Tardunnî xwendineke kevneşopî ya navê girêdayî kevirnexşa Derbendî Bêlulê li Kurdistana Iraqê ye. Anîtê wêneya serketinê û nivîsareke cihê nîqaşê diparêze.

Kevirnexşa şikestî ya Bêlulê bi şervanekî mezin, dîlên biçûktir û stûnên nivîsa mîxî li rastê
Kevirnexşa Derbendî Bêlulê. Wêneyê Osama Shukir Muhammed Amin, li Commons di adara 2019an de hatiye barkirin. Osama Shukir Muhammed Amin · Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0.

Navekî girêdayî anîteke çiyayî

Tardunnî an Tar…dunnî xwendineke kevneşopî ya girêdayî kevirnexşa Derbendî Bêlulê li Horen Şêxan nêzî sînorê Iraq–Îranê ye. Ev ji kevirnexşa Anubanînî ya Serpola Zehawê ya Îranê cuda ye. Vegotina serdana Amin cihê zinarê û zehmetiya gihîştinê vedibêje. [1] Wêne nîşandana serketineke kevnar belge dike; jînenîgariya tevahî ya hukumdar nayê zanîn.

Şervan û du dîl

Amin şervanekî mezin ê bi kevan, çekeke kurt, kulav û cilê kurt vedibêje. Dîlekî biçûktir li bin lingê wî rûniştiye an dirêjkirî ye; yekî din li nêzî wî li ser çokan e. Nivîsa mîxî li rastê ye. [1] Mezinahî, çek û dîl desthilatê nîşan didin. Naskirina gelê têkçûyî tenê ji cilan şîroveyek e, ne belgeya teqez a şerekî bi nav.

Xwendinên nivîsarê

Cameron di History of Early Iran a 1936an de Tardunnî wek kurê Ikkî dide û nivîsara akkadî ya Şamaş û Adad bi nav dike. Binnivîsa wî anîtê wek stêla Şêxan nas dike û weşanên berê dide. [2] Amin xwendinên cuda yên navan ji pisporên Muzeya Silêmaniyê vediguhêze. [1] Tardunnî navekî alîkar e, ne transkripsiyoneke bi tevahî teqez an bingeha cihê heftem di rêza şahane de.

Dîrok hîn pirsê arkeolojiyê ye

Cameron bi hişyarî hukumdar bi Lullubium û dema Anubanînî ve girê dide. [2] Marf û hevkaran di 2025an de sedsalên nozdehan an hejdehan BZ bi berawirdkirina kevirnexşe û motîfa bazinê dinirxînin. Têkiliya Simurrumê dikolin û nezelaliya navê destnîşan dikin. [3] Ev pêşniyarên cuda ne, ne dema teqez a padîşahiyê. Xanedana 1.800salî ya bêqut an rêza etnîkî ya belgedar bo Kurdên îroyîn dernaxînin.

Belgekirin û parastin

Marf û hevkaran zirara guleyan û bermahiyên qalibgirtinê bi berawirdkirina wêneyê adara 2003an belge dikin. Kopiyên bêzirar, belgekirina sê-alî û perwerdeya mîrata herêmî pêşniyar dikin. [3] Girîngiya anîtê ji bo dîroka Kurdistana îroyîn hem belgeya madî hem jî parastina wê digire.

Çavkanî û xwendina zêdetir

  1. Osama S. M. Amin, “Never Before Seen: The Belula Pass Rock Relief,” 14 April 2015; firsthand site account and reported museum interpretations.
  2. George G. Cameron, History of Early Iran (University of Chicago Press, 1936), p. 41 and note 58; freely available through UChicago ISAC.
  3. Dlshad A. Marf, Nawzad Abdullatif Abdulkarim, Sarwat Hamdan Majeed, Mohammed Ali Karim and Jamal Muhammed Salah, “The new discovery of the Khoshik rock relief and endangered rock reliefs on the eastern banks of the Sirwan River,” Aran Journal 1/1 (August 2025), pp. 480–489, especially 484–489.
  4. Osama Shukir Muhammed Amin, Darband-i Belula relief photograph; Wikimedia Commons upload 23 March 2019, own work, CC BY-SA 4.0.