Hvare-khshaeta is de stralende zon die in de Avesta wordt aangeroepen. De Zonne-Yasht en Khwarshed Niyayesh verbinden de opkomst met bloeiende schepping, religieuze reiniging en weerstand tegen vernietigende machten. Concrete passages verhelderen ook de historische relatie met Mithra.

Volledige zonneschijf in kunstmatige kleuren met heldere actieve gebieden en grote boogvormige uitbarsting links
Zon waargenomen door NASA/SDO op 30 maart 2010. Deze moderne ultraviolette compositie in kunstmatige kleuren toont het hemellichaam. Publiek domein. NASA/SDO · Wikimedia Commons · Public domain.

Naam en teksten

Hvare-khshaeta betekent de stralende of schijnende zon. De Yasht herhaalt ook onsterfelijkheid en snelle paarden als eigenschappen. [1] Khwarshed staat in de titel van het langere gebed in de Khorda Avesta. Transcripties verschillen; tekst en paragraafnummer helpen verklaringen met hun bewijs te vergelijken.

De Zonne-Yasht

Yasht 6.1 beschrijft hemelse yazatas die heerlijkheid verzamelen en over de aarde verdelen voor groei van de goede schepping.2 verbindt zonsopkomst met reiniging van aarde, stromend water, putten, zeeën en stilstaand water.3 verbeeldt vernietiging van de zeven gebieden door daevas zonder zonsopkomst. [1] Reiniging behoort hier tot religieuze kosmologie; de passage geeft geen praktische methode voor veilig drinkwater.

Bescherming en handelen

Paragraaf 4 verbindt verering met weerstand tegen duisternis, rovers, toverij en verborgen dood, en met Ahura Mazda, Amesha Spentas en de eigen ziel.5–6 behandelen Mithra, de relatie maan–zon, plengoffers, haoma, baresma, heilige woorden en daden. [1] Het lied verenigt kosmische orde met rituele verantwoordelijkheid.

Het langere gebed

Khwarshed Niyayesh begint met Ormazd en berouw.3 bevestigt goede gedachten, woorden en daden;5 eert Mithra en zon afzonderlijk. Aanwijzingen onderscheiden recitaties voor Hawan, Rapithwin en Uzerin.11–16 herhalen de hoofdvolgorde van Yasht 6. [2] De structuur toont hoe een kort lied in een bredere gebedspraktijk met inleiding en voorschriften past.

Mithra en de zon

Schmidt verklaart hun nabijheid en onderscheid in de Avesta: in Yasht 10.13 verschijnt Mithra boven de bergen vóór zonsopkomst. Hij noemt ook de latere verbinding van Mihr met de zon in Pahlavi-teksten. [3] De litanie bewaart afzonderlijke aanroepingen. [2] Latere vereenzelvigingen moeten binnen hun eigen historische context onderzocht worden.

Kalender en regio

Siroza 2.11 bevat de toewijding aan Khwarshed, de onsterfelijke zon met snelle paarden. [4] Met Yasht en Niyayesh geeft dit drie concrete tekstplaatsen voor zonneverering. Verbanden met specifieke Koerdische of jezidische gebruiken vereisen bewijs over teksten, rituelen en overdracht binnen die gemeenschappen. Gedeelde aandacht voor de zon bewijst op zichzelf geen ononderbroken erfenis.

Bronnen en verder lezen

  1. Sun Yasht, Yasht 6, sections 0–7, translated by James Darmesteter, Sacred Books of the East, American edition (1898); Avesta.org.
  2. Khwarshed Niyayesh, sections 0–19, translated by M. N. Dhalla (1908), Avestan text based on Geldner (1896), digital edition Joseph H. Peterson (2002); Avesta.org.
  3. Hanns-Peter Schmidt, Mithra i. Mitra in Old Indian and Mithra in Old Iranian, Encyclopaedia Iranica (2006; updated 2018); Avestan distinction and later solar association.
  4. Siroza 2, section 11, Khwarshed, translated by James Darmesteter, Sacred Books of the East, American edition (1898); Avesta.org.
  5. NASA/SDO, multiwavelength extreme-ultraviolet full-disc solar image, 30 March 2010; public domain, Wikimedia Commons.