1924’te ölen Adela Hanım Halepçe’de önemli otorite kullandı. Tarihi seçkin aile bağlarını, kent yönetimini ve Osmanlı’dan İngiliz işgaline geçişteki müzakereleri birleştirir.

Halepçe’de alçak duvar yanında otlayan at, geride binalar ve karlı dağlar
Halepçe, Ahmedraad, 5 Şubat 2017. Sonraki manzara Adela’nın kentine coğrafi bağlam verir; onun yaşam dönemini göstermez. © Ahmedraad · 5 February 2017 · Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0.

Aile bağları ve dulluk öncesi otorite

Martin van Bruinessen Adela’yı Ardalan vezirlerinin ailesine, Sine/Senendec bağlantılarına ve Tahran’da görevli babasına bağlar. Eşi Osman Paşa, Osmanlı’nın atadığı Şehrizor kaymakamıydı. Anlatısına göre Adela eşi yaşarken otorite kullanmış, 1909’daki ölümünden sonra 1924’e kadar sürdürmüştü. Sonraki İngiliz onuru Han Bahadur’u da kaydeder. [1]

Cafların sınır ortamı

Caf, Osmanlı–İran sınırının iki yanında toplulukları bulunan bir konfederasyondu. Hamzeh’ee Irak Kürdistanı güneyindeki Moradi Caf ile İran’daki Cevanrud Caflarını ayırır, mevsimlik hareketi ve geçiş anlaşmazlıklarını açıklar. [5] Adela’nın Halepçe hanesi bu geniş ortamdaydı. Lider aile, kent sakinleri ve her Caf kolu aynı aktör sayılamaz.

Kent yönetimi ve inşaat

Dena Ruth Sutphin eşinin yokluğunda Adela’nın artan yönetim rolünü inceler. E. B. Soane’a dayanarak çarşı, hapishane ve başkanlığını yaptığı mahkemeyi ele alır. [2] Ticaret, tutma ve yargılama somut otorite araçlarıydı. Aktif yönetimi gösterirler; hayran ziyaretçinin yargısı yine sorgulanabilir. Bütün sakinlerin yönetimi eşit ölçüde adil bulduğuna dair ölçülmüş kanıt sunmazlar.

1919 Halepçe krizinde yardım

Review of the Civil Administration of Mesopotamia yardımı Şeyh Mahmud isyanı krizine yerleştirir. 25 Mayıs’ta jandarmanın zayıfladığını, ertesi gün Mahmud’un adamlarının girdiğini ve siyasi memurla personelinin Hanekin’e çekildiğini bildirir; Adela’nın desteğini över. [4] Bu, kendi çıkarları olan bir idarenin kaydettiği savaş sonrası belirli olaydır; sonraki her kurtarma anlatısını doğrulamaz.

Bell’in Kasım 1921 anlatısı

Newcastle’daki Gertrude Bell mektubu 14 Kasım’da Halepçe’de veda ziyaretini, 15 Kasım’da Süleymaniye’de yeni görüşmeyi kaydeder. Bell, Adela’nın özel işlerinde Binbaşı Goldsmith’e aracılık istemesine karşı çıkmış olduğunu söyler. [3] Bu, erişim ve nüfuz arayışını belgeler. Niyet hakkındaki değerlendirme İngiliz idaresindeki Bell’indir; Adela’nın kendi beyanı değildir.

Müzakere, statü ve simgenin sınırları

Sutphin müzakereleri değişen siyasi ağlarda otoriteyi koruma çabası olarak yorumlar; tek bir millî bağımsızlık programı varsaymaz. [2] Van Bruinessen seçkin kadınların istisnai liderliğini tüm kadınların eşitliğinin kanıtı saymaya karşı uyarır. [1] Adela’nın siyasi iradesi aile statüsü ve eşitsiz kurumlarla birlikte anlaşılmalıdır.

Kaynaklar ve ek okumalar

  1. Martin van Bruinessen, From Adela Khanum to Leyla Zana, in Shahrzad Mojab (ed.), Women of a Non-State Nation: The Kurds (2001), pp. 95–112; author-text pp. 1–4 and discussion of elite women.
  2. Dena Ruth Sutphin, Kurdish Networks of Negotiation in the Twentieth Century, Florida State University MA thesis (2020), chapter 3, pp. 81–91; Adela and gendered networks.
  3. Gertrude Bell Archive, Newcastle University, GB/1/1/2/1/17/36, letter to Sir Hugh Bell, 9–25 November 1921; passages on 14–15 November.
  4. Mesopotamia: Review of the Civil Administration (1920), printed p. 65; British official account of the Halabja crisis and Adela’s assistance.
  5. M. Reza Fariborz Hamzeh’ee, Jaf (Jāf), Encyclopaedia Iranica XIV/4 (2008), pp. 346–347, updated 2012; confederation, branches and frontier movement.