Kurê el-Adil, el-Ewhed li Meyafarqîn û Exlatê hukum kir. Berxwedana bajêr û pere şîroveya jiyana wî dewlemend dikin.

Farqîna îroyîn bi xaniyên nizm, daran û minareya spî li bin çiyayê fireh ê ziwa û kevirî
Dûrzan cîrano,23 Hezîrana 2010 an. Meyafarqîn/Silvan/Farqîn bingeha herêmî ye; xanî û minare ne avahiyên bi el-Ewhed ve hatî nasandin in. © Dûrzan cîrano · Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0. Resized photograph.

Malbat û erdnîgarî

El-Ewhed kurê el-Adil û birayê el-Eşref Mûsa bû. [3] El-Zahir Ghazi ne birayê wî, lê kurê Selahedîn û pismamê wî bû. [4] Meyafarqîn bingeha berî Exlatê bû. Exlata li Gola Wanê nabê bi heman cihê navbera Dîcle û Firatê re bê tevlihevkirin. Ev navendên girêdayî ne, ne yek bajar an parêzgeheke neguherî.

Krîza cîgirtinê

Balabanê Ahlatşah hukumdar bû, ne qralê Ermeniya Kîlîkyayê. Sümer êrîşên neserkeftî, hevpeymaniya Balaban û Tuğrulşahê Erzurumê û paşê kuştina Balaban vedibêje. Bajar Tuğrul red kir û el-Ewhed pejirand. [1] Dalmiş604/1207–08 datîne. [2] Alîkariya el-Eşref qonaxeke paşê bû; ne hemûyek fetha hevpar.

Berxwedan û tundûtûjî

Sümer berxwedana leşkerên Wanê û serhildana Exlatê dema nebûna el-Ewhed qeyd dike. Veger bi hêzên el-Eşref û kuştin, derxistina kesên pêşeng û zirara rêxistinên bajêr li pey tên. Ew ji vegotinên Îbn el-Esîr û materyala Abd el-Letîf el-Bexdadî sûd digire. [1] Qeydên atifkirî divê bên parastin; ne pesna rêveberiya mirovhez. Hejmarên mezin ne jimara miriyan a serbixwe piştrastkirî ne.

Pereya zîv û Shah Arman

Dalmiş pereya zîv a 2.75 gramî bi el-Ewhed ve girê dide; cih Xilat e, dîrok nayê xwendin. Abu’l-Fath û Shah Arman bi navê wî di nexşa Mûhra Silêman de ne. [2] Ev îdiayên herêmî ne, ne qralîtiya Ermeniya Kîlîkyayê an nasnameya siyasî û olî ya nûjen a nexşa geometrîk.

Pereya sifir a dîrokdar

Pereyek din 605/1208–09 e, rûyekî bi hukumdarê tacdar û yê din bi Mûhra Silêman. Nisbeta Meyafarqînê li gorî şêwazê ye, ne cihê bi dîyarî xwendî. [2] Dîrok û cih heman dildariyê nadin; teswîra hukumdar jî ne portreya el-Ewhed a piştrast e.

Mirin û cîgirtin

El-Ewhed nêzî 1210 an mir. Önder Kaya cîgiriya birayê wî el-Eşref li Exlatê di 607/1210 de, bi erêkirina bavê wan el-Adil, bi cih dike. Ev girtin qada Cezîreyê ya el-Eşref ber bi Anatoliya Rojhilat ve fireh kir. [3] Exlat bû beşek ji xakên firehtir ên endamekî din ê malbatê. Berxwedana herêmî û pereyên mayî aliyên cuda yên hukumdariya berê nîşan didin: tecrûbeya niştecihan û desthilata ku mîr îlan dikir. Bi hev re ew dîrokeke siyasî û civakî ya serdemeke kurt didin.

Çavkanî û xwendina zêdetir

  1. Faruk Sümer, Ahlat Şehri ve Ahlatşahlar, Belleten 50/197 (1986), pp. 447–494; sections on Ayyubid entry, local resistance and al-Awhad’s rule.
  2. Emin Dalmiş, Eyyûbîlerin Ahlat Dönemi Sikkeleri, Ortaçağ Araştırmaları Dergisi 4/2 (2021), pp. 212–218, especially 213–214. DOI: 10.48120/oad.1006271.
  3. Önder Kaya, el-Melikü’l-Eşref, Mûsâ, TDV İslâm Ansiklopedisi 29 (2004), pp. 64–66; al-Awhad’s relationship and succession.
  4. Abdülkerim Özaydın, el-Melikü’z-Zâhir, Gāzî, TDV İslâm Ansiklopedisi 29 (2004), pp. 83–84; parentage of al-Zahir Ghazi.
  5. Dûrzan cîrano, Farqîn (23 June 2010), Wikimedia Commons; CC BY-SA 3.0, photograph resized for this page.