Cizre yakınındaki Cudi; Kur’an’ın tufan anlatısını, farklı dinî toplulukların geleneklerini ve Asur seferlerinin maddi izlerini bir araya getirir.

Şırnak’tan görülen Cudi’nin uzun yeşil sırtı; önde tarlalar, dağınık yapılar ve ağaçlı yamaçlar
Şırnak’tan Cudi, Nisan 2023; KediÇobanı fotoğrafı. © KediÇobanı · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons.

Yer ve metin

Cudi Dağı, Şırnak’ta Cizre’nin kuzeydoğusunda, Irak sınırı yakınındadır. Tanyu, iki bin metreyi aşan dört zirve, en yüksek nokta için 2.114 metre ve Nuh ziyareti tepesi için 2.017 metre verir. [1] Hûd 11:44 geminin durduğu yeri el-Cûdî diye adlandırır; 11:48 esenlik ve bereketle inmeyi anlatır. [2]

Paylaşılan gelenekler

Brinner, Tekvin’deki çoğul Ararat dağlarını ve Urartu ilişkisini açıklar. Aramice Targum Onkelos, Qardu dağlarını kullanır. Yukarı Mezopotamya geleneklerini, Müslüman, Yahudi ve Doğu Hristiyan ziyaretlerini inceler. İslami Cudi ile Hristiyan Ararat arasında basit bir ayrım bu tarihi daraltır. [3]

Cizre ve kurtulanlar

Türkiye Kültür Portalı, 2012 Şırnak kültür envanterindeki yerel inanışları kaydeder. Rivayetler sekiz veya seksen kurtulandan söz eder ve onları dağın eteğindeki Heştan’la ilişkilendirir. Nuh’un Cizre’de defni de bu geleneğe dahildir. Bunlar dinî hafızayı belgeler; insan kalıntılarının bağımsız biçimde doğrulanmış kimliklendirmesi değildir. [4]

Asur anıtları

Grayson ve Novotny, Sanherib’in beşinci seferini MÖ 697’ye tarihler ve Nipur’u Cudi ile ilişkilendirir. Şah ve Hasanah yakınında en az sekiz kaya paneli anlatırlar: altısı tamamlanmış, ikisi işleme için hazırlanmıştır. Kral, tanrı sembolleri ve aşınmış zafer metinleri Asur iktidar temsilinin izleridir. Tufan gelenekleri yanında tarihli bir maddi katman oluştururlar. [5]

Kaynaklar ve ek okumalar

  1. Hikmet Tanyu, “Cûdî Dağı,” TDV İslâm Ansiklopedisi 8 (1993), pp. 79–80: geographical description.
  2. Qur’an, Surah Hud 11:44–49; Arabic text and Sahih International English translation.
  3. William M. Brinner, “Jūdī,” Encyclopaedia of the Qur’an, volume 3, edited by Jane Dammen McAuliffe (Brill, 2003), pp. 68–69.
  4. Turkish Ministry of Culture and Tourism, Culture Portal, “Tufan ve Cudi – Şırnak,” drawing on Şırnak Kültür Envanteri (2012); beliefs entry.
  5. A. Kirk Grayson and Jamie Novotny, The Royal Inscriptions of Sennacherib, King of Assyria (704–681 BC), Part 2 (Eisenbrauns, 2014), introduction p. 16; text 222 identifies the Judi Dagh inscriptions.