser parçe û qatan bipirsin, ne ku bi navê tenê herêm an statûyê diyar bikin.
| Forma rêberê | Parçe an taybetî |
|---|---|
| kras | Kiras, li gorî çarçoveyê |
| faqiana | Dawiyên dirêj ên milan |
| zher kras | Kirasê tenik ê binî |
| derpey | Şalwarê binî |
| helik | Êleka kurt |
| kawa | Çakêta dirêj |
| sharwall | Şalwar |
| pshtwen / pshten | Piştend |
| klaw | Kum |
| klash | Solên qumaşî |
Parçeyên muzeyê çi nîşan didin?
Smithsonian di qeyda 2011.0160.09 de êlekeke jinê ya kurdên Iraqê, ji salên 2000an, bi qumaşê penbûyî yê mexmelnimayî, têlên metalî û nexşa gulên rengîn tomar dike; diyariya Abdul H. Rahman e. [4] Binghamton çakêteke bej a hirî ya bi dest hatiye honandin, nasname 2.2011.318, bi dîroka Mijdara 1985 û 73 bi 65 santîmetre tomar dike. [5] Ev du tiştên cuda ne; nayên wateya ku hemû cil hirî, desthonandî an bi heman neqişan in.
Dirûtin û hilbijartinên nû
Rudaw di 10 Adara 2021 de bi dirûvê Hewlêrê Dilshad Khayat re li ser daxwaza kêm û zehmetiya kirînê di nav kêmasiya mûçeyan de axivî. Raport qumaşên îthalkirî û cilên zarokan ên amade û erzantir jî vedibêje. [6] Ev kevneşopiyê ne weke çêkirina destî ya tenê herêmî nîşan dide. Cilkirin, kirîn û tamîr hem kar û aborî hem têkiliya çandî ne. Ji bo parçeyeke malbatê çêker, cih, dîrok, qumaş û guhertinan ligel wêneyan tomar bikin.
Çavkanî û xwendina zêdetir
- Textile Research Centre, Leiden, From Kaftan to Kippa, section 12: The Kurds; regional ensembles and collection examples.
- KRG Representation in Austria, Traditionelle kurdische Kleidung, 13 November 2013; women’s layers and regional clothing account.
- SIL Global, Kurdish Central: Clothing; Sorani garment vocabulary and its Latin transliterations.
- Smithsonian National Museum of American History, vest, 2011.0160.09 / nmah_1436655; materials, 2000s date and donor.
- Binghamton University Libraries, Jacket, Saeedpour 2.2011.318, Vera Beaudin Saeedpour Kurdish Library & Museum Collection; description, date and measurements.
- Rudaw, Kurdish tailors voice concern over shrinking interest in traditional clothing, 10 March 2021; original interviews and account of fabrics and ready-made garments.