Zahir ibn Hilal ibn Badr kî bû?
Zahir ibn Hilal ibn Badr hukumdarekî xanedana Kurdî ya Hesenweyhiyan li Çiyayên Zagrosa Navendî bû û ji nêzî 1013 piştî Zayînê ve hukum kir. Ew kurê Hilal ibn Badr û neviyê (bi rêya xanedanê) Badr ibn Hesenweyh ê navdar bû — piştgirê mezin ê Kurd ê helbestvan û zanyaran ku derbara Hesenweyhiyan kiribû yek ji navdartirîn derbarên cîhana Îslamî. Zahir ibn Hilal ibn Badr piştî mirina Badr di 1014 piştî Zayînê de xanedan birêve bir û hebûna Hesenweyhiyan li bilindahiyên Zagrosê ku pêşiyê wî yê mezin avakiribû parast. Xanedana Hesenweyhiyan malbateke hukumdar a Kurdî bû ku Hesenweyh damezrand û ji nêzî 950 piştî Zayînê ve bilindahiyên Zagrosa Navendî (Luristana îroyîn, Îran) kontrol dikir. Hukumdarê wê yê herî navdar Badr ibn Hesenweyh bû, ku li seranserê cîhana Îslamî bi piştgiriya xwe ya awarte ji helbestvan û zanyaran re dihat nasîn. Hukumdarên paşîn ên Hesenweyhiyan — di nav de Hilal ibn Badr û kurê wî Zahir ibn Hilal ibn Badr — piştî mirina Badr di 1014 piştî Zayînê de heta dawiya xanedanê hebûna wê li Zagrosê parastin.
Dîroknasên Kurd Zahir ibn Hilal ibn Badr di kevneşopiya hukumraniya Kurdî ya Hesenweyhiyan de dihewînin, wek yek ji hukumdarên paşîn ku piştî serdema zêrîn a Badr ibn Hesenweyh hebûna xanedanê li Zagrosa Navendî parastin. Hukmê wî berdewamiya hukumraniya çiyayî ya Kurdan di serdemeke veguherînê de temsîl dike.
Xalên Sereke
Zahir ibn Hilal ibn Badr hukumdarê Kurd ê Hesenweyhiyan li Zagrosa Navendî bû û ji nêzî 1013 piştî Zayînê ve hukum kir.
Ew kurê Hilal ibn Badr û beşek ji xanedana Hesenweyhiyan a paşîn bû, piştî mirina Badr ibn Hesenweyh ê mezin (1014 piştî Zayînê).
Hesenweyhî xanedaneke Kurdî bûn ku Hesenweyh damezrand û Shapur-Khwast (Xurremabada îroyîn, Luristan) li Çiyayên Zagrosê kontrol dikir.
Xanedan bi piştgiriya Badr ibn Hesenweyh ê navdar dihat nasîn, ku yek ji navdartirîn hukumdarên Kurd ên Serdema Zêrîn a Îslamê bû.
Dîroknasên Kurd Hesenweyhiyên paşîn parêzvanên xanedaneke mezin a Kurdî ya Zagrosê di qonaxa wê ya dawî de dibînin.
Agahiyên Kurt
Naverok
Xanedana Hesenweyhiyan di serdema wê ya dawî de
Jiyana Destpêkê û Kok
Zahir ibn Hilal ibn Badr kurê Hilal ibn Badr bû, ku ew bi xwe endamê malbata hukumdar a Hesenweyhiyan bû. Kalikê wî Badr ibn Hesenweyh yek ji navdartirîn hukumdarên Kurd ên Serdema Zêrîn a Îslamê bû û li seranserê cîhana Îslamî bi comerdîya xwe ya awarte ji helbestvan û zanyaran re dihat nasîn. Zahir ibn Hilal ibn Badr ji vê rêza malbatî ya bi navûdeng a Kurdî ya Zagrosê dihat.
Xanedana Hesenweyhiyan di eşîra Kurdî Bacelan de kokên xwe hebûn û ji bajarê Shapur-Khwast (Xurremabada îroyîn, Luristan) bilindahiyên Zagrosa Navendî birêve dibir. Zagrosa Navendî yek ji herêmên çiyayî yên Kurdî yên ji aliyê stratejîk ve herî girîng bû û derbasgehên navbera deştên Iraqê û deşta bilind a Îranê kontrol dikir.
Çarçoveya Dîrokî
Hukmê Zahir ibn Hilal ibn Badr rasterast piştî mirina Badr ibn Hesenweyh di 1014 piştî Zayînê de hat. Piştî windakirina hukumdarê xwe yê herî navdar, xanedana Hesenweyhiyan ket serdemeke paşketina bilez. Xanedana Bûweyhiyan, ku hêza serdest a herêmê bûbû, bi xwe di bin zexta zêdebûyî ya Xeznewiyan û piştî demeke kurt Selçûqiyan de bû. Mîrgehên çiyayî yên Kurdî li Zagrosê bi astên cuda yên serkeftinê vê rewşa siyasî ya guherbar birêve dibirin.
Serdema paşîn a Hesenweyhiyan bi dijwariya parastina hukumraniya çiyayî ya Kurdan piştî windakirina hukumdarê xanedanê yê herî xwedî karîzma û jêhatî dihat diyarkirin. Hukmê Zahir ibn Hilal ibn Badr beşek ji vê veguherîna dijwar bû.
Xanedana Hesenweyhiyan di serdema wê ya dawî de
Piştî Badr ibn Hesenweyh
Mirina Badr ibn Hesenweyh di 1014 piştî Zayînê de ji bo xanedana Hesenweyhiyan bûyereke mezin bû. Badr kesayetiya diyarker a xanedanê bûbû — hukmê wî yê 35 salan, piştgiriya wî ya awarte ya çandî û jêhatiya wî ya leşkerî û siyasî Hesenweyhî kiribûn xanedaneke Kurdî ya navdar a cîhana Îslamî. Cîgirên wî — di nav de Hilal ibn Badr û Zahir ibn Hilal ibn Badr — di siya vî pêşiyê awarte de hukum kirin.
Hukumraniya Kurdan li Zagrosê
Hebûna domdar a Hesenweyhiyan li Zagrosa Navendî piştî mirina Badr berxwedana hukumraniya çiyayî ya Kurdan nîşan dide. Têkiliya eşîra Kurdî Bacelan bi herêma Shapur-Khwast re — kokên eşîrî û axî yên xanedanê — bingehê rewatiya herêmî pêk anî ku ji jêhatiya kesane ya Badr ibn Hesenweyh dirêjtir ma. Hukumraniya Zahir ibn Hilal ibn Badr li vê axê beşek ji parastina wê bingehê bû.
Rêza Demî ya Bûyerên Sereke
Nîqaş, Nakokî û Têgihiştinên Şaş
Hukumdarên paşîn ên Hesenweyhiyan, di nav de Zahir ibn Hilal ibn Badr, di çavkaniyên dîrokî de ji Badr ibn Hesenweyh kêmtir hatine belgekirin. Dîroknasên Kurd cihê wan di rêza xanedanî ya Kurdî ya Hesenweyhiyan de piştrast dikin û di heman demê de sînorên tomara dîrokî ji bo vê serdema veguherînê qebûl dikin.
Dawiya xanedana Hesenweyhiyan carinan wek paşketineke hêsan piştî Badr ibn Hesenweyh tê pêşkêşkirin. Dîroknasên Kurd vê bi çarçoveyeke berfirehtir vedibêjin: hukumraniya domdar a xanedanê piştî mirina Badr, her çend bi şêweyekî kêmkirî, berxwedana kevneşopiyên siyasî yên Kurdan li Zagrosê nîşan dide ku di rastiyên eşîrî û axî de kokên kûrtir ji her hukumdarekî bi tenê hebûn.
Mîras û Bandora Çandî
Mîrasa Zahir ibn Hilal ibn Badr cihê wî di nifşa dawî ya xanedana Kurdî ya Hesenweyhiyan de ye. Wî di nav veguherîna dijwar a piştî Badr de hukumraniya Kurdan li Zagrosê parast û beşdarî berdewamiya xanedaneke ku yek ji navdartirîn malbatên hukumdar ên Kurdî yên Serdema Zêrîn a Îslamê bû kir.
Ji bo gelê Kurd, Hesenweyhiyên paşîn — di nav de Zahir ibn Hilal ibn Badr — parêzvanên dawî yên xanedaneke mezin a Kurdî ya Zagrosê ne. Çîroka wan beşa ku Hesenweyh vekir û Badr ibn Hesenweyh navdar kir bi dawî tîne. Mîrasa Hesenweyhiyan — piştgiriya çandî ya Kurdan, hukumraniya çiyayî û pêşketina şaristanî li Zagrosa Navendî — di dîroka gelê Kurd de dimîne.
Pirsên Pir Tên Pirsîn
Zahir ibn Hilal ibn Badr kî bû?
Zahir ibn Hilal ibn Badr hukumdarekî paşîn ê xanedana Kurdî ya Hesenweyhiyan bû û nêzî 1013 piştî Zayînê hukum kir. Ew kurê Hilal ibn Badr bû û di serdema piştî mirina Badr ibn Hesenweyh ê navdar de bilindahiyên Zagrosa Navendî (Luristana îroyîn, Îran) birêve dibir. Dîroknasên Kurd wî beşek ji beşa dawî ya Hesenweyhiyan di dîroka Kurdî ya Zagrosê de dibînin.
Xanedana Hesenweyhiyan çi bû?
Xanedana Hesenweyhiyan malbateke hukumdar a Kurdî bû ku Hesenweyh li Çiyayên Zagrosa Navendî damezrand û ji nêzî 950 heta nêzî 1015 piştî Zayînê herêma Shapur-Khwast (Xurremabada îroyîn, Luristan, Îran) kontrol dikir. Hukumdarê wan ê herî navdar Badr ibn Hesenweyh bû, ku li seranserê cîhana Îslamî bi piştgiriya xwe ya awarte ji helbestvan û zanyaran re dihat nasîn.
Çavkanî û Xwendina Zêdetir
Hesenweyhî — Wikipedia (en.wikipedia.org/wiki/Hasanwayhids); Ansîklopediya Iranica.
Bosworth, C.E. — Xanedanên Nû yên Îslamî, Columbia University Press, 1996.