Giriş
Bazen Yedi Güç olarak adlandırılan Haftawaneh, Yarsani inancının kurucu kurumlarından biridir: Sultan Sahak’ın Haftan’la birlikte oluşturduğu ve dış dünyanın işlerinden sorumlu kıldığı ikinci büyük kutsal varlıklar yedilisidir.
Ehl-i Hak olarak da adlandırılan Yarsanlık, Kürt halkının, bugünkü biçimiyle on dördüncü yüzyılda Sultan Sahak tarafından kurulmuş ayrı bir dinî geleneğidir. İnancın kalbinde iki büyük kutsal varlıklar yedilisi yer alır: en önde Pir Bünyamin’in bulunduğu, ilahi olanın Yedi kutsal yoldaşı Haftan ve dış dünyadan sorumlu, soyları inancın ilk manevi ocaklarını oluşturan ikinci yedili Haftawaneh.
Kürt halkının yaşayan bir dini olarak Yarsanlık, kendi kavramları içinde doğru ve saygılı biçimde anlaşılmayı hak eder. Haftawaneh, inancın kurucu bir kurumu, ikinci kutsal varlıklar yedilisi ve dinî topluluğun düzenlendiği manevi ocakların köküdür. Haftawaneh’i tanımak, Yarsani inancının yapısı ve kutsal düzeni hakkında daha fazla şey anlamaktır.
İçindekiler
İki Yedili: Haftan ve Haftawaneh
Tartışmalar ve Yanlış Anlamalar
Haftawaneh Nedir?
Bazen Yedi Güç veya Yedi Oğul olarak adlandırılan Haftawaneh, Yarsani inancının ikinci büyük kutsal varlıklar yedilisi, Sultan Sahak’ın ilk yedili Haftan’la birlikte oluşturduğu ve dış veya harici dünyanın işlerinden sorumlu kıldığı yedi kutsal kişiden oluşan bir gruptur. En önde Pir Bünyamin’in bulunduğu Yedi kutsal yoldaş Haftan, ilahi tezahüre en yakın, daha yüksek manevi varlıklar iken Haftawaneh, dış dünyanın ve inananlar topluluğunun yönetimi ve rehberliğiyle ilişkili ikinci yedilidir. Haftawaneh’in her biri belirli sayıda takipçiye rehberlik etme sorumluluğuyla görevlendirilmiş; onlardan gelen soylar, Yarsani dinî topluluğunun örgütlendiği manevi ocakları, ilk yedi handanı oluşturmuştur. Dolayısıyla Haftawaneh, Yarsani inancının kurucu bir kurumu, dış dünyadan ve inananlara rehberlik etmekten sorumlu ikinci kutsal varlıklar yedilisi ve manevi ocakların köküdür. İkinci büyük yedili ve handanların temeli olarak Haftawaneh, Yarsani inancının yapısında ve kutsal düzeninde merkezî bir yere sahiptir.
İki Yedili: Haftan ve Haftawaneh
Haftawaneh’i anlamak için Haftan’la ilişkilerini anlamak gerekir; çünkü Yarsani inancı, daha yüksek olan ve ikinci olan iki büyük kutsal varlıklar yedilisini onurlandırır.
Yarsani inancında Sultan Sahak’ın ilahi tezahürüne kutsal varlıklar eşlik eder ve bunlar iki büyük yedili olarak sayılır. İlk ve daha yüksek yedili, en önde Pir Bünyamin’in yer aldığı, Davud’un ve diğerlerinin de bulunduğu, ilahi tezahüre en yakın yüksek manevi varlıklar, Yedi kutsal yoldaş Haftan’dır. İkinci yedili, dış dünyayla ve topluluğa rehberlikle ilişkili ikinci yedi, Yedi Güç veya Yedi Oğul olan Haftawaneh’tir. İki yedili, Haftan ve Haftawaneh birlikte, ilahi tezahürün çevresindeki kutsal varlıkların kutsal düzenini, yüksek manevi yoldaşları ve dış dünyadan sorumlu ikinci yediliyi oluşturur. Haftan ve Haftawaneh adlı iki yedili arasındaki bu ayrım, her birinin kendine ait yeri ve rolü bulunan daha yüksek ve ikinci yedi kutsal varlıkla, Yarsanilerin kutsal düzen tasavvurunun önemli bir özelliğidir. İkinci yedili olarak Haftawaneh, daha yüksek Haftan’ı tamamlar; ikisi birlikte Yarsani inancının kutsal varlıklar topluluğunu oluşturur. Haftawaneh’i, dış dünyadan sorumlu ve manevi ocakların temelini oluşturan ikinci yedi kutsal varlık, iki büyük yediliden ikincisi olarak, Haftan’la ilişkileri içinde anlamak en uygunudur.
Öne Çıkan Noktalar
Haftawaneh, Yarsani inancının ikinci kutsal varlıklar yedilisidir.
Sultan Sahak tarafından ilk yedili Haftan’la birlikte oluşturulmuşlardır.
Dış veya harici dünyanın işlerinden sorumludurlar.
Her biri bir inananlar topluluğuna rehberlik etmekten sorumluydu.
Soyları, manevi ocaklar olan ilk yedi handanı oluşturmuştur.
Yarsani kutsal ve toplumsal düzeninin kurucu bir kurumudur.
Kısa Bilgiler
Adı: Haftawaneh (Haft Tawane); Yedi Güç, Yedi Oğul
İnancı: Bir Kürt dini olan Yarsanlık (Ehl-i Hak)
Niteliği: İkinci kutsal varlıklar yedilisi
Oluşturan: Haftan’la birlikte Sultan Sahak
Sorumluluğu: Dış veya harici dünyanın işleri
Rolü: Her biri bir inananlar topluluğuna rehberlik eder
Temelini oluşturduğu yapı: İlk yedi handan (manevi ocaklar)
İlişkili yedili: Daha yüksek Yedi kutsal yoldaş Haftan
Kutsal şiiri: Kelam’da (Gorani Kürtçesi) onurlandırılır
Mirası: Kürt halkının yaşayan bir dinî geleneği
Dış Dünyadan Sorumlu Olanlar
Haftawaneh’in ayırt edici rolü, içsel manevi âlemde ilahi olana en yakın olan daha yüksek Haftan’ı tamamlayarak dış veya harici dünyanın işlerinden sorumlu olmalarıdır.
Yarsani tasavvurunda dünya, içsel manevi âlem ve dışsal harici âlem bakımından anlaşılır; kutsal varlıklar rolleriyle bunlarla ilişkilidir. En önde Pir Bünyamin’in bulunduğu daha yüksek yedili Haftan, ilahi tezahüre en yakın yüksek manevi varlıklar iken ikinci yedili Haftawaneh, dış veya harici dünyanın işlerinden, dış âlemde dünyanın ve inananlar topluluğunun yönetiminden ve rehberliğinden sorumludur. Bu rol dağılımı, manevi âlemde daha yüksek Haftan ve dış dünyada Haftawaneh olmak üzere Yarsanilerin iç ve dış âlemler ve her birinde hizmet eden kutsal varlıklar anlayışını yansıtır. Dolayısıyla Haftawaneh, dış dünyanın ve topluluğun yönetimi ve düzenlenmesiyle iç içe bir role, inancın dış işlerinden sorumlu ikinci yedili konumuna sahiptir. Dış dünyadan sorumlu kutsal varlıklar olarak bu rol, daha yüksek Haftan’ı tamamlayan ve Yarsanilerin iç ve dış âlemler tasavvurunu yansıtan Haftawaneh’in ayırt edici özelliğidir. Haftawaneh, dünyanın yönetiminden ve topluluğa rehberlikten sorumlu dış dünyanın kutsal varlıkları olarak Yarsani inancının kutsal düzeninde yerini alır.
Handanların Temeli
Haftawaneh’in en kapsamlı önemi, soylarının Yarsani dinî topluluğunun bugüne kadar örgütlendiği manevi ocakları, ilk yedi handanı oluşturmasıdır.
Yarsani inancında dinî topluluk, her biri bir manevi önder tarafından yönetilen ve kendisine mensup inananlar topluluğunu bir araya getiren, handan adı verilen manevi ocaklar içinde örgütlenir. Geleneğe göre Sultan Sahak, Haftawaneh’i oluştururken her birini belirli sayıda takipçiye rehberlik etmekle görevlendirmiş; onlardan gelen soylar, inancın ilk yedi handanını meydana getirmiştir. Bu yolla Haftawaneh, Yarsani dinî topluluğunu düzenleyen manevi ocakların, handan sisteminin kökü ve temelidir. Sultan Sahak döneminden sonra başka handanlar kurulmuştur; ancak ilk yedi, kuruluşunu Haftawaneh’e dayandırır. Her Yarsani, üyelerinin bağlı olduğu manevi bir önder tarafından yönetilen belirli bir handana mensuptur; dolayısıyla Haftawaneh, ilk handanların kurucuları olarak inancın dinî ve toplumsal düzeninin tam kökünde yer alır. Handanların temeli olarak bu rol, ikinci kutsal varlıklar yedilisini Yarsani inancının yaşayan dinî ve toplumsal yapısına, topluluğun düzenlendiği manevi ocaklara bağlayan Haftawaneh’in en kapsamlı önemidir. Haftawaneh, handanların temeli, dinî topluluğu bugüne kadar düzenleyen manevi ocakların kökü olarak Yarsani inancındaki merkezî ve kalıcı yerini korur.
İnananlara Rehberlik
Handanların temeliyle iç içe olan bir diğer unsur, ikinci yedilinin her birinin bir topluluğun manevi gözetimiyle görevlendirildiği, Haftawaneh’in inananlara rehberlik rolüdür.
Yarsani inancında inananlara rehberlik merkezî bir konudur; her biri üyelerinin kutsal bir ilişki içinde bağlı olduğu manevi bir önder tarafından yönetilen manevi ocaklar, handanlar, topluluğa rehberlik edilmesinin aracıdır. Her biri bir takipçiler topluluğuna rehberlik etmekle görevlendirilen Haftawaneh, soyları handanların manevi önderlerini sağlayan kutsal varlıklar olarak bu manevi rehberlik yapısının kökünde yer alır. Bu yolla Haftawaneh, rolü dış dünyada topluluğu düzenlemek ve ona rehberlik etmek olan ikinci yedili olarak, inananların rehberliği ve manevi gözetimiyle iç içedir. Haftawaneh’in kurduğu manevi ocaklar aracılığıyla inananlara rehberlik edilmesi, her inananın bir handana mensup olduğu ve onun manevi önderinin rehberliğinde yaşadığı Yarsani inancının dinî hayatında merkezî bir özelliktir. İnananlara rehberlikteki bu rol, kurdukları manevi ocaklar aracılığıyla topluluğun manevi gözetimi ve rehberliğiyle görevlendirilen ikinci yedili Haftawaneh’in öneminin temel bir yönüdür. Haftawaneh, inananlara rehberliğin kökündeki kutsal varlıklar olarak Yarsani inancının dinî hayatında kalıcı bir yere sahiptir.
Kutsal Düzende Haftawaneh
Haftawaneh, kutsal şiirde onurlandırılan ve topluluğun dinî yapısıyla iç içe olan Haftan’la birlikte Yarsani inancının kutsal düzeninin temelinde durur.
Yarsani inancında iki büyük kutsal varlıklar yedilisi, Haftan ve Haftawaneh, yüksek manevi yoldaşlar ve dış dünyadan sorumlu ikinci yedili olarak kutsal düzenin temelinde durur. İnancın Gorani Kürtçesinde oluşturulup aktarılan kutsal şiiri Kelam, ilahi tezahürü ve kutsal varlıkları yüceltir; Haftawaneh’in anlatısı ve handanların temeli de dâhil geleneğin kutsal bilgisini korur. Haftawaneh üzerine kurulmuş handan sistemi, inancın dinî topluluğunu bugüne kadar düzenler; böylece ikinci yedili Yarsani inancının yaşayan yapısına işlenmiştir. Haftawaneh, en önde Pir Bünyamin’in bulunduğu Haftan’la birlikte, Sultan Sahak’ın ilahi tezahürü çevresindeki kutsal varlıklar topluluğunu oluşturur. Kutsal düzendeki bu yer, kutsal şiire ve topluluğun yaşayan dinî yapısına işlenmiş ikinci yedili olan Haftawaneh’in Yarsani inancındaki kurucu rolünü yansıtır. Haftawaneh, Haftan’ın yanında kutsal düzenin temeli olarak Yarsani inancındaki merkezî yerini korur.
Simgesellik ve Anlam
Haftawaneh, her şeyden önce Yarsanilerin kutsal düzen ve dünyayı ve topluluğu yöneten ve onlara rehberlik eden kutsal varlıklar tasavvurunu, dış dünyadan sorumlu ve manevi ocakların temelini oluşturan ikinci yediliyi somutlaştırır. Handanların kökü olarak kutsal varlıkların inancın yaşayan dinî yapısına bağlanmasını temsil eder.
Haftawaneh ayrıca, Yarsani inancının iki yedilisinde tekrarlanan yedi sayısının kutsallığını ve Yarsanilerin iç ve dış âlemler tasavvurunu somutlaştırır; Haftan’ın iç âlemde hizmet ettiği gibi Haftawaneh dış dünyada hizmet eder. Bu bakımdan Yarsani inancının kutsal düzenine ilişkin zengin ve düzenli tasavvuru temsil ederler. Bütün bunlarda Haftawaneh, kutsal düzeni, dünyanın ve topluluğun yönetimini ve rehberliğini ve manevi ocakların temelini somutlaştıran Yarsani inancının kurucu bir kurumudur. Dış dünyadan sorumlu ve handanların kökü olan ikinci büyük yedili, Yedi Güç, Kürt halkının bu yaşayan dinî geleneğinin ayırt edici özelliklerinden biridir; inancın kutsal şiirinde Haftan ve Sultan Sahak’ın ilahi tezahürüyle birlikte onurlandırılırlar. İç ve dış âlemleri düzenleyen iki kutsal varlıklar yedilisi tasavvuru, Yarsani geleneğinin ayırt edici özellikleri arasındadır.
Kürt Mirasında Haftawaneh
Haftawaneh, Kürt halkının kendine özgü dinî geleneklerinden biri, Kürt topraklarının Hawraman ve Guran bölgelerinde merkezlenen yaşayan bir inanç olan Yarsanlığa, Ehl-i Hak’a aittir. İnancın kurucu bir kurumu olarak Kürtlerin dinî mirasında özel bir yere sahiptir.
Yarsanlık, esas olarak Hawraman, Guran ve Kirmanşah bölgelerindeki Kürtler ve ilişkili topluluklar arasında benimsenen bir inançtır; kendine ait kutsal şiiri, kutsal varlıkları ve dinî düzeniyle Kürt halkının kendine özgü dinî geleneklerinden biridir. Dolayısıyla Haftawaneh, ikinci kutsal varlıklar yedilisi ve handanların temeli olarak, topluluğun yaşayan dinî düzenine işlenmiş bu Kürt inancının dinî yapısının ve mirasının merkezî bir parçasıdır. Kutsal varlıkları, kutsal şiiri ve manevi ocaklarıyla Yarsani inancı, topluluğu tarafından yüzyıllar boyunca, çoğu zaman zulüm ve yanlış anlaşılma karşısında korunmuştur; gelenek, Haftawaneh gibi kurucu kurumlarıyla, büyük derinliğe sahip yaşayan bir din olarak doğru ve saygılı biçimde tanınmayı ve anlaşılmayı hak eder. Kürt halkının kendine özgü dinî geleneklerinden biri olan Yarsanlık, Haftan ve Haftawaneh’ten oluşan kutsal düzeniyle Kürtlerin manevi mirasının değerli bir parçasıdır. Dolayısıyla Haftawaneh’i sunarken bu yaşayan Kürt dinî geleneğinin kurucu bir kurumunu, ikinci kutsal varlıklar yedilisini ve manevi ocakların kökünü, Yarsanilerin kendilerinin anladığı biçimde sunarız.
Tartışmalar ve Yanlış Anlamalar
Haftawaneh Haftan’la aynı mıdır? Hayır; ilişkili olsalar da ikisi ayrı yedililerdir. Haftan, içsel manevi âlemle ilişkili, en önde Pir Bünyamin’in bulunduğu, ilahi tezahüre en yakın Yedi kutsal yoldaş, daha yüksek yedilidir. Haftawaneh, dış veya harici dünyadan ve topluluğa rehberlikten sorumlu ve handanların temelini oluşturan ikinci yedili, Yedi Güç veya Yedi Oğul’dur. İki yedili birlikte kutsal varlıkların kutsal düzenini oluşturur; ancak daha yüksek Haftan ve ikinci Haftawaneh olarak rolleri ayrıdır.
Haftawaneh tarihsel kişiler mi, kutsal varlıklar mı? Yarsani anlayışında kutsal varlıklar yalnızca tarihsel şahsiyetler değildir; gelenek rollerine ve onlardan gelen soylara ilişkin anlatımları da korurken onlar inancın kutsal tasavvuru içindeki kutsal varlıklar olarak anlaşılır. Haftawaneh’i, inancın kendi kavramları içinde, soyları handanları kurmuş kutsal düzenin kutsal varlıkları, ikinci yedili olarak anlamak en uygunudur. Hem Yarsani tasavvurunun kutsal varlıkları hem topluluğu düzenleyen manevi ocakların tarihsel köküdürler.
İnancın kutsal şiiri serbestçe alıntılanacak veya hafife alınacak bir şey midir? Hayır; Yarsani inancının kutsal şiiri Kelam, kutsal ve saygı gören, en büyük hürmetle ele alınan, geleneğin ilahi vahiy niteliğindeki manzumeleridir. Haftawaneh’i ve kutsal gelenekte korunan handan anlatısını sunarken kutsal şiiri yalnızca malzeme olarak ele almak yerine, yaşayan bir inancın kutsal edebiyatının hak ettiği saygıyla adlandırır ve onurlandırırız. Kutsal varlıkların ve kutsal Kelam’ın hak ettiği hürmet, Yarsani inancını Yarsanilerin kendilerinin anladığı biçimde doğru anlamanın parçasıdır.
İlgili Konular
Sultan Sahak: Haftawaneh’i oluşturan ilahi tezahür
Pir Bünyamin: daha yüksek yedili Haftan’ın en önde geleni
Davud: Yedi kutsal yoldaş Haftan’dan biri
Baba Yadgar: Yarsani inancının saygı gören kutsal bir şahsiyeti
Heft Sirr: Ezidi inancının Yedi Kutsal Varlığı
Tawuse Melek: Ezidi inancının Tavus Meleği
Newroz: Kürt dünyasının yeni yıl bayramı
Simurg: İrani efsanenin büyük mitolojik kuşu
Sık Sorulan Sorular
Yarsani inancında Haftawaneh nedir?
Bazen Yedi Güç veya Yedi Oğul olarak adlandırılan Haftawaneh, Sultan Sahak tarafından ilk yedili Haftan’la birlikte oluşturulmuş, Yarsani inancının ikinci büyük kutsal varlıklar yedilisidir. Dış veya harici dünyanın işlerinden sorumludurlar ve her biri bir takipçiler topluluğuna rehberlik etmekten sorumluydu. Onlardan gelen soylar, Yarsani dinî topluluğunun örgütlendiği manevi ocakları, ilk yedi handanı oluşturmuştur.
Haftawaneh Haftan’dan nasıl farklıdır?
Haftan, içsel manevi âlemle ilişkili, en önde Pir Bünyamin’in bulunduğu, ilahi tezahüre en yakın Yedi kutsal yoldaş, daha yüksek yedilidir. Haftawaneh, dış veya harici dünyadan ve topluluğa rehberlikten sorumlu ve handanların temelini oluşturan ikinci yedilidir. İki yedili birlikte ilahi tezahürün çevresindeki kutsal varlıkların kutsal düzenini oluşturur; ancak rolleri ayrıdır.
Handanlar nedir?
Handanlar, her biri bir manevi önder tarafından yönetilen ve kendisine mensup inananlar topluluğunu bir araya getiren, Yarsani dinî topluluğunun örgütlendiği manevi ocaklardır. Geleneğe göre Haftawaneh’ten gelen soylar ilk yedi handanı oluşturmuş, sonradan başka handanlar kurulmuştur. Her Yarsani, üyelerinin kutsal bir ilişki içinde bağlı olduğu manevi bir önder tarafından yönetilen belirli bir handana mensuptur.
Haftawaneh neden dış dünyadan sorumlu kılındı?
Yarsani tasavvurunda dünya, içsel manevi âlem ve dışsal harici âlem bakımından anlaşılır. Daha yüksek Haftan, iç âlemde ilahi olana en yakın manevi varlıklar iken ikinci yedili Haftawaneh, dış dünyanın işlerinden, harici âlemde dünyanın ve topluluğun yönetiminden ve rehberliğinden sorumludur. Bu dağılım, Yarsanilerin iç ve dış âlemler ve her birinde hizmet eden kutsal varlıklar anlayışını yansıtır.
Haftawaneh’i kim oluşturdu?
Geleneğe göre Haftawaneh, Yarsani inancını bugünkü biçimiyle 14. yüzyılda kurmuş büyük ilahi tezahür Sultan Sahak tarafından oluşturulmuştur. Haftawaneh’i ilk yedili Haftan’la birlikte oluştururken Sultan Sahak, ikinci yedilinin her birini belirli sayıda takipçiye rehberlik etmekle görevlendirmiş; onlardan gelen soylar inancın manevi ocaklarını, ilk yedi handanı meydana getirmiştir.
Haftawaneh Kürt mirasının parçası mıdır?
Evet; Haftawaneh, esas olarak Hawraman, Guran ve Kirmanşah bölgelerindeki Kürtler ve ilişkili topluluklar arasında benimsenen kendine özgü bir dinî gelenek olan Yarsanlığa veya Ehl-i Hak’a aittir. İkinci kutsal varlıklar yedilisi ve handanların temeli olarak bu Kürt inancının dinî yapısının ve mirasının merkezî bir parçasıdır. Yarsanlık, doğru ve saygılı biçimde anlaşılmayı hak eden, büyük derinliğe sahip yaşayan bir dindir.
Kaynakça ve İleri Okumalar
Yarsanlık (Ehl-i Hak) - Vikipedi
Haftawana ve Handanlar - Alevi Ansiklopedisi
Yaran, Haftan ve Haftawanah - KurdShop
Yarsanlık ve Manevi Ocaklar - Genel Bakış
Kurdish-History.com: Sultan Sahak