Fadl IV kî bû?
Fadl IV hukumdarekî xanedana Kurdî ya Şeddadiyan bû û nêzî 1125–1130 piştî Zayînê hukum kir. Ew bi vegirtina Ani ji Gurciyan di 1125 piştî Zayînê de balkêş e, tenê salek piştî girtina wê ji aliyê Padîşah David IV ê Avaker ve. Bavê wî Abu’l-Aswar Shavur II bo Abxazyayê hatibû sirgûnkirin, lê Fadl IV kontrola xanedana Şeddadiyan li ser xwedîtiya wê ya herî bi prestîj ji nû ve ava kir. Hukmê wî yê paşerojê berxwedana domdar a hukumraniya Kurdî ya Şeddadiyan temsîl dikir, piştî ku beşa herî aloz a xanedanê — serdema Ani ya Manuchihr ibn Shavur û Abu’l-Aswar Shavur II — bi dawî bûbû jî. Hukmê wî berxwedana domdar a hukumraniya Kurdî ya Şeddadiyan li hember windakirina mezin a axê jî temsîl dikir. Xanedana Şeddadiyan (951–1199 piştî Zayînê) malbateke hukumdar a Kurdî bû ku nêzî 250 salan Arran û piştre Ani birêve bir û berxwedana awarte ya siyasî ya Kurdan li Qefqasa serdema navîn nîşan da.
Dîroknasên Kurd Fadl IV beşek ji qonaxa dawî ya xanedana Şeddadiyan dibînin — hukumdarek ku piştî windakirina Ani kevneşopiya xanedanî ya Kurdî parast û heman berxwedana siyasî nîşan da ku di tevahiya dîroka wan a nêzî 250 salan de taybetmendiya Şeddadiyan bûbû.
Xalên Sereke
Fadl IV (nêzî 1125–1130 piştî Zayînê) hukumdarê Kurd ê Şeddadiyan bû ku piştî windakirina Ani ji aliyê xanedanê ve li hember hêzên Gurcî nêzî 1124 piştî Zayînê hukum kir.
Hukmê wî wek girêdayê Selçûqiyan hukumraniya Kurdî ya Şeddadiyan domand tevî windakirina paytexta xanedanê ya herî bi prestîj.
Fakr al-Din Shaddad cihê wî girt û dirêjtirîn hukmê xanedanê yê piştî Ani kir (1131–1155 piştî Zayînê).
Xanedana Şeddadiyan piştî windakirina Ani nêzî 70 salên din jî domand û tenê bi Sultan ibn Mahmud nêzî 1199 piştî Zayînê bi dawî bû.
Dîroknasên Kurd berxwedana Şeddadiyan a piştî Ani mînakeke taybet a domandina siyasî ya xanedanên Kurdî dibînin.
Agahiyên Kurt
Naverok
Berxwedan piştî windakirina Ani
Jiyana Destpêkê û Kok
Fadl IV endamê malbata hukumdar a Kurdî ya Şeddadiyan bû ku rasterast piştî windakirina Ani ji aliyê xanedanê ve hat ser desthilatê. Navê «Fadl» wî bi şaxa Fadl a malbata Şeddadiyan ve girê dide ku ji hukmê Fadl I ibn Muhammad ê 46 salan ve li navenda xanedanê bûbû. Hatina wî ser desthilatê di 1125 piştî Zayînê de di demeke hêza kêmkirî ya Şeddadiyan de bû.
Fadl IV wek girêdayê Selçûqiyan piştî windakirina Ani dewleteke Kurdî ya biçûkbûyî lê hîn karûbar birêve dibir. Şeddadî berê bi kêmkirina axê re rûbirû bûbûn — wan Ganja li hember Selçûqiyan nêzî 1075 piştî Zayînê winda kiribû û bi kirina Ani wek navenda xwe xwe guncandibûn. Êdî bê Ani, wan dîsa xwe guncandin.
Çarçoveya Dîrokî
Hukmê Fadl IV di serdema destpêka parçekirina Împaratoriya Selçûqiyan ji parçekirinên hundirîn hat. Padîşahiya Gurcistanê, ku Ani ji Şeddadiyan girtibû, li lûtkeya hêza xwe ya serdema navîn bû. Ji bo Şeddadiyan rewşa siyasî her ku diçû zêdetir bi berfirehbûna Gurciyan û lawaziya hundirîn a Selçûqiyan dihat diyarkirin.
Jêhatiya xanedana Şeddadiyan a domandina hebûna xwe wek yekeyeke siyasî piştî windakirina hem Ganja hem Ani kokên kûr ên sazûmanî yên Kurdî yên xanedanê nîşan dide. Ew ne tenê xanedaneke ku bi paytextên xwe dihat diyarkirin bûn; ew kevneşopiyeke Kurdî ya eşîrî û xanedanî bûn ku berxwedan di DNAya wan a siyasî de avabûyî bû.
Berxwedan piştî windakirina Ani
Dewleta Şeddadiyan piştî Ani
Fadl IV piştî windakirina Ani dewleta Şeddadiyan bê prestîja paytexta wan a herî navdar birêve bir. Karê wî ew bû ku di çarçoveya girêdayîbûna Selçûqî de yekparebûna xanedanê wek yekeyeke siyasî biparêze û ji bo hukmê dirêjtir û zêdetir belgekirî yê Fakr al-Din Shaddad zemîn amade bike.
Hukumraniya girêdayî ya Selçûqiyan
Fadl IV wek girêdayê Selçûqiyan di sînorên siyasî yên serweriya Selçûqiyan de dixebitî û di heman demê de cewhera hukumraniya Kurdî ya Şeddadiyan diparast. Ev şêwaz — desthilata fermî ya Selçûqiyan, kontrola rastîn a îdarî ya Kurdan — ji salên 1060an ve taybetmendiya Şeddadiyan bûbû. Fadl IV vê kevneşopiyê domand.
Rêza Demî ya Bûyerên Sereke
Nîqaş, Nakokî û Têgihiştinên Şaş
Hûrgiliyên taybet ên jînenîgarî û serkeftinên siyasî yên Fadl IV di çavkaniyên mayî de bi berfirehî nehatine belgekirin. Dîroknasên Kurd cihê wî di rêza hukumdarên Şeddadiyan de piştrast dikin, wek hukumdarek ku di serdema dijwar a rasterast piştî Ani de xanedan parast.
Berdewamiya Şeddadiyan a piştî Ani carinan li ber beşên berê yên dîroka wan ên dramatîktir tê paşguhkirin. Dîroknasên Kurd destnîşan dikin ku berdewamiya xanedanê ya 70 salan piştî windakirina Ani bi qasî her aliyekî din ê çîroka wê balkêş e.
Mîras û Bandora Çandî
Mîrasa Fadl IV berdewamiya hukumraniya Kurdî ya Şeddadiyan piştî windakirina axê ya herî bi êş a xanedanê ye. Wî xanedan wek yekeyeke siyasî ya karûbar parast û ew yekpare derbasî Fakr al-Din Shaddad kir, ku dê 24 salên din hukum bikira.
Ji bo gelê Kurd, Fadl IV prensîba ku xanedanên Kurdî bi windakirina axê bi dawî nabin temsîl dike. Şeddadiyan Ganja, paşê Ani winda kir û hukumraniya xwe domand. Ev berxwedan taybetmendiyeke diyarker a şaristaniya siyasî ya Kurdan e.
Pirsên Pir Tên Pirsîn
Fadl IV kî bû?
Fadl IV hukumdarê Kurd ê Şeddadiyan bû (nêzî 1125–1130 piştî Zayînê) ku piştî windakirina Ani ji aliyê xanedanê ve nêzî 1124 piştî Zayînê wek girêdayê Selçûqiyan hukum kir. Wî di serdema rasterast piştî Ani de xanedana Kurdî ya Şeddadiyan parast û Fakr al-Din Shaddad ê dirêj-hukumdartir cihê wî girt.
Şeddadî piştî windakirina Ani çawa domandin?
Piştî windakirina Ani li hember Gurciyan nêzî 1124 piştî Zayînê, Şeddadî wek girêdayên Selçûqiyan li axên mayî yên ku wan kontrol dikirin domandin. Xanedan bi rêya Fadl IV, Fakr al-Din Shaddad, Fadl V, Shahanshah ibn Mahmud û di dawiyê de Sultan ibn Mahmud heta nêzî 1199 piştî Zayînê ma — nêzî 75 salan piştî windakirina Ani.
Çavkanî û Xwendina Zêdetir
Şeddadî — Wikipedia (en.wikipedia.org/wiki/Shaddadids); Ansîklopediya Iranica.
Bosworth, C.E. — Xanedanên Nû yên Îslamî, Columbia University Press, 1996.