Hacı Nimetullah Mokri Ceyhunabadi (1871–1920), diğer adıyla Hacı Nimet, İran’ın batısından Kürt Yarsani düşünür ve yazardı. Mirası dinî şiir, Ehl-i Hak geleneklerinin kaydı ve oğlu Ostad Elahi’nin eğitimi dahil müzik öğretiminde yaşar.

Açık yeşil gömlekli bir tanbur yapımcısı ahşap çalgı gövdeleri ve aletlerin arasında duruyor
Kirmanşah eyaleti Kirind-i Garb’da tanbur atölyesi, 7 Ocak 2020. Günümüz çalgı yapımını gösterir; kişi Hacı Nimetullah değildir. DTH-BD-NVT; CC BY-SA 4.0. © DTH-BD-NVT · Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0.

Ceyhunabad’dan inzivaya

Nimetullah Dinever bölgesindeki Ceyhunabad’da doğdu. Membrado kısa devlet hizmetini, ardından aile mülklerinin yönetimini kaydeder. Sakine ile evlendi; hayatta kalan çocukları Nur Ali Elahi, Melek Can ve Meryem’di. Yirminci yüzyıl başlarında manevi uyanış olarak yorumladığı deneyim onu riyazete ve dinî öğretime yöneltti. Şiirdeki Mücrim adı insanın yanılabilirliğini kabul ediyordu. [1]

Öğreti ve tartışılan otorite

Membrado tekrarlanan inziva dönemlerini, sözlü gelenekleri yazıya geçirme ve tutarsız gördüklerini düzeltme çabasını anlatır. Bazı takipçiler destek verdi; yerleşik dinî otoritelerin tepkileri farklıydı. [1] Furkanü’l-Ahbar, Zamanın Efendisi’nden görev aldığını ve Sahib-Zamani adlı yeni bir dinî soy kurduğunu ileri sürer. Bunlar bütün Yarsan topluluklarının ortak kabulünü kanıtlayan veriler değil, yazarın otorite iddialarıdır. [2]

Furkanü’l-Ahbar

1909’da tamamlanan Farsça nesir eserin resmî tanıtımı, önce Kürtçe şiir biçiminde yazıldığını, daha geniş okura ulaşmak için Farsçaya aktarıldığını belirtir. Dört bölüm görev, yaratılış ve tanrısal tezahürler, iç deneyimler ve dinî kuralları işler. [2] Otobiyografik görü, teolojik iddia ve ritüel betimlemesi aynı tür tarihsel kanıt sayılmaz. Metnin farklı amaçlarını ayırmak gerekir.

Şahname-i Hakikat

Hakikat Şahları Kitabı peygamberleri, kutsal kişileri ve başka şahsiyetleri Ehl-i Hak içindeki manevi anlamlarıyla yorumlar. Dinî bir tarih anlayışıdır. [3] Farsça şiir dua, öğüt ve otobiyografik son bölüm de içerir. İlk baskı 1966’da çıktı; 1984 baskısında metin genişletildi. Ostad Elahi babasının eserindeki ifadeler için açıklamalar yazdı. [4] Eser siyasal olay dizisi gibi okunamaz.

Tanbur ve müze sergisi

Metropolitan Sanat Müzesi Nimetullah’ı Ostad Elahi’nin babası ve tanbur öğretmeni olarak tanıtır. Ağustos 2014–Ocak 2015 tarihli The Sacred Lute sergisinde babaya ve oğula ait çalgılar, yazmalar ve başka nesneler yer aldı. [5] Bu çalgılar müzik ilişkisinin maddi izleridir. Buradaki atölye fotoğrafı günümüz zanaatını gösterir; iki müzisyeni veya onlara ait olduğu kanıtlanmış bir çalgıyı göstermez.

İnançla biçimlenen hatıra

Resmî biyografi çoğu bilginin kendi otobiyografik metinlerine, oğlunun yazılarına ve aile tanıklığına dayandığını açıklar. Kaynakları kutsal kişiliğe bağlılıkla şekillenen hagiografik anlatılar olarak niteler. [6] Bunlar takipçilerin anlayışını korur; tarihsel çalışma inancı bağımsız kanıtlanan olaydan ayırabilir. Nimetullah 1920’de Ceyhunabad’da öldü. [1] Yazıları ve müzik öğretimi tarihsel yerini açıklar.

Kaynaklar ve ek okumalar

  1. Mojan Membrado, Jeyḥunābādi, Ḥājj Neʿmat-Allāh Mokri, Encyclopaedia Iranica XIV/6 (2008), pp. 641–643; biography, retreats and reception.
  2. Official Hadj Nemat site, Forqan ol-Akhbar; composition, four-part structure and the author’s spiritual claims.
  3. Official Hadj Nemat site, Introduction to the works; prose, poetry and the religious interpretation of history.
  4. Official Hadj Nemat site, Shâhnâmeh-ye Haqiqat; contents, 1966 and 1984 editions, and Ostad Elahi’s commentary.
  5. The Metropolitan Museum of Art, The Sacred Lute: The Art of Ostad Elahi (2014–2015); father, son and exhibited instruments.
  6. Official Hadj Nemat site, Biography: Introduction; explicit explanation of internal and hagiographic sources.
  7. DTH-BD-NVT, tanbur maker’s workshop, Kerend-e Gharb, 7 January 2020; original photograph, CC BY-SA 4.0.