Abdurrahman Şerefkendi Kimdi?
Kürtçede “bin bahar” anlamına gelen Hejar mahlasıyla tanınan Abdurrahman Şerefkendi, 1921’de İran’ın Kürt bölgesindeki Mahabad yakınlarında bulunan Şerefkend’de doğan İranlı bir Kürt şair ve dil bilimciydi. En çok iki başarısıyla tanınır: şimdiye kadar hazırlanmış en kapsamlı ve güvenilir Kürtçe-Farsça sözlük olan Hejar sözlüğünü derlemek ve Shakespeare’in oyunlarını Soranî Kürtçeye çevirerek dünya edebiyatının Kürtçeye çevrilmesine öncülük etmek.
Kısaca Hejar sözlüğü olarak bilinen eseri, çeşitli lehçelerdeki binlerce Kürtçe sözcük için sistematik Farsça tanımlar ve açıklamalar sunarak Kürt sözlük biliminin dönüm noktası olmuştur. Onlarca yıldır Kürtçe-Farsça çevirinin ve Soranî Kürtçe söz varlığının standart başvuru kaynağıdır.
Hamlet ve diğer oyunları da içeren Shakespeare çevirileri, Kürtçenin herhangi bir geleneğin en büyük edebî eserlerini taşıyabilecek bir dil olduğunu ve Kürt okurların dünya edebiyatına kendi dillerinde erişmeyi hak ettiğini gösterdi. Bu çeviriler, edebî başarıların yanı sıra kültürel varlığı ortaya koyan eylemlerdi.
Öne Çıkan Noktalar
• Hejar mahlasını kullanan Abdurrahman Şerefkendi (1921-1986), en güvenilir Kürtçe-Farsça sözlüğü derledi.
• Shakespeare’i Soranî Kürtçeye çevirdi; dünya edebiyatının Kürtçeye çevrilmesine öncülük etti.
• İran Kürdistanı’nda Mahabad yakınlarında doğdu.
• Sözlüğü, Kürtçe-Farsça sözlük biliminin hâlâ standart başvuru kaynağıdır.
• Kürt dil ve edebiyat araştırmaları geleneğini en iddialı biçimiyle temsil eder.
Kısa Bilgiler
İçindekiler
Başlıca Başarıları ve Katkıları
Zaman Çizelgesi ve Önemli Olaylar
Tartışmalar ve Tarihsel Sorular
İlk Yılları ve Kökenleri
Abdurrahman Şerefkendi, 1921’de Batı İran’ın Kürt bölgesindeki Mahabad yakınlarında bulunan ve kendisine soyadını veren Şerefkend köyünde doğdu. Kürtçe ve Farsça eğitimi aldı; anıtsal sözlüğünü üretmesini sağlayacak dil bilimsel uzmanlığı geliştirdi.
Kürtçede “bin bahar” anlamına gelen Hejar mahlasını aldı. Bu ad, Kürt edebiyat ve dil yaşamına katmak istediği zenginliği ve tazeliği ifade eder.
Tarihsel Bağlam
20. yüzyılın ortalarında İran Kürdistanı, Mahabad Kürt Cumhuriyeti’nin kısa süreli gelişmesi ve ardından bastırılmasıyla (1946) şekillendi. Cumhuriyetin bastırılmasından sonra İran’daki Kürt kültürel ifadesi zor koşullarda sürdü. Şerefkendi gibi bilginler, resmî caydırıcı tutuma rağmen Kürt dil ve edebiyat yaşamını sürdürmek için çalıştı.
Başlıca Başarıları ve Katkıları
Hejar Kürtçe-Farsça Sözlüğü
Şerefkendi’nin kapsamlı Kürtçe-Farsça sözlük bilimi çalışması Hejar sözlüğü, en kalıcı bilimsel başarısıdır. Binlerce Soranî Kürtçe sözcük için sistematik Farsça tanımlar sunarak onlarca yıldır Kürtçe-Farsça çevirinin standart başvuru kaynağı olmuştur.
Sözlüğün kapsamı, doğruluğu ve bilimsel titizliği, onu alanında diğer dillerin büyük sözlükleriyle karşılaştırılabilecek bir Kürt sözlük bilimi dönüm noktası yapar. Soranî Kürtçe metinlerle çalışan herkes için vazgeçilmez bir araç olmaya devam eder.
Shakespeare’i Kürtçeye Çevirmek
Şerefkendi’nin Hamlet dâhil Shakespeare oyunlarını Soranî Kürtçeye çevirmesi, Kürtçenin dünya edebiyatının en büyük eserlerini taşıma kapasitesini gösteren öncü edebî çeviri eylemleriydi. Shakespeare’i çevirerek Kürt okurların dünya edebiyatına kendi dillerinde erişmeyi hak ettiğini ve Kürtçenin bu çevirilerin gerektirdiği edebî talepleri bütünüyle karşılayabildiğini ortaya koydu.
Zaman Çizelgesi ve Önemli Olaylar
Tartışmalar, Görüş Ayrılıkları ve Tarihsel Sorular
Kürt kimliği ve bilimsel başarıları tartışmalı değildir. Hejar sözlüğünün Kürt sözlük bilimindeki güvenilirliği herkesçe kabul edilir.
Mirası ve Kültürel Etkisi
Abdurrahman Şerefkendi’nin mirası, mahlasını taşıyan sözlük ve dünya edebiyatını Kürt okurlara açan Shakespeare çevirileridir. 20. yüzyılın en önemli Kürt dil ve edebiyat bilginlerinden biridir; sözlüğü bugün de kullanılmaktadır.
Kürt Tarihiyle Bağlantıları
Taufiq Wahby — Süleymaniye’deki paralel geleneğin Kürtçe-İngilizce sözlük bilimcisi
Qanatê Kurdo — paralel geleneğin Sovyet Kürt dil bilimcisi
Sadık Şerefkendi — aynı soyadını taşıyan Kürt siyasi lider
Sık Sorulan Sorular
Abdurrahman Şerefkendi kimdi?
Hejar mahlasını kullanan Abdurrahman Şerefkendi (1921-1986), en güvenilir Kürtçe-Farsça sözlüğü derleyen ve Shakespeare’i Soranî Kürtçeye çeviren İranlı bir Kürt şair ve dil bilimciydi.
Hejar sözlüğü nedir?
Hejar sözlüğü, Şerefkendi’nin kapsamlı Kürtçe-Farsça sözlük bilimi çalışmasıdır. Şimdiye kadar derlenmiş en güvenilir Kürtçe-Farsça sözlük olup Kürtçe-Farsça çevirinin hâlâ standart başvuru kaynağıdır.
Abdurrahman Şerefkendi Kürt müydü?
Evet. İran Kürdistanı’nda Mahabad yakınlarındaki Şerefkend’de doğdu ve kariyerini Kürt dil ve edebiyat araştırmalarına adadı.
Kaynakça ve İleri Okumalar
Vikipedi katkıda bulunanları. “Abdurrahman Şerefkendi.” Vikipedi. Erişim: 2025.
Vikipedi katılımcıları. “Kürtler listesi.” Vikipedi. Erişim: 2025.