Peyman, nameyên veşartî, hilbijartina 1992an û Destûra 2005an guherînên siyasî ronî dikin.

Montaja dîrokî ya reşspî ya sê îmzekerên Osmanî di portreyên oval de bi navên fransî li jêr
Montaja portreyên îmzekerên Osmanî yên Sêvrê, 10 Tebax 1920, li gor katalogê; wênekar nenas, kopiya milkê giştî ji Wikimedia Commons. Unknown photographer · Wikimedia Commons · Public domain.

Pêşniyar û piştgirî

Sêvrê di 1920an de di xala 62an de xweseriya hin herêmên kurd pêşniyar kir; xala 64an serxwebûna gengaz bi daxwaza piraniyê û biryara Cemiyeta Miletan ve girê da. [1] Douglas Hurd di 1983an de piştrast kir ku peyman qet neket meriyetê. [2] Memoranduma Kissinger a 1974an alîkariya Amerîkayê bo tevgera Mistefa Barzanî ji Tîrmeha 1972an tomar dike û 8,06 milyon dolarên din dixwaze; piştgiriya Îranê pir mezintir bû. [3]

1975 û 1991

Nirxandina Amerîkî ya Cezayîrê qutkirina piştgiriya Îranê bi lihevhatina Iraqê li Şet el-Ereb girê dide. [4] Helms di 19 Adar 1975an de dayîna mehane ya bi SAVAK pejirandî ragihand; dibe ku di bin destûrên heyî de dawî be. [5] Biryara 688 di 5 Nîsan 1991an de zordariya li sivîlên Iraqê, di nav de kurd, şermezar kir û gihîştina mirovî xwest. [6] Ev belge mekanîzmayên cuda nîşan didin.

Saziyên herêmî

Li gor dîroka parlamentoyê serhildan, parastin, vekişîna îdarî û dorpêçê pêdiviya sazî çêkirin. Qanûna hilbijartinê di 8 Nîsan 1992an de hat pejirandin; hilbijartina 19 Gulanê meclis û KRG ava kir. [7] Hukûmet berî 2003an hebû. Xala 117an a Destûra 2005an Kurdistan bi desthilatên heyî wek herêmeke federal nas kir; xala 4an zimanên fermî û 121 desthilatên herêmî vedibêjin. [8] Rêxistina herêmî û biryarên derveyî bi hev re kar kirin.

Çavkanî û xwendina zêdetir

  1. Treaty of Sèvres, 10 August 1920, British Treaty Series No.11, Articles 62–64; UK Foreign Office primary treaty scan.
  2. UK Parliament, Hansard, Treaty of Sevres, 18 February 1983; ministerial answer on non-entry into force.
  3. Foreign Relations of the United States, 1969–1976, vol.XXVII, document 254; Kissinger memorandum to Nixon, 24 June 1974, and approval note.
  4. FRUS, vol.XXVII, document 306; Bureau of Intelligence and Research assessment, Iran–Iraq: One Year after Algiers, 21 April 1976.
  5. FRUS, vol.XXVII, document 282; Ambassador Helms backchannel message, 19 March 1975, especially paragraph 5 on the final subsidy.
  6. UN Security Council, Resolution 688, 5 April 1991; repression, humanitarian access, refugees and displaced civilians.
  7. Kurdistan Parliament, History of Parliament; institutional account of the 1991–1992 context, election law and formation of parliament and government.
  8. Constitution of Iraq, 2005, Articles 4, 117 and 121; primary constitutional text in English translation via Constitute.