Shahanshah ibn Mahmud kî bû?
Shahanshah ibn Mahmud hukumdarekî xanedana Kurdî ya Şeddadiyan bû û nêzî 1164–1174 piştî Zayînê hukum kir. Navê wî «Shahanshah» — navê kevnar ê Îranî bi wateya «Padîşahê Padîşahan», ku împaratorên mezin ên Haxamenî û Sasanî yên Farisê hilgirtibûn — navê herî watedar di tevahiya xanedana Şeddadiyan de ye. Hilgirtina vî navî wek navê kesane ji aliyê mîrekî Kurd di sedsala 12an de mîrasa çandî ya kûr a Îranî ya di nasnameya Kurdî de avabûyî nîşan dide û dibe ku armanca malbata wî ya îdiakirina rêzeke malbatî ya bi prestîj di serdema dawî ya xanedanê de jî nîşan bide. Xanedana Şeddadiyan (951–1199 piştî Zayînê) malbateke hukumdar a Kurdî bû ku nêzî 250 salan Arran û piştre Ani birêve bir û berxwedana awarte ya siyasî ya Kurdan li Qefqasa serdema navîn nîşan da.
Dîroknasên Kurd Shahanshah ibn Mahmud kesayetiyek dibînin ku navê wî bi xwe têkiliya kûr a di navbera şaristaniya Kurdî û kevneşopiya kevnar a împaratorî ya Îranî de dihewîne û hukmê wî yê 10 salan beşek ji beşa dawî lê domdar a xanedana Şeddadiyan bû.
Xalên Sereke
Shahanshah ibn Mahmud (1164–1174 piştî Zayînê) mîrekî Kurd ê Şeddadiyan bû ku navê wî «Shahanshah» tê wateya «Padîşahê Padîşahan» — navê kevnar ê împaratorî yê Îranî.
Navê wî têkiliya kûr a di navbera şaristaniya Kurdî û mîrasa kevnar a împaratorî ya Îranî de nîşan dide.
Ew beşek ji şaxa Mahmud a malbata Şeddadiyan bû, nifşa dawî ya hukumdarên xanedanê.
Sultan ibn Mahmud, hukumdarê dawî yê xanedanê (nêzî 1174–nêzî 1199 piştî Zayînê), cihê wî girt.
Dîroknasên Kurd xanedana Şeddadiyan a 248 salan yek ji serkeftinên herî berbiçav ên şaristaniya Kurdî ya serdema navîn dibînin.
Agahiyên Kurt
Naverok
«Padîşahê Padîşahan» û mîrasa împaratorî ya Kurdan
Jiyana Destpêkê û Kok
Shahanshah ibn Mahmud di dîroka xanedana Şeddadiyan de navê herî împaratorî hilgirtibû. «Shahanshah» — Padîşahê Padîşahan — navê împaratorên mezin ên Farisî yên Haxamenî (Darius, Xerxes, Artaxerxes) û împaratorên Sasanî bû ku cîhana Îranî ya berî Îslamê birêve biribûn. Bikaranîna wî wek navê kesane ji aliyê mîrekî Kurd ê Şeddadiyan ve di sedsala 12an a piştî Zayînê de mîrasa çandî ya kûr a Îranî nîşan dide ku di nasnameya Kurdî de diherikî.
Ew endamê şaxa Mahmud a xanedana Şeddadiyan bû — rêza malbatî ya ku di nifşa dawî ya xanedanê de serdest bû. Hukmê wî yê 10 salan di serdema xanedanê ya berî dawiyê de kevneşopiya hukumraniya Kurdî ya Şeddadiyan li Qefqasê domand.
Çarçoveya Dîrokî
Shahanshah ibn Mahmud di berfirehbûna domdar a Padîşahiya Gurcistanê di bin Giorgi III de (hukumdar 1156–1184 piştî Zayînê) û destpêka hukmê navdar ê Şahbanû Tamar de (1184–1213 piştî Zayînê) hukum kir. Împaratoriya Selçûqiyan parçe dibû û çarçoveya siyasî ya ku Şeddadî tê de wek girêdayan dixebitîn kêm dikir.
Xanedana Şeddadiyan di serdema Shahanshah de dewleteke Kurdî ya biçûkbûyî lê mayî bû. Jêhatiya wan a hukumkirina 10 salên din di bin rêberiya wî de, ku hukmê dawî yê Sultan ibn Mahmud ê 25 salan li pey hat, kokên kûr ên sazûmanî yên Kurdî nîşan dide ku di dehsalên dawî de xanedan domandin.
«Padîşahê Padîşahan» û mîrasa împaratorî ya Kurdan
Girîngiya navê Shahanshah
Navê «Shahanshah» di kevneşopiya çandî ya Îranî de girîngiyeke mezin hilgirtiye. Ew navê fermî yê împaratorên Haxamenî û Sasanî bû, hukumdarên yek ji mezintirîn împaratoriyên cîhana kevnar. Bikaranîna wî wek navê kesane ji aliyê mîrekî Kurd ve di sedsala 12an a piştî Zayînê de derbirîna mîrasa çandî û armancê ye. Dîroknasên Kurd di vî navî de têkiliya kûr a di navbera gelê Kurd û kevneşopiya kevnar a împaratorî ya Îranî de dibînin — têkiliyek ku bi Medan, Haxameniyan, Partiyan û Sasaniyan re derbas dibe.
Nifşa dawî ya xanedanê
Shahanshah ibn Mahmud hukumdarê berî dawî yê xanedana Şeddadiyan bû. Hukmê wî yê 10 salan û yê cîgirê wî Sultan ibn Mahmud (25 sal) 35 salên dawî yên xanedanê pêk dianîn. Ev her du hukumdarên dawî bi hev re ji gelek xanedanên tevahî yên serdema navîn dirêjtir hukum kirin. Şeddadî tenê hêdî hêdî ji holê ranebûn; ew heta dawiyê man.
Rêza Demî ya Bûyerên Sereke
Nîqaş, Nakokî û Têgihiştinên Şaş
Çalakiyên taybet ên siyasî yên Shahanshah ibn Mahmud bi berfirehî nehatine belgekirin. Dîroknasên Kurd cihê wî wek hukumdarê berî dawî yê Şeddadiyan piştrast dikin û destnîşan dikin ku navê wî bi xwe ji aliyê dîrokî ve girîngtirîn hêmanê mîrasa wî ya belgekirî ye.
Bikaranîna «Shahanshah» wek navê kesane ji navê xanedanî zêdetir têkildarbûna kevneşopiya navandinê ya Kurdî ya sedsala 12an bi mîrasa kevnar a împaratorî ya Îranî re nîşan dide. Dîroknasên Kurd vê delîla berdewamiya kûr a çandî di navbera şaristaniya kevnar a Îranî û çanda siyasî ya Kurdî ya serdema navîn de dibînin.
Mîras û Bandora Çandî
Mîrasa Shahanshah ibn Mahmud navê wî û hukmê wî yê 10 salan wek hukumdarê berî dawî yê yek ji xanedanên Kurdî yên herî berbiçav ên dîroka serdema navîn e. Navê wî di tomara xanedanî ya Kurdî de kevneşopiya kevnar a împaratorî ya Îranî diparêze.
Ji bo gelê Kurd, navê Shahanshah ibn Mahmud bîranîna kûrahiya mîrasa şaristanî ya Kurdî ye. Mîrekî Kurd ku navê împaratorên kevnar ên Farisî hilgirtibû û du sedsal û nîv piştî damezrandina xanedana wî li Qefqasê hukum dikir — ev çîrokeke kûrahiya şaristanî ye.
Pirsên Pir Tên Pirsîn
Shahanshah ibn Mahmud kî bû?
Shahanshah ibn Mahmud (nêzî 1164–1174 piştî Zayînê) hukumdarê berî dawî yê Kurd ê Şeddadiyan bû, ku navê wî «Shahanshah» («Padîşahê Padîşahan») kevneşopiya kevnar a împaratorî ya Îranî nîşan dide. Ew beşek ji şaxa Mahmud a malbata Şeddadiyan bû û berî hukumdarê dawî yê xanedanê Sultan ibn Mahmud hat.
«Shahanshah» çi tê wateyê?
«Shahanshah» navê kevnar ê Îranî ye ku tê wateya «Padîşahê Padîşahan» (Shah = padîşah, Shahanshah = padîşahê padîşahan). Ew navê fermî yê împaratorên Farisî yên Haxamenî (Darius I, Xerxes) û împaratorên Farisî yên Sasanî bû. Bikaranîna wî wek navê kesane ji aliyê mîrekî Kurd ê Şeddadiyan ve di sedsala 12an de mîrasa çandî ya kûr a Îranî ya di şaristaniya Kurdî de avabûyî nîşan dide.
Çavkanî û Xwendina Zêdetir
Şeddadî — Wikipedia (en.wikipedia.org/wiki/Shaddadids); Ansîklopediya Iranica.
Bosworth, C.E. — Xanedanên Nû yên Îslamî, Columbia University Press, 1996.