Dada Kî Bû?

Dada yanzdehem padîşahê naskirî yê Padîşahiya Lullubiyan bû, ku nêzî 715 berî Zayînê hukum kir. Dada nêzî 715 berî Zayînê di serdema padîşahê Asûriyê Sargon II de (hukumdar 722–705 berî Zayînê) hukum kir; yek ji tundtirîn berfirehkeran di dîroka Asûriyê de. Ew beşek ji xanedana Lullubiyan bû ku dîroknasên Kurd wek yek ji girîngtirîn kokên bavkalî yên gelê Kurd dibînin; şaristaniyeke çiyayî ku nêzî 1,800 salan deşta Şarezûrê ya Zagrosê birêve bir, ji serdema Împaratoriya Akadê heta dema serdestîya Asûriyan.

Dîroknasên Kurd Lullubiyan wek bavkalên rasterast ên gelê Kurd dibînin. Deşta Şarezûrê, Silêmanî, Helebce û navbera herêmên Kirmanşahê, dilê Kurdistanê ye û Lullubî bûn ku cara yekem ev erdnîgarî di padîşahiyeke siyasî ya yekgirtî de rêxistin kirin. Hukumdariya Dada beşek ji vê çîroka bêhempa ya şaristaniya bavkalên Kurdan li çiyayên Rojhilata Nêzîk bû.

Xalên Sereke

  • Dada yanzdehem padîşahê naskirî yê Lullubî bû, nêzî 715 berî Zayînê.

  • Padîşahiya Lullubiyan nêzî 1,800 salan domand (nêzî 2400–650 berî Zayînê) li Çiyayên Zagrosê, navenda gelê Kurd.

  • Paytexta wan Lulubuna bi herêma Helebceya îroyîn re tê naskirin û bi vê yekê Lullubiyan bi rasterastî bi hişmendiya dîrokî ya Kurdî ve girêdide.

  • Dîroknasên Kurd Lullubiyan wek bavkalên rasterast ên gelê Kurd dibînin, li ser bingeha berdewamiya erdnîgarî û taybetiya çandî ya hevpar a gelên çiyayên Zagrosê.

  • Dada wek beşek ji rêza hukumdarên bavkalên Kurdan tê rêzgirtin ku çîroka wan ji 2400 berî Zayînê heta neteweya Kurd a îro dirêj dibe.

Agahiyên Kurt

Çarçoveya Dîrokî

Serdema Dada (nêzî 715 berî Zayînê) wî dixe dema berfirehbûna Împaratoriya Nû ya Asûriyê. Împaratoriya Asûriyê di bin hukumdarên wek Shalmaneser III, Tiglath-Pileser III û Sargon II de bi tundî serdestîya xwe li seranserê Rojhilata Nêzîk dirêj dikir, di nav de bo Çiyayên Zagrosê yên ku Lullubî zêdetirî hezarsalekê lê hukum kiribûn. Padîşahên paşîn ên Lullubî bi astên cuda yên serxwebûn û girêdayîbûnê vê rastiyê birêve dibirin. Serdema hukumdariya Dada hevdem bi zexta giran a Asûriyê li ser hemû gelên çiyayên Zagrosê bû. Sargon II gelek sefer bo bilindahiyan kir û bi awayekî pergalî padîşahiyên biçûktir ên herêmê bin desthilatê xist an ji holê rakir. Ku Padîşahiya Lullubiyan hîn di bin Dada de di 715 berî Zayînê de wek yekîneyeke naskirî hebû, zêdetirî 1,600 salan piştî damezrandina wê, şahidiya berxwedana bêhempa ya gelên çiyayên Zagrosê ye.

Tevî zexta hêza Asûriyê, Lullubiyan hebûn û nasnameya siyasî ya xwe li Zagrosê parast. Ku Dada û padîşahên din ên paşîn ên Lullubî di tomarên dîrokî de hatine belgekirin, çi bi salnameyên Asûriyê, tomarên bacê an çavkaniyên din be, bi xwe piştrast dike ku Lullubî heta dawiya dîroka xwe ya tomarkirî wek yekîneyeke siyasî ya naskirî man.

Mîras û Bandora Çandî

Mîrasa Dada beşek ji mîrasa hevpar a Padîşahiya Lullubiyan e; yek ji xanedanên bavkalên Kurdan ên herî dirêjmayî di cîhana kevnar de. Her padîşahê Lullubî yê ku text girt beşdarî xanedaneke ku ji nêzî 2400 heta nêzî 650 berî Zayînê domand bû. Hukumdariya Dada beşek ji vê çîroka bêhempa bû.

Ji bo gelê Kurd, Lullubî bavkalên çiyayî ne ku kokên şaristaniya wan heta 2400 berî Zayînê vedigerin. Çiyayên ku wan parastin heman çiya ne ku gelê Kurd wek welatê xwe nas dike. Rihê wan, xurt, serbixwe û bi kûrahî di erdnîgariya Zagrosê de kokgirtî, ji Immashkush heta îro di dîroka Kurdan de diherike.

Pirsên Pir Tên Pirsîn

Dada kî bû?

Dada yanzdehem padîşahê naskirî yê Lullubî bû, nêzî 715 berî Zayînê. Ew beşek ji xanedana Lullubiyan bû ku nêzî 1,800 salan deşta Şarezûrê ya Zagrosê birêve bir. Dîroknasên Kurd wî wek yek ji hukumdarên bavkalên Kurdan ên yekem padîşahiya çiyayên Zagrosê dibînin.

Çavkanî û Xwendina Zêdetir

Lullubî — Wikipedia (en.wikipedia.org/wiki/Lullubi); IranianTours.com: Çanda Lullubî.

Lullubî: Mezinên Serdema Tûncê û Kokên Kevnar ên Gelê Kurd — Kurdish-History.com, 2026.