Fadl II ibn Shavur I kî bû?
Fadl II ibn Shavur I hukumdarekî xanedana Kurdî ya Şeddadiyan bû û nêzî 1067–1073 piştî Zayînê hukum kir. Ew kurê Abu’l-Aswar Shavur I — hukumdarê leşkerî yê herî navdar ê xanedanê — bû û di 1067 piştî Zayînê de hat ser desthilatê û di nav serdema Şerê Melazgirê de hukum kir (1071 piştî Zayînê), ku tevahiya rewşa siyasî ya Qefqasê û Anatolyayê guherand. Hukmê wî bi xurtkirina kontrola Împaratoriya Selçûqiyan li seranserê herêmê hevdem bû, di nav de têkçûna mezin a Bîzansê li Melazgirê di 1071 de û siyaseta tevlihev a pir îdiakervanan ku taybetmendiya cîgirtina Şeddadiyan piştî Shavur I bû. Xanedana Şeddadiyan (951–1199 piştî Zayînê) malbateke hukumdar a Kurdî bû ku nêzî 250 salan herêma Arran a başûrê Qefqasê — ku bajarê Ganja (Ganjaya îroyîn, Azerbaycan) û piştre Ani (Aniya îroyîn, Tirkiye) di xwe de digirt — birêve bir. Wek yek ji xanedanên Kurdî yên herî berbiçav ên serdema navîn, Şeddadiyan axeke pirneteweyî ya Ermenî, Azerbaycanî û yên din birêve bir, hukumdarên pêşketî derxistin ku zextên Bîzansî, Gurcî û Selçûqî birêve dibirin û mîraseke mîmarî ya mayî hiştin. Dîroknasên Kurd wan yek ji girîngtirîn xanedanên Kurdî yên serdema navîn dibînin, ku gihîştina axî ya awarte ya hêza siyasî ya Kurdan ber bi Qefqasê ve nîşan didin.
Dîroknasên Kurd Fadl II ibn Shavur I hukumdarek dibînin ku bi yek ji dijwartirîn rewşên cîgirtinê di dîroka Şeddadiyan de re rûbirû bû: cîgirtina hukumdarê leşkerî yê herî navdar ê xanedanê û di heman demê de birêvebirina serdestiya Selçûqiyan li Qefqasê piştî Melazgirê.
Xalên Sereke
Fadl II ibn Shavur I (1067–1073 piştî Zayînê) hukumdarê Kurd ê Şeddadiyan bû ku cihê bavê xwe Abu’l-Aswar Shavur I girt.
Hukmê wî bi encamên Şerê Melazgirê (1071 piştî Zayînê) hevdem bû, ku serdestiya Selçûqiyan li seranserê Anatolya û Qefqasê ava kir.
Wî di serdemeke cîgirtinê ya tevlihev de li kêleka îdiakervanên hevrik Ashot ibn Shavur û Anushirvan ibn Lashkari hukum kir.
Fadlun ibn Fadl (1073–1075 piştî Zayînê) û piştre Manuchihr ibn Shavur ê dirêj-hukumdar cihê wî girtin.
Dîroknasên Kurd Şeddadiyan yek ji xanedanên Kurdî yên herî dirêjmayî yên cîhana serdema navîn dibînin, ku nêzî 250 salan Qefqas birêve bir.
Agahiyên Kurt
Naverok
Hukumranî di nav aloziya cîgirtinê de
Jiyana Destpêkê û Kok
Fadl II ibn Shavur I di malbata hukumdar a Kurdî ya Şeddadiyan de wek kurê Abu’l-Aswar Shavur I ji dayik bû. Ew di derbara hukumdarê xanedanê yê ji aliyê leşkerî ve herî çalak mezin bû û şahidê rûbirûbûnên bi Bîzansê re û lihevhatina bi hêza Selçûqiyan re bû ku serdema bavê wî diyar dikirin. Hatina wî ser desthilatê di 1067 piştî Zayînê de di demeke diyarker de bû: sala mirina bavê wî di heman demê de demeke kurt berî Şerê Melazgirê bû (1071 piştî Zayînê), ku dê tevahiya Qefqasê biguheranda.
Fadl II wek hukumdarê Kurd ê Şeddadiyan beşek ji kevneşopiya Kurdî Hadhbani bû ku zêdetirî sedsalekê Arran birêve biribû. Dijwariya wî ew bû ku di nîzama siyasî ya nû ya bi serdestiya Selçûqiyan de cewhera hukumraniya xanedanê biparêze û di heman demê de îdiakervanên hevrik ji nav malbata Şeddadiyan birêve bibe.
Çarçoveya Dîrokî
Serdema piştî Melazgirê yek ji serdemên herî guherîner ên dîroka Qefqasê bû. Împaratoriya Bîzansê, ku hêza Xiristiyanî ya serdest a herêmê bûbû, bi awayekî mezin lawaz bû. Tirkên Selçûqî kontrola xwe li seranserê Anatolyayê berfireh kirin û serweriya xwe li ser Qefqasê xurt kirin. Ji bo dewletên Kurdî wek Şeddadiyan ev tê wateya ku têkiliya Selçûqî êdî sînorê derveyî yê diyarker bû.
Siyaseta hundirîn a xanedana Şeddadiyan piştî mirina Abu’l-Aswar Shavur I her ku diçû zêdetir bi hevrikî bû. Gelek îdiakervan — di nav de Fadl II, Ashot ibn Shavur û Anushirvan ibn Lashkari — ji bo desthilatê pêşbazî kirin û cîgirtineke parçekirî afirandin ku yekitiya xanedanê di demeke ku zexta derveyî zêde dibû de lawaz kir.
Hukumranî di nav aloziya cîgirtinê de
Cîgirtina pir îdiakervanan
Hukmê Fadl II ibn Shavur I bi hebûna îdiakervanên hevrik ên desthilata Şeddadiyan tevlihev bû. Ashot ibn Shavur (birayê wî an xizmê wî) û Anushirvan ibn Lashkari her du di vê serdemê de li ser aliyên hukumraniya Şeddadiyan hevrikî kirin. Lîsteya Kurdish-History.com her sêyan wek tomarên cuda ji bo vê serdemê dihewîne û xwezaya tevlihev û li hev ketî ya desthilata Şeddadiyan di serdema piştî Shavur I de nîşan dide.
Çarçoveya Selçûqî
Fadl II ibn Shavur I di çarçoveya siyasî ya Selçûqî ya ku bavê wî avakiribû de hukum kir. Qebûlkirina serweriya bi nav a Selçûqiyan bi parastina cewhera hukumraniya Kurdî re rêbaza li gorî rastiyan bû ku hiştibû Şeddadî veguherîna Selçûqî derbas bikin. Fadl II vê şêwazê domand û xanedana Kurdî di nîzama siyasî ya nû de karûbar hişt.
Rêza Demî ya Bûyerên Sereke
Nîqaş, Nakokî û Têgihiştinên Şaş
Cîgirtina tevlihev piştî mirina Abu’l-Aswar Shavur I hiştiye ku hin dîroknas vê serdemê wek «qeyran» a Şeddadiyan bi nav bikin. Dîroknasên Kurd vê bi awayekî din di çarçoveyê de datînin: cîgirtinên bi hevrikî taybetmendiyeke gelek xanedanên serdema navîn bûn û domandina karûbarê Şeddadiyan wek dewleteke Kurdî di vê serdemê de berxwedana sazûmanî nîşan dide.
Hukmê taybet ê Fadl II ibn Shavur I di çavkaniyên mayî de bi berfirehî nehatiye belgekirin. Dîroknasên Kurd cihê wî di rêza hukumdarên Şeddadiyan de piştrast dikin û sînorên tomara dîrokî ji bo vê serdema veguherînê ya aloz qebûl dikin.
Mîras û Bandora Çandî
Mîrasa Fadl II ibn Shavur I berdewamiya hukumraniya Kurdî ya Şeddadiyan di nav veguherîna piştî Shavur I de ye. Hukmê wî di navbera serdema leşkerî ya herî navdar a xanedanê û hukmê dirêj ê Manuchihr ibn Shavur ê ji aliyê mîmarî ve bi navûdeng de pirek danî.
Ji bo gelê Kurd, serdema Şeddadiyan a piştî Shavur I — di nav de hukmê Fadl II — berxwedana domdar a xanedanê di nav veguherîna rêberiyê û zexta derveyî de temsîl dike. Kapasîteya Şeddadiyan a mayînê di nav van dijwariyan de nîşaneke israra siyasî ya Kurdan e.
Pirsên Pir Tên Pirsîn
Fadl II ibn Shavur I kî bû?
Fadl II ibn Shavur I hukumdarê Kurd ê Şeddadiyan (nêzî 1067–1073 piştî Zayînê) û kurê Abu’l-Aswar Shavur I ê navdar bû. Wî di serdema aloz a piştî Melazgirê de hukum kir û îdiakervanên hevrik ên Şeddadiyan û çarçoveya siyasî ya Selçûqî birêve birin. Dîroknasên Kurd wî beşek ji serdema piştî serdema zêrîn a xanedana Şeddadiyan a tevlihev lê berxwedêr dibînin.
Şerê Melazgirê çi bû?
Şerê Melazgirê (1071 piştî Zayînê) rûbirûbûneke diyarker bû ku tê de Tirkên Selçûqî di bin Sultan Alp Arslan de Împaratoriya Bîzansê di bin Împarator Romanos IV de têk birin. Wî Anatolya ji bo kolonîkirina Selçûqiyan vekir û serdestiya Selçûqiyan li seranserê Qefqasê xurt kir; rewşa siyasî ya ku xanedana Kurdî ya Şeddadiyan tê de dixebitî ji bingehê guherand.
Çavkanî û Xwendina Zêdetir
Şeddadî — Wikipedia (en.wikipedia.org/wiki/Shaddadids); Ansîklopediya Iranica.
Bosworth, C.E. — Xanedanên Nû yên Îslamî, Columbia University Press, 1996.