Ebdurehman Şerefkendî kî bû?
Ebdurehman Şerefkendî — bi navê xwe yê edebî Hejar ('hezar bihar' bi Kurdî) tê naskirin — helbestvan û zimannasekî Kurd ê Îranî bû ku di 1921 de li Şerefkendê li nêzî Mehabadê, li herêma Kurdî ya Îranê hat dinyayê. Ew herî zêde bi du destkeftan tê naskirin: berhevkirina ferhenga Hejar a Kurdî-Farisî — ferhenga Kurdî-Farisî ya herî berfireh û bi otorîte ya ku qet hatiye afirandin — û wergerandina şanoyên Shakespeare bo Kurdî ya Soranî, ku pêşengiya wergerandina edebiyata cîhanê bo Kurdî kir.
Ferhenga wî — ku tenê bi navê ferhenga Hejar tê naskirin — qonaxeke girîng a ferhengnivîsiya Kurdî ye, ku pênase û raveyên sîstematîk ên bi Farisî ji bo bi hezaran peyvên Kurdî ji çend zaravayan peyda dike. Ew bi dehsalan çavkaniya standard ji bo wergera Kurdî-Farisî û peyvên Kurdî ya Soranî bûye.
Wergerên wî yên Shakespeare — di nav de Hamlet û şanoyên din — nîşan dan ku Kurdî zimanekî dikare berhemên edebî yên herî mezin ên her kevneşopiyê hilgire ye û xwendevanê Kurd hêjayî gihîştina edebiyata cîhanê bi zimanê xwe ye. Ev werger hem tevgerên piştrastkirina çandî hem jî destkeftên edebî bûn.
Xalên Sereke
• Ebdurehman Şerefkendî (1921-1986), navê edebî Hejar, ferhenga Kurdî-Farisî ya herî bi otorîte berhev kir.
• Wî Shakespeare wergerand Kurdî ya Soranî — pêşengiya wergera edebiyata cîhanê bo Kurdî kir.
• Ew li nêzî Mehabadê li Kurdistana Îranê hat dinyayê.
• Ferhenga wî hîn çavkaniya standard ji bo ferhengnivîsiya Kurdî-Farisî ye.
• Ew kevneşopiya zanistên zimanî û edebî yên Kurd di asta wê ya herî armancbilind de nîşan dide.
Agahiyên Kurt
Naverok
Jiyana Destpêkê û Kok
Ebdurehman Şerefkendî di 1921 de li Şerefkendê hat dinyayê — gundekî li nêzî Mehabadê li herêma Kurdî ya rojavayê Îranê, ku navê malbata wî ji wê hatiye. Wî perwerdehiya zimanên Kurdî û Farisî şopand û pisporiya zimanî ya ku dê rê bide wî ferhenga xwe ya gewre biafirîne pêş xist.
Wî navê edebî Hejar hilbijart — bi wateya 'hezar bihar' bi Kurdî — navekî ku dewlemendî û tazetiya ku dixwest bîne jiyana edebî û zimanî ya Kurd derdibire.
Çarçoveya Dîrokî
Kurdistana Îranê di nîvê sedsala 20an de bi geşbûna kurt û paşê tepeserkirina Komara Kurd a Mehabadê (1946) şekil girt. Piştî tepeserkirina komarê derbirîna çandî ya Kurd li Îranê di bin şertên dijwar de domand. Zanyarên wek Şerefkendî ji bo domandina jiyana zimanî û edebî ya Kurd, tevî astengkirina fermî, xebitîn.
Serkeftin û beşdariyên sereke
Ferhenga Hejar a Kurdî-Farisî
Ferhenga Hejar — berhema ferhengnivîsî ya berfireh a Kurdî-Farisî ya Şerefkendî — mayîndetirîn destkefta wî ya zanistî ye. Ew pênaseyên Farisî yên sîstematîk ji bo bi hezaran peyvên Kurdî ya Soranî peyda dike û bi dehsalan çavkaniya standard ji bo wergera Kurdî-Farisî bûye.
Berfirehî, rastî û kûrahiya zanistî ya ferhengê wê dikin qonaxeke girîng a ferhengnivîsiya Kurdî — di qada xwe de bi ferhengên mezin ên zimanên din re tê beramberkirin. Ew hîn amûreke bingehîn ji bo her kesê ku bi nivîsên Kurdî ya Soranî re dixebite ye.
Wergerandina Shakespeare bo Kurdî
Wergerên Şerefkendî yên şanoyên Shakespeare bo Kurdî ya Soranî — di nav de Hamlet — tevgerên pêşeng ên wergera edebî bûn, ku şiyana Kurdî ya hilgirtina berhemên herî mezin ên edebiyata cîhanê nîşan dan. Wî bi wergerandina Shakespeare piştrast kir ku xwendevanên Kurd hêjayî gihîştina edebiyata cîhanê bi zimanê xwe ne û Kurdî bi tevahî dikare pêdiviyên edebî yên ku ev werger pêwîst dike pêk bîne.
Rêza demî û bûyerên girîng
Nîqaş, nakokî û pirsên dîrokî
Nasnameya wî ya Kurdî û destkeftên wî yên zanistî nayên nîqaşkirin. Otorîteya ferhenga Hejar di ferhengnivîsiya Kurdî de ji aliyê hemûyan ve tê pejirandin.
Mîras û Bandora Çandî
Mîrasa Ebdurehman Şerefkendî ferhenga ku navê wî yê edebî li xwe digire û wergerên Shakespeare yên ku edebiyata cîhanê ji xwendevanên Kurd re vekirin e. Ew yek ji girîngtirîn zanyarên zimanî û edebî yên Kurd ên sedsala 20an e û ferhenga wî îro jî tê bikaranîn.
Têkiliyên dîroka Kurdî
Tewfîq Wehbî — ferhengnivîsê Kurdî-Îngilîzî, kevneşopiyeke paralel li Silêmaniyê
Qanatê Kurdo — zimannasê Kurd ê Sovyetê, kevneşopiyeke paralel
Sadiq Şerefkendî — rêberê siyasî yê Kurd bi heman navê malbatî
Pirsên Pir Tên Pirsîn
Ebdurehman Şerefkendî kî bû?
Ebdurehman Şerefkendî (1921-1986), navê edebî Hejar, helbestvan û zimannasekî Kurd ê Îranî bû, ku ferhenga Kurdî-Farisî ya herî bi otorîte berhev kir û Shakespeare wergerand Kurdî ya Soranî.
Ferhenga Hejar çi ye?
Ferhenga Hejar berhema ferhengnivîsî ya berfireh a Kurdî-Farisî ya Şerefkendî ye — ferhenga Kurdî-Farisî ya herî bi otorîte ya ku qet hatiye berhevkirin, ku hîn çavkaniya standard ji bo wergera Kurdî-Farisî ye.
Ebdurehman Şerefkendî Kurd bû?
Erê. Ew li Şerefkendê li nêzî Mehabadê li Kurdistana Îranê hat dinyayê û kariyera xwe ji zanistên zimanî û edebî yên Kurdî re terxan kir.
Çavkanî û Xwendina Zêdetir
Beşdarên Wîkîpediyayê. 'Abdurrahman Sharafkandi.' Wîkîpediya. Sala 2025 hate xwendin.
Beşdarên Wîkîpediyayê. 'Lîsteya Kurdan.' Wîkîpediya. Sala 2025 hate xwendin.