Lêkolînên Banê, Pîranşar û Serdeştê cihêrengiya meywên kovî belge dikin. Genetîk, cureyên çandî û mayîna şeraba kevnar pirsên cuda bersiv didin.

Daneyên tiriyê şînê tarî li ser şaxikên sor li bin çiqilekî darî û pelên kesk û sorkenar
Meywa mê ya bi navê Vitis vinifera subsp. sylvestris li koleksiyona parastina Cherves a Fransayê; Pancrat, CC BY-SA 3.0. Nimûneya koleksiyonê ye, ne wêneyê şûna Zagrosê. [6] © Pancrat · Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0.

Meywa kovî û lêkolîn

EPPO meywa kovî bi kulîlkên nêr û mê yên cuda û daneyên piçûktir ji çandî nas dike. [1] Doulati-Baneh û hevkaran 65 nimûne ji pênc komên Banê, Pîranşar û sê cihên Serdeştê di parêzgehên Kurdistan û Azerbaycana Rojava de bi 23 nîşaneyên genetîkî xwendin. Cihêrengî û komên erdnîgarî dîtin; şûn daristan û avên şil ên nêzî çem û robaran bûn. [2] Ev lêkolîna herêmî ne rêzkirina cihêrengiya hemû cîhanê ye.

Cureyên çandî cuda ne

Seyedimoradi û hevkaran di 2012an de 21 meywên çandî yên parêzgeha Kurdistanê li stasyona Sanandajê xwendin, di nav de Rasha, Khoshnam û Askari. Nîşaneyên ISSR û DAMD ji bo nasandina cihêrengiyê hatin berawirdkirin. [3] Koleksiyona çandî nayê guhertin bi lêkolîna komên kovî, her çiqas herdu genetîkê bi kar bînin.

Belgeya şeraba kevnar

Penn Museum cerra Hecî Firûzê 69-12-15 di nav 5400–5000 BZ de dide; mayîna sor şerab û benîşta darê terebinth nîşan da. [4] McGovern û hevkaran di 2017an de belgeya kîmyayî û arkeobotanîk a cihên Gurcistanê bo 6000–5800 BZ ragihandin. [5] Ev çalakiyê li dem û cihê diyar dike, ne etnîsiya çêkeran an dîroka temam a kedîkirinê.

Parastin û rastkirin

Doulati-Baneh parastina li koleksiyonan û şûna Sardasht-Ghasmarash bi derdorên çemê pêşniyar kir: ex situ û in situ. [2] Îdîayên berê yên ku hemû tirî û şerab ji navendeke kurdî tên hatin rakirin. Wêneyê ji koleksiyona Fransayê ye; serçavkanî û belgeya herêmî ji hev cuda ne.

Çavkanî û xwendina zêdetir

  1. European and Mediterranean Plant Protection Organization, EPPO Global Database, VITVS: Vitis vinifera subsp. sylvestris; botanical overview.
  2. Hamed Doulati-Baneh et al., Genetic characterization of some wild grape populations of Zagros mountains (Iran) to indentify a conservation strategy, Plant Genetic Resources 13/1 (2015), pp. 27–35, DOI 10.1017/S1479262114000598; author-deposited text, published online 2014.
  3. Hiva Seyedimoradi et al., Comparative genetic diversity analysis in Iranian local grapevine cultivars using ISSR and DAMD molecular markers, Environmental and Experimental Biology 10 (2012), pp. 125–132.
  4. Penn Museum, Wine Jar, object 69-12-15, Hajji Firuz, 5400–5000 BCE; collection catalogue and residue description.
  5. Patrick McGovern et al., Early Neolithic wine of Georgia in the South Caucasus, PNAS 114/48 (2017), pp. E10309–E10318; archaeological dates and chemical evidence.
  6. Pancrat, Lambrusque femelle raisin, female Vitis vinifera subsp. sylvestris at the Charentais vineyard conservatory, Cherves, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.