Ebü’l-Fidâ: Hama’nın Eyyubi Hükümdarı, Tarihçi ve Coğrafyacı

Ebü’l-Fidâ (1273–1331), Avrupa baskılarında Abulfeda, Hama yönetimini Arapça tarih ve coğrafya yazımıyla birleştirdi.

Hama yönetimi

1273’te Dımaşk’ta doğdu, 1331’de Hama’da öldü. Eyyubi prensi 1310’da nâiblik, 1312’de melik unvanı, 1320’de sultanlık alâmetleri aldı. Bu aşamalar Memlük Sultanı Nâsır Muhammed ile ilişkisine dayanıyordu; bağımsız bir imparatorluk anlamına gelmez. [1]

Tarih ve devamı

Özaydın’a göre kendi kroniği 1329’da biter. Baskılarda 1330–1348 olayları İbnü’l-Verdî’den eklenir. Kongre Kütüphanesi 1907 Kahire baskısının tenkitli olmadığını belirtir. Müellif, devam ettiren ve yayıncı ekleri ayrılmalıdır. [2] [3]

Atlas değil tablolar

Coğrafya 1321’de tamamlandı. Add MS 7498, 1342’de Halep’te kopyalandı: 89 çift sayfalık tablo yerleri 28 bölgeye göre düzenler. Koordinat, ad, kaynak ve açıklamalar birlikte bulunur. Frolov ve Konovalova Karadeniz’in dört koordinat grubunu inceler; modern rekonstrüksiyon özgün ortaçağ haritası değildir. [4] [5]

Okurlar ve nüshalar

Comacchi, Postel’in coğrafya yazmasının dolaşımı ve okur notlarını izler. Görsel farklı eseri, 1792 tarih baskısını gösterir. Şam’daki 1340 nüshası kâtip ve süsleyiciyi adlandırır. Böyle nesneler somut kopyalama ve okuma yollarını belgeler. [6] [7] [8]

Kaynaklar ve ek okumalar

1. Abdülkerim Özaydın, “Ebü’l-Fidâ,” TDV İslâm Ansiklopedisi 10 (1994), pp. 320–321: family, 1273–1331 chronology and successive Hama appointments.
2. Abdülkerim Özaydın, “el-Muhtasar,” TDV İslâm Ansiklopedisi (2020): structure, sources, endpoint in 1329 and editorial incorporation of Ibn al-Wardi’s 1330–1348 continuation.
3. Library of Congress / Qatar National Library, The Concise History of Humanity, Cairo, al-Husayniyah Press, 1907: four-volume Arabic edition, continuation and non-critical status.
4. British Library, Add MS 7498, Taqwīm al-buldān: transcribed authorial and scribal colophons; 1321 composition, 1342 Aleppo copy, tables and preface.
5. Alexei Frolov and Irina Konovalova, “Reconstruction of the Black Sea Map in the Geographical Work of Abū al-Fidā’,” e-Perimetron 13/1 (2018), pp. 50–62: original coordinate analysis and distinction between descriptive text and modern reconstruction.
6. Maria Vittoria Comacchi, “Arabic Geography and Sixteenth-Century Cartography: Guillaume Postel and the History of Abū al-Fidāʾ’s Manuscript,” in Travelling Matters across the Mediterranean (2024), DOI 10.1484/M.HIMO-EB.5.138215: manuscript circulation and readers’ annotations. University repository record and abstract.
7. Abulfedae Annales Muslemici Arabice et Latine, work of Johann Jacob Reiske, edited by Jacob Georg Christian Adler, volume IV (Copenhagen, 1792), title page, scan page 7. Asiatic Society of Mumbai, Granth Sanjeevani / Government of Maharashtra digitization, Internet Archive dli.granth.72640, Wikimedia Commons; public domain.
8. Mona al-Moadin, “Manuscript on geography,” National Museum of Damascus, inventory 14689, Museum With No Frontiers: 1340 copy, named scribe and opening-page decorator, tabular geography and earlier sources.