El-Melik Es-Salih Îmad ed-Dîn Îsmaîl bin Seyf ed-Dîn Ehmed, ku wek Es-Salih Îsmaîl tê naskirin, wek serwerê Şamê di xanedana Eyyûbî de roleke bingehîn lîst. Serdema wî tijî bûyerên dramatîk û metirsiyên leşkerî bû û nimûneyeke zindî ya rêberiyê di serdemeke dijwar a Rojhilata Navîn de pêşkêş dike. Ev gotara blogê li serweriya Îsmaîl difikire û têkoşînên desthilatdariyê vedikole ku serweriya wî teşe dan û encamên girîng ji bo xanedana Eyyûbî anîn.
Jiyana Destpêkê û Gihîştina Desthilatdariyê
Îsmaîl di xanedana bandorker a Eyyûbî de hat dinyayê ku Selah ed-Dîn (Saladin) ê navdar damezrandibû. Wî mezinbûna xwe di hawîrdoreke siyasî ya aloz de derbas kir ku tijî hevrikiyên di navbera rêberên Eyyûbî yên cûrbecûr de bû. Di 1237 de mirina birayê wî El-Eşref, ku serwerê Şamê bû, Îsmaîl bi lez gihand desthilatdariyê. Lê astengî hema yekser derketin holê.
Tenê du meh di ser serweriya wî re derbas bûbûn ku Îsmaîl bi dorpêçkirina hêzên dilsoz ên El-Kamil, sultanê Eyyûbî yê Misrê, re rû bi rû bû. Ji bo parastina Şamê, Îsmaîl ferman da ku derûdora bajar were şewitandin da ku hêzên dorpêçker cihê penabûnê nebînin. Ev kiryar, her çend tund bû jî, pabendbûna wî ya bi desthilatdariyê ve manê nîşan da. Lê ew di nav malbata Eyyûbî de nakokiyên zêdetir jî şiyar kir.
Têkoşîna Desthilatdariyê
Mirina El-Kamil di 1238 de tevlihevî li herêmê afirand û bû sedema têkoşîneke desthilatdariyê. Kurê El-Kamil, El-Adil II, Şam girt, lê Es-Salih Eyyûb, serwerê Cezîreyê, sultantiya Misrê dixwest. Vê nakokiya navxweyî hevpeymaniyên guherbar di nav komên Eyyûbî de afirand û Îsmaîl di destpêkê de bi Eyyûb re bû hevpeyman.
Di Tebaxa 1239an de, Eyyûb gazî Îsmaîl kir ku ji bo pêşveçûneke leşkerî ya diyarker a ji textê xistina El-Adil II li Nablusê bicivin. Îsmaîl fêm kir ku ev pêşveçûn dikare hevahengiya desthilatdariyê biguherîne û soz da ku hêzên xwe amade bike. Lê bi derbasbûna demê gumanên Eyyûb zêde bûn. Wî guman kir ku Îsmaîl demê dirêj dike û dest bi rêzeke kiryarên veşartî kir.
Xapandin û Dîplomasî
Ji bo bi rê ve birina xwe di vê rewşa siyasî ya tevlihev de, Îsmaîl xapandina stratejîk bi kar anî. Wî kurê xwe El-Mensûr Mehmûd bi hêzeke biçûk şand Nablusê û bi derew îdîa kir ku amadekariyên hêzeke mezintir tên kirin. Eyyûb, ku her ku diçû bêtir gumanbar dibû, bijîşkê navdar Se'd ed-Dîn ed-Dimeşqî şand da ku niyetên Îsmaîl piştrast bike.
Di gaveke jîrane de, wezîrê Îsmaîl rê li lêpirsînên bijîşk girt û raporên wî guherandin da ku nîşan bidin Îsmaîl bi rastî ber bi Nablusê ve diçe. Vê kiryarê ne tenê demeke diyarker da Îsmaîl, lê jêhatîbûna wî ya wek kesayeteke siyasî ya zîrek jî nîşan da. Gava Îsmaîl xwe amade hîs kir, wî El-Mensûr Mehmûd paş ve gazî Baalbekê kir da ku di nebûna wî de erdên wî baştir bi rê ve bibin.
Serweriya Duyem û Astengiyên Berdewam
Serdema duyem a Îsmaîl ji 1239 heta 1245an bi tehdîtên bêwestan ên hem muxalifên navxweyî hem hêzên derve hat nîşankirin. Bi şarezayî bi rê ve birina van astengiyan jêhatîbûna wî ya siyasî destnîşan kir, lê bêîstîqrariya desthilatdariya wî jî eşkere kir. Nakokiyên navxweyî hîn jî di bin erdê de germ dibûn û komên cûrbecûr li ser desthilatdariyê hevrikî dikirin.
Di vê demê de Îsmaîl bi tehdîteke tal re rû bi rû bû: êrişên Mongolan. Ev êriş, ku bi stratejiyên xwe yên tund û hêza leşkerî ya rêxistinkirî dihatin naskirin, metirsiyeke giran ji bo erdên Eyyûbî bûn. Tiştên girîng di metirsiyê de bûn û Îsmaîl hewce bû komên di nav erdên xwe de bike yek da ku parastineke karîger li dijî vê karesata nêzîk saz bike.
Mîrasa Es-Salih Îsmaîl
Serdema Îsmaîl a wek serwer, ku bi gelek astengî û krîzan hat nîşankirin, şopeke ku nayê jêbirin li xanedana Eyyûbî hişt. Bi rê ve birina xwe di nav rewşeke siyasî ya ne ewle de tevlihevî û girîngiya bilind a rêvebirinê di demên nakokiyê de nîşan da. Rêwîtiya Îsmaîl bi berxwedêrî, zîrekî û lêgerîna wî ya bêwestan a desthilatdariyê di cîhaneke tevlihev de tê naskirin.
Tevî ku Îsmaîl bi dijwariyan re rû bi rû bû, rêberiya wî mezinbûna çandî û siyasî li Şamê û deverên derdorê xurt kir. Kiryarên wî yên parastina îstîqrarê di şertên dijwar de bingehek ji bo serwerên Eyyûbî yên paşerojê danîn. Ev rêber dê hîn jî bi mîrasa hevrikiyên malbatê û tehdîtên derve re rû bi rû bibin.
Fikirîna li Serdemeke Guherbar
Jiyan û serweriya El-Melik Es-Salih Îsmaîl çîrokeke xurt a nakokiyên navxweyî yên xanedana Eyyûbî eşkere dikin. Bi şarezayî bi rê ve birina xwe di nav dekûdolabên siyasî û biryarên stratejîk de xwezaya piralî ya rêberiyê di çarçoveyeke dîrokî ya aloz de destnîşan dike. Gava em li bandora mayînde ya Îsmaîl difikirin, em dibînin ku vegêrana wî ne tenê daxwaza kesane ya desthilatdariyê, lê guherînên firehtir jî nîşan dide ku serdema Eyyûbî teşe dan.
Di demeke ku hevpeymanî nazik û desthilatdarî her dem guherbar bû de, serweriya Es-Salih Îsmaîl hîn jî delîla têkoşîna mayînde ya desthilatdariyê ye. Çîroka wî bi bîra me tîne ku her çend lêgerîna desthilatdariyê dikare tijî astengiyan be jî, ew şopeke girîng li herikîna dîrokê jî dihêle.
Çavkanî ji bo Lêkolîna Zêdetir
Xanedana Eyyûbî - Wikipedia
Es-Salih Îsmaîl - Kurtedîtineke Dîrokî
Êrişên Mongolan û Bandora Wan li ser Xanedana Eyyûbî
Şam: Perspektîfeke Dîrokî
Rewşa Siyasî ya Serdema Eyyûbî
https://en.wikipedia.org/wiki/Al-Salih_Ismail,_Emir_of_Damascus