Yılmaz Güney kî bû?
Yılmaz Güney fîlmçêker, lîstikvan û nivîskarekî Kurd ê Tirkiyeyê bû. Di 1937 de li Yenice, nêzî Adanayê, ji dayik bû û bû kesayeta Kurdî ya herî navdar di sînemaya cîhanê de. Fîlma wî Yol (Rê, 1982) Xelata Palme d'Or li Festîvala Fîlman a Cannes wergirt — bi fîlma Missing a Costa-Gavras re hevpar — û bi vê yekê ew bû tenê fîlmçêkerê Kurd ku bilindtirîn rûmeta sînemayê wergirtiye.
Bi awayekî awarte, Güney ji zindanê derhêneriya Yol kir. Dema hepsî bû, senaryo û plana fîlmê bi hûrgulî amade kir û pêkanîna wê da derhêner Şerif Gören, li gor rêwerzên xwe yên zelal ku bi dizî ji zindanê dihatin derxistin. Di 1981 de ji zindanê reviya û çû Ewropayê; montaja dawî ya Yol li Swîsreyê temam kir. Di 1984 de, di 47 saliya xwe de, li Parîsê ji ber penceşêra zikê mir.
Ew, ji bilî fîlmçêkeriyê, rewşenbîrekî siyasî yê radîkal ê Kurd jî bû. Fîlmên wî bi awayekî domdar zordariya li ser xizanên Kurd û Tirk nîşan didan; pabendiyên wî yên siyasî jî bûn sedema ku dewleta Tirkiyeyê çend caran ew bixe zindanê.
Xalên Sereke
• Ji bo Yol di Cannes a 1982 de Palme d'Or wergirt — tenê fîlmçêkerê Kurd ku gihîştiye vê destkeftê.
• Ji zindanê derhêneriya Yol kir; senaryoya wê bi hûrgulî nivîsand û pêkanîna wê da derhênerek ku rêwerzên wî dişopand.
• Ji ber çalakiyên siyasî çend caran ji aliyê dewleta Tirkiyeyê ve hate zindankirin.
• Di 1984 de, di 47 saliya xwe de, li sirgûniya Parîsê mir — tu carî nikarî vegere Tirkiyeyê.
• Mezintirîn kesayeta Kurdî di dîroka sînemaya cîhanê de ye.
Agahiyên Kurt
Naverok
Jiyana destpêkê
Di 1937 de li malbateke Kurd li Yenice, nêzî Adanayê li başûrê Tirkiyeyê, ji dayik bû. Wî di heman demê de wek lîstikvan, senaryonivîs û derhêner kar kir. Di salên 1960î-70î de bû yek ji kesayetên herî populer ên sînemaya Tirkiyeyê; paşê radîkalîzma wî ya siyasî ew bi awayekî dubare xiste di nakokiyê de bi dewletê re.
Çarçoveya Dîrokî
Sînemaya Tirkiyeyê di salên 1960î-70î de kevneşopiyeke gelêrî ya dewlemend bû û Güney jêhatîtirîn kesayeta wê bû. Pabendiyên wî yên siyasî — Marksîst û neteweperwerên Kurdî — ew xistin zindanê bi tawanên ku veşartina anarşîstan û kuştina dadwerekî jî di nav wan de bûn (tawana duyem hatiye nîqaşkirin û li dijî wê derketin). Dema Yol hate çêkirin, ew di zindanê de bû.
Destkeft
Yol û Palme d'Or
Yol (Rê, 1982) şopa pênc girtiyan digire ku bi demkî tên berdan; bi rêwîtiyên wan zordariya civaka Kurd û Tirk derdixe holê — tundiya feodal li dijî jinan, zordariya dewletê li ser Kurdan û giraniya pelçiqîner a kevneşopiyê. Fîlm di bin derhêneriya Şerif Gören de, li gor rêwerzên Güney ji zindanê, hate kişandin û yek ji fîlmên mezin ên mirovhez ên sînemaya cîhanê ye.
Wergirtina Palme d'Or — bi fîlma Missing a Costa-Gavras re hevpar — Güney û sînemaya Kurdî xiste ber çavê cîhanê. Berî wê û piştî wê, tu fîlmçêkerê Kurd negihîştiye vê destkeftê.
Rêzeya demî
Nîqaş
Tawana ku ji ber wê dirêjtirîn cezayê zindanê kişand — kuştina dadwerekî — hatiye nîqaşkirin û bi vê îdiayê li dijî wê derketine ku sedemên siyasî li pişt wê hebûn. Nasnameya wî ya Kurdî bi esla wî û baldariya domdar a sînemaya wî li ser mijarên Kurdî hatiye piştrastkirin.
Mîras
Yılmaz Güney mezintirîn kesayeta Kurdî di dîroka sînemaya cîhanê de ye. Fîlma wî ya xelatgira Palme d'Or hê jî yek ji fîlmên herî bi hêz e ku li ser jiyana Kurd û Tirk hatine çêkirin. Wî nîşan da ku ezmûna çandî ya Kurdan dikare hunereke di asta cîhanî de biafirîne, hetta di tundtirîn şertên çewisandinê de.
Têkilî
Mûsa Anter — çalakvanê çandî yê Kurd ê Tirkiyeyê ku di 1992 de hate terorkirin
Yaşar Kemal — romannivîsê Kurd ê Tirkiyeyê, hevdemê wî
Pirsên pir tên pirsîn
Yılmaz Güney kî bû?
Yılmaz Güney (1937-1984) fîlmçêker û lîstikvanekî Kurd ê Tirkiyeyê bû ku di Cannes a 1982 de ji bo Yol, fîlmek ku ji zindanê derhêneriya wê kiribû, Palme d'Or wergirt. Ew kesayeta Kurdî ya herî navdar di sînemaya cîhanê de ye.
Wî çawa ji zindanê derhêneriya Yol kir?
Dema di zindanê de bû, senaryo û plana her hûrguliyeke Yol amade kir. Pêkanîna wê da derhêner Şerif Gören ku rêwerzên wî yên zelal, yên bi dizî ji zindanê dihatin derxistin, dişopand. Di 1981 de reviya û montaja dawî li Swîsreyê temam kir.
Yılmaz Güney Kurd bû?
Erê. Ew li malbateke Kurd li parêzgeha Adanayê ji dayik bû û di fîlmên xwe de bi awayekî domdar mijarên Kurdî digirtin dest.
Çavkanî
Beşdarên Wikipedia. 'Yilmaz Güney.' Wikipedia. Di 2025 de hatiye dîtin.
Beşdarên Wikipedia. 'Yol (film).' Wikipedia. Di 2025 de hatiye dîtin.