Yazıtlar, idari belgeler ve Yunan anlatıları Zagros ve komşu dağlık bölgelerde değişen çatışmaları gösterir. Ticaret, tarım ve imparatorluk yönetimi de bu tarihin parçalarıdır.

Naram-Sin stelinden ayrıntı: silahlı kral küçük yenilmiş figürlerin üstünde, dağ üzerinde çivi yazısı
Naram-Sin zafer stelinden ayrıntı, yaklaşık MÖ 2250, Louvre SB 4. Dağdaki yazıt yüzyıllar sonra Elam kralı Şutruk-Nahhunte tarafından eklenmiştir. Jastrow (2005); adjustment: Fui in terra aliena (2009) · Public domain · Wikimedia Commons.

Coğrafya ve kraliyet tasviri

Zagros ve Yukarı Dicle dağlık bölgesinin siyasi tarihleri farklıdır. Lullubi, Guti ve Zamua değişmeyen tek devletin ardışık adları değildir. Naram-Sin’in yaklaşık iki metre yüksekliğindeki kireçtaşı steli, boynuzlu başlık takan kralı diğer figürlerden büyük gösterir. Yazıtı Lullubileri anar; görüntü tarafsız savaş kaydı değildir. Şutruk-Nahhunte, MÖ on ikinci yüzyılda anıtı Sippar’dan Susa’ya götürüp yeni yazıt eklemiştir. [1] [2] [9]

Gutiler ve III. Ur

Van De Mieroop, Gutilerin Akkad’ın yıkılışındaki rolünü belirsiz bulur. Kral listeleri yüz yıllık birleşik işgali kanıtlamaz; bazı hükümdarlar eşzamanlı olabilir. Utu-hegal’in Tirigan üzerindeki zafer anlatısı, tanrısal yetki ve düşmanın aşağılanması üzerinden iktidarı meşrulaştırır. Yaklaşık MÖ 2112–2004 arasındaki III. Ur döneminde yıl adları seferleri anmıştır. Bunlar her savaşın bağımsız anlatıları değildir. İdari kayıtlar Lullubi bölgesiyle hayvan ve tahıl alışverişini de belgeler. [2] [3] [4] [5]

Zamua ve Asur’un sonu

II. Aşurnasirpal’in yıllıkları MÖ 881’de Dagara’lı Nur-Adad’ın koalisyonunu ve genellikle Bazian’la eşleştirilen Babite geçidindeki duvarı anlatır. Vergi ve zorunlu çalışma da kaydedilir. Zamua valisi MÖ 828 yılının eponimi olarak belgelenmiştir; direniş ilhakı dışlamamıştır. Babil kroniği Medlerin MÖ 614’te Assur’u almasını, Med-Babil ortak ordusunun 612’de Ninova’ya saldırmasını, Harran’ın 610’da düşmesini ve 609’daki başarısız Asur-Mısır karşı saldırısını ayrı olaylar olarak verir. [2] [6] [7]

Kardukhlar ve sonraki kimlikler

Ksenophon MÖ 401’de Yunan geri çekilişi sırasındaki çatışmaları, köyleri, erzakı ve Yunanların yiyecek toplamasını anlatır; kendisi katılımcıdır. Kardukh ülkesi Yukarı Dicle’dedir ve sıklıkla Ermeni Torosları içinde değerlendirilir. Sonraki Gordyene’nin tarihi tarım ve kentleri de içerir. Marciak, Qardu adının doğrudan Kurd adına dönüştürülemeyeceğini vurgular. Benzer adlar ve bağlantılı coğrafya kesintisiz etnik kimliği kanıtlamaz. [8] [9]

Kaynaklar ve ek okumalar

  1. Musée du Louvre, Naram-Sin victory stele, SB 4; object record, material, date, inscriptions and movement from Sippar to Susa.
  2. Ran Zadok, “Lulubi”, Encyclopaedia Iranica (2005), updated 2012; sources, exchange, Ur III campaigns, Zamua and Assyrian administration.
  3. Marc Van De Mieroop, “Gutians”, Encyclopaedia Iranica XI/4 (2002), pp. 408–410, updated 2013; uncertain chronology and changing uses of the name.
  4. Electronic Text Corpus of Sumerian Literature, “The victory of Utu-hegal”, composition 2.1.6, especially lines 1–12 and 51–62; translated ancient royal narrative.
  5. ORACC, Ancient Mesopotamian Gods and Goddesses, “Mesopotamian history”; chronology of the Third Dynasty of Ur and its rulers.
  6. Royal Inscriptions of Assyria Online, Ashurnasirpal II, A.0.101.1, column ii, especially 23b–81; translated royal annals concerning Zamua.
  7. Fall of Nineveh Chronicle, BM 21901, ABC 3, years 12–17; translation after A. K. Grayson and Jean-Jacques Glassner, presented by Livius.
  8. Xenophon, Anabasis, Book 4, especially 4.1–4.3, translated by Carleton L. Brownson; participant narrative of the retreat through Carduchian territory.
  9. Michał Marciak, “Gordyene”, Encyclopaedia Iranica (2021); geography, political development, economy and the limits of linguistic identification.
  10. Jastrow, detail of Louvre SB 4 (2005), Wikimedia Commons, public domain; brightness and contrast adjustment credited to Fui in terra aliena (2009).