Bajêr jiyana kurdî-farisî, rêyên Zagrosê û berhemên du împaratoriyan bi hev ve girê dide.

Grafîka cihan ku Bîstûn li bakurê rojhilatê Kirmanşahê bi koordînat û tîra bakurê nîşan dide
Grafîka redaksiyonê, 2026, li gorî Iranica û UNESCO. Xeta xalxal cihan girê dide; ne rê ye. Graphic: Kurdish History Editorial Team, 2026.

Bajar û ziman

Kirmanşah, bi kurdî Kirmaşan, navenda parêzgehekê li rojavayê Îranê, di navbera deştên bilind û Mezopotamyayê de ye. Bajar û parêzgeh du herêmên cuda ne. [1] Borjian Kirmaşanî wek cureyeke bajêrî ya biqîmet a Kurdiya Başûrî nas dike; farisî jî zimanekî axaftina bajêr e. Duzimanî belav e. Koçberên şerê 1980–88 taxên kurdîaxêv li derveyî navendê ava kirin. Kelhorî û Kirmaşanî her dem hevnav nînin. [2]

Qatên dîrokê

Hesenweyhî û Enazî li herêma serdema navîn bandor kirin. Paşê pêşbaziyên Sefewî-Osmanî û malbata Zengene girîng bûn. Dewletşah di destpêka sedsala 19an de keleh û karwansaray çêkirin. [3] Berhemên Sasanî yên Taqê Bostanê ji sedsala çaran û bi ihtîmal ji serdema Xusrewê II ne. [4] Li Bîstûnê Daryûş serkeftinên 521–520 berî zayînê bi farisiya kevn, elamî û babilî radigihîne. Cih di 2006 de bû Mîrata Cîhanê. [5]

Dîroka nêzîk

Erdheja 12 Mijdara 2017 bi mezinahiya 7,3 li herêma sînor bû; navenda wê ne di bajêr de bû. [6] UNESCO îro perwerdeya xwendinê bi kurdî û farisî û bernameyên xwarin, mîrat û kar vedibêje. Bajar ji 2025 ve endamê Learning Cities e. [7]

Çavkanî û xwendina zêdetir

  1. Habib Borjian, Kermanshah i. Geography, Encyclopaedia Iranica XVI/3, 2017, pp. 316–319; updated 2018.
  2. Habib Borjian, Kermanshah vii. Languages and Dialects, Encyclopaedia Iranica XVI/3, 2017, pp. 324–329; updated 2018.
  3. Jean Calmard, Kermanshah iv. History to 1953, Encyclopaedia Iranica; historical study of the city, regional dynasties and governors.
  4. Prudence Oliver Harper, Art in Iran v. Sasanian Art, Encyclopaedia Iranica II/6, 1986, pp. 585–594; updated 2013.
  5. UNESCO World Heritage Centre, Bisotun, inscribed 2006; official description, chronology and coordinates.
  6. U.S. Geological Survey, reviewed event record us2000bmcg, magnitude 7.3, 12 November 2017, Iran-Iraq border region.
  7. UNESCO Institute for Lifelong Learning, Kermanshah, Global Network of Learning Cities; membership from 2025, education and cultural programmes.