Destpêk
Heftawana, ku carinan Heft Hêz jê re tê gotin, yek ji saziyên bingehîn ên baweriya yarsanî ne: koma duyemîn a mezin a heft heyînên pîroz, ku Sultan Sahak li kêleka Heft Ten pêk aniye û karûbarên cîhana derveyî spart wan.
Yarsanîtî, ku Ehlê Heq jî jê re tê gotin, kevneşopiyeke olî ya cuda ya gelê Kurd e. Sultan Sahak di sedsala çardehemîn de ew bi awayê wê yê îroyîn damezirandiye. Di dilê baweriyê de du komên mezin ên heft heyînên pîroz hene: Heft Ten, heft hevalên pîroz ên xwedayetiyê ku di nav wan de Pîr Benyamîn yê herî pêş e; û Heftawana, heftên duyemîn ên ku cîhana derveyî hatiye spartin wan û neslên wan bûne malên ruhî yên destpêkê yên baweriyê.
Yarsanîtî, wek oleke zindî ya gelê Kurd, hêjayî wê ye ku li gor têgihiştina xwe bi awayekî rast û bi rêz bê têgihiştin. Heftawana saziyeke bingehîn a baweriyê ne: koma duyemîn a heft heyînên pîroz û rehê malên ruhî yên ku civaka olî bi wan tê rêkxistin. Naskirina Heftawana têgihiştina bêtir ji avahî û nîzama pîroz a baweriya yarsanî ye.
Naverok
Her du komên heftan: Heft Ten û Heftawana
Heftawana çi ne?
Heftawana, ku carinan Heft Hêz an Heft Kur jê re tê gotin, koma duyemîn a mezin a heft heyînên pîroz ên baweriya yarsanî ne: komeke heft kesên pîroz a ku Sultan Sahak li kêleka koma ewil a heftan, Heft Ten, pêk aniye û karûbarên cîhana derveyî spart wan. Heft Ten, heft hevalên pîroz ên ku di nav wan de Pîr Benyamîn yê herî pêş e, heyînên ruhî yên bilindtir û yên herî nêzîkî derketina xwedayetiyê ne. Heftawana jî heftên duyemîn in, ku bi birêvebirin û rêberiya cîhana derveyî û civaka bawermendan ve girêdayî ne. Her yek ji Heftawana berpirsiyariya rêberiya hejmarek şopîneran wergirt û neslên ku ji wan hatin bûn heft xanedanên destpêkê, malên ruhî yên ku civaka olî ya yarsanî li gor wan hatiye rêkxistin. Bi vî awayî Heftawana saziyeke bingehîn a baweriya yarsanî ne: koma duyemîn a heft heyînên pîroz û rehê malên ruhî, ku peywira cîhana derveyî û rêberiya bawermendan digirin. Heftawana, wek koma duyemîn a mezin a heftan û bingeha xanedanan, di avahî û nîzama pîroz a baweriya yarsanî de cihekî navendî digirin.
Her du komên heftan: Heft Ten û Heftawana
Ji bo têgihiştina Heftawana, divê mirov ji têkiliya wan bi Heft Ten re têbigihîje; çimkî baweriya yarsanî rêz ji du komên mezin ên heft heyînên pîroz digire: koma bilindtir û ya duyemîn.
Di baweriya yarsanî de heyînên pîroz li kêleka derketina xwedayî ya Sultan Sahak ne û ev heyîn di du komên mezin ên heftan de tên jimartin. Koma ewil û bilindtir a heftan Heft Ten e, heft hevalên pîroz, heyînên ruhî yên bilindtir û yên herî nêzîkî derketina xwedayetiyê. Di nav wan de Pîr Benyamîn yê herî pêş e, li kêleka Dawûd û yên din. Koma duyemîn a heftan Heftawana ye, heftên duyemîn, Heft Hêz an Heft Kur, ku bi cîhana derveyî û rêberiya civakê ve girêdayî ne. Her du komên heftan bi hev re, Heft Ten û Heftawana, nîzama pîroz a heyînên pîroz li dora derketina xwedayetiyê pêk tînin: hevalên ruhî yên bilindtir û heftên duyemîn ên ku cîhana derveyî hatiye spartin wan. Ev cudahiya di navbera her du komên heftan de, Heft Ten û Heftawana, taybetiyeke girîng a dîtina yarsanî ya nîzama pîroz e; heft heyînên pîroz ên bilindtir û heftên duyemîn her yek cih û rola xwe digirin. Heftawana, wek koma duyemîn a heftan, Heft Ten ên bilindtir temam dikin. Her du bi hev re koma pîroz a heyînên pîroz ên baweriya yarsanî pêk tînin. Ji Heftawana herî baş di têkiliya wan bi Heft Ten re tê têgihiştin, wek ya duyemîn a her du komên mezin ên heftan: heft heyînên pîroz ên duyemîn ên ku cîhana derveyî hatiye spartin wan û bingeha malên ruhî ne.
Xalên sereke
Heftawana koma duyemîn a heft heyînên pîroz ên baweriya yarsanî ne.
Sultan Sahak ew li kêleka koma ewil a heftan, Heft Ten, pêk anîn.
Karûbarên cîhana derveyî hatine spartin wan.
Her yek berpirsê rêberiya civakeke bawermendan bû.
Neslên wan bûn heft xanedanên destpêkê, malên ruhî.
Ew saziyeke bingehîn a nîzama pîroz û civakî ya yarsanî ne.
Agahiyên kurt
Nav: Heftawana (Heft Tawane); Heft Hêz, Heft Kur
Bawerî: Yarsanîtî (Ehlê Heq), oleke kurdî
Xweza: Koma duyemîn a heft heyînên pîroz
Ji aliyê vî ve hatine pêkanîn: Sultan Sahak, li kêleka Heft Ten
Ev peywir spartiye wan: Karûbarên cîhana derveyî
Rol: Her yek rêberiya civakeke bawermendan dike
Bingeha van in: Heft xanedanên destpêkê (malên ruhî)
Koma heftan a têkildar: Heft Ten, heft hevalên pîroz ên bilindtir
Helbesta pîroz: Di Kelamê de tên rêzgirtin (kurdiya goranî)
Mîrat: Kevneşopiyeke olî ya zindî ya gelê Kurd
Peywira cîhana derveyî
Rola taybet a Heftawana ew e ku karûbarên cîhana derveyî hatine spartin wan. Ew Heft Ten ên bilindtir ên ku di qada navxweyî û ruhî de yên herî nêzîkî xwedayetiyê ne temam dikin.
Di dîtina yarsanî de ji cîhanê di çarçoveya qadeke navxweyî û ruhî û qadeke derveyî de tê têgihiştin û heyînên pîroz di rolên xwe de bi van qadan ve girêdayî ne. Heft Ten, koma bilindtir a heftan ku di nav wan de Pîr Benyamîn yê herî pêş e, heyînên ruhî yên bilindtir û yên herî nêzîkî derketina xwedayetiyê ne. Karûbarên cîhana derveyî jî hatine spartin Heftawana, koma duyemîn a heftan: birêvebirin û rêberiya cîhanê û civaka bawermendan di qada derveyî de. Ev dabeşkirina rolan têgihiştina yarsanî ya qadên navxweyî û derveyî û heyînên pîroz ên ku di her yekê de xizmet dikin nîşan dide: Heft Ten ên bilindtir di qada ruhî de û Heftawana di cîhana derveyî de. Bi vî awayî Heftawana roleke bi birêvebirin û rêkxistina cîhana derveyî û civakê ve girêdayî digirin: heftên duyemîn ên ku karûbarên derveyî yên baweriyê hatine spartin wan. Ev rola wan wek heyînên pîroz ên ku cîhana derveyî hatiye spartin wan taybetiya cuda ya Heftawana ye. Ew Heft Ten ên bilindtir temam dikin û dîtina yarsanî ya qadên navxweyî û derveyî nîşan didin. Heftawana wek heyînên pîroz ên cîhana derveyî, ku birêvebirina wê û rêberiya civakê hatine spartin wan, di nîzama pîroz a baweriya yarsanî de cihê xwe digirin.
Bingeha xanedanan
Girîngiya herî berfireh a Heftawana ew e ku neslên wan bûne heft xanedanên destpêkê: malên ruhî yên ku civaka olî ya yarsanî heta îro li gor wan tê rêkxistin.
Di baweriya yarsanî de civaka olî di malên ruhî de, ku xanedan jê re tê gotin, tê rêkxistin. Her yek ji aliyê rêberekî ruhî ve tê birêvebirin û her yek civakeke bawermendan a ku aîdî wê ne dicivîne. Li gor kevneşopiyê, Sultan Sahak dema Heftawana pêk anîn rêberiya hejmarek şopîneran spart her yek ji wan. Neslên ku ji wan hatin bûn heft xanedanên destpêkê yên baweriyê. Bi vî awayî Heftawana reh û bingeha pergala xanedanan in: malên ruhî yên ku civaka olî ya yarsanî rêk dixin. Piştî serdema Sultan Sahak xanedanên din hatin damezirandin, lê heftên destpêkê bingeha xwe digihînin Heftawana. Her yarsanî aîdî xanedaneke taybet e ku rêberekî ruhî wê birêve dibe û endam bi wî ve girêdayî ne. Ji ber vê yekê Heftawana, wek damezirînerên xanedanên destpêkê, di rehê nîzama olî û civakî ya baweriyê de ne. Ev rola wan wek bingeha xanedanan girîngiya herî berfireh a Heftawana ye. Ew koma duyemîn a heft heyînên pîroz bi avahiya olî û civakî ya zindî ya baweriya yarsanî ve girê dide: malên ruhî yên ku civak bi wan tê rêkxistin. Heftawana wek bingeha xanedanan di baweriya yarsanî de cihê xwe yê navendî û domdar digirin: rehê malên ruhî yên ku civaka olî heta îro rêk dixin.
Rêberiya bawermendan
Bi bingeha xanedanan ve rola Heftawana di rêberiya bawermendan de girêdayî ye. Her yek ji heftên duyemîn parastina ruhî ya civakekê wergirtiye.
Di baweriya yarsanî de rêberiya bawermendan mijareke navendî ye û malên ruhî, xanedan, rêya rêberiya civakê ne. Her yek ji aliyê rêberekî ruhî ve tê birêvebirin ku endam bi têkiliyeke pîroz bi wî ve girêdayî ne. Heftawana, bi spartina rêberiya civakeke şopîneran ji her yek ji wan re, di rehê vê avahiya rêberiya ruhî de ne: heyînên pîroz ên ku neslên wan rêberên ruhî yên xanedanan peyda dikin. Bi vî awayî Heftawana bi rêberî û parastina ruhî ya bawermendan ve girêdayî ne: koma duyemîn a heftan a ku rola wê rêkxistin û rêberiya civakê di cîhana derveyî de ye. Rêberiya bawermendan, bi malên ruhî yên ku Heftawana damezirandine, taybetiyeke navendî ya jiyana olî ya baweriya yarsanî ye; tê de her bawermend aîdî xanedaneke ye û rêberê wê yê ruhî rêberiya wî dike. Ev rola wan di rêberiya bawermendan de aliyekî girîng ê girîngiya Heftawana ye: heftên duyemîn ên ku parastina ruhî û rêberiya civakê bi malên ruhî yên ku wan damezirandine hatine spartin wan. Heftawana wek heyînên pîroz ên ku di rehê rêberiya bawermendan de ne di jiyana olî ya baweriya yarsanî de cihekî domdar digirin.
Heftawana di nîzama pîroz de
Heftawana bi Heft Ten re di bingeha nîzama pîroz a baweriya yarsanî de ne. Di helbesta pîroz de rêz ji wan tê girtin û ew bi avahiya olî ya civakê ve girêdayî ne.
Di baweriya yarsanî de her du komên mezin ên heft heyînên pîroz, Heft Ten û Heftawana, di bingeha nîzama pîroz de ne: hevalên ruhî yên bilindtir û heftên duyemîn ên ku cîhana derveyî hatiye spartin wan. Helbesta pîroz a baweriyê, Kelam, ku bi zimanê kurdiya goranî hatiye nivîsandin û tê veguhastin, derketina xwedayetiyê û heyînên pîroz pîroz dike û zanîna pîroz a kevneşopiyê diparêze; di nav wê de vegotina Heftawana û damezirandina xanedanan heye. Pergala xanedanan, ku li ser Heftawana hatiye damezirandin, heta îro civaka olî ya baweriyê rêk dixe. Bi vî awayî koma duyemîn a heftan bi avahiya zindî ya baweriya yarsanî ve girêdayî ye. Heftawana bi Heft Ten re, ku di nav wan de Pîr Benyamîn yê herî pêş e, koma pîroz a heyînên pîroz li dora derketina xwedayî ya Sultan Sahak pêk tînin. Ev cihê wan di nîzama pîroz de rola bingehîn a Heftawana di baweriya yarsanî de nîşan dide: koma duyemîn a heftan a ku bi helbesta pîroz û avahiya olî ya zindî ya civakê ve girêdayî ye. Heftawana wek bingehê nîzama pîroz, li kêleka Heft Ten, di baweriya yarsanî de cihê xwe yê navendî digirin.
Sembolîzm û wate
Heftawana berî her tiştî dîtina yarsanî ya nîzama pîroz û heyînên pîroz ên ku cîhanê û civakê birêve dibin û rêberiya wan dikin temsîl dikin: koma duyemîn a heftan a ku cîhana derveyî hatiye spartin wê û bingeha malên ruhî ye. Ew wek rehê xanedanan girêdana heyînên pîroz bi avahiya olî ya zindî ya baweriyê ve temsîl dikin.
Heftawana her wiha pîroziya jimara heftê temsîl dikin, ku di her du komên heftan ên baweriya yarsanî de dubare dibe, û dîtina yarsanî ya qadên navxweyî û derveyî; Heftawana di cîhana derveyî de xizmet dikin, wek Heft Ten di ya navxweyî de xizmet dikin. Di vê yekê de ew dîtina dewlemend û rêkxistinkirî ya nîzama pîroz a baweriya yarsanî temsîl dikin. Di van hemûyan de Heftawana saziyeke bingehîn a baweriya yarsanî ne. Ew nîzama pîroz, birêvebirin û rêberiya cîhanê û civakê û bingeha malên ruhî temsîl dikin. Ew koma duyemîn a mezin a heftan in, Heft Hêz, ên ku cîhana derveyî hatiye spartin wan û rehê xanedanan in: yek ji taybetiyên cuda yên vê kevneşopiya olî ya zindî ya gelê Kurd. Di helbesta pîroz a baweriyê de rêz ji wan li kêleka Heft Ten û derketina xwedayî ya Sultan Sahak tê girtin. Dîtina her du komên heft heyînên pîroz ên ku qadên navxweyî û derveyî rêk dixin yek ji taybetiyên cuda yên kevneşopiya yarsanî ye.
Heftawana di mîrata kurdî de
Heftawana aîdî Yarsanîtiyê ne, Ehlê Heq, yek ji kevneşopiyên olî yên taybet ên gelê Kurd. Ev baweriyeke zindî ye ku navenda wê herêmên Hewraman û Goran ên axa kurdî ne. Ew wek saziyeke bingehîn a baweriyê di mîrata olî ya Kurdan de cihekî taybet digirin.
Yarsanîtî baweriyeke ku Kurd, bi taybetî di herêmên Hewraman, Goran û Kirmanşahê û di civakên têkildar de, dişopînin e. Ew yek ji kevneşopiyên olî yên taybet ên gelê Kurd e, bi helbesta pîroz, heyînên pîroz û nîzama olî ya xwe. Heftawana, wek koma duyemîn a heft heyînên pîroz û bingeha xanedanan, bi vî awayî beşeke navendî ya avahiya olî û mîrata vê baweriya kurdî ne, ku bi nîzama olî ya zindî ya civakê ve girêdayî ne. Baweriya yarsanî, bi heyînên xwe yên pîroz, helbesta pîroz û malên ruhî, ji aliyê civaka wê ve di dirêjahiya gelek sedsalan de hatiye parastin, pir caran li hember çewisandin û têgihiştinên şaş. Kevneşopî, bi saziyên bingehîn ên wek Heftawana, hêjayî wê ye ku bi awayekî rast û bi rêz bê naskirin û têgihiştin, wek oleke zindî ya bi kûrahiya mezin. Yarsanîtî, wek yek ji kevneşopiyên olî yên taybet ên gelê Kurd, bi nîzama xwe ya pîroz a Heft Ten û Heftawana beşeke giranbuha ya mîrata ruhî ya Kurdan e. Ji ber vê yekê, dema em Heftawana didin nasîn, em saziyeke bingehîn a vê kevneşopiya olî ya kurdî ya zindî didin nasîn: koma duyemîn a heft heyînên pîroz û rehê malên ruhî, ku em wek yarsanî bixwe jê têdigihîjin jê têdigihîjin.
Nîqaş û têgihiştinên şaş
Ma Heftawana heman Heft Ten in? Na; ev her du komên heftan cuda ne, her çiqas têkildar bin. Heft Ten koma bilindtir a heftan e: heft hevalên pîroz ên herî nêzîkî derketina xwedayetiyê, ku di nav wan de Pîr Benyamîn yê herî pêş e, û bi qada navxweyî û ruhî ve girêdayî ne. Heftawana koma duyemîn a heftan in, Heft Hêz an Heft Kur, ên ku cîhana derveyî û rêberiya civakê hatine spartin wan û bingeha xanedanan in. Her du komên heftan bi hev re nîzama pîroz a heyînên pîroz pêk tînin, lê di rolên xwe de cuda ne: Heft Ten ên bilindtir û Heftawana yên duyemîn.
Ma Heftawana mirovên dîrokî ne an heyînên pîroz in? Di têgihiştina yarsanî de heyînên pîroz ne tenê kesayetiyên dîrokî ne; ew di dîtina pîroz a baweriyê de wek heyînên pîroz tên têgihiştin. Di heman demê de kevneşopî vegotinên rolên wan û neslên ku ji wan hatine jî diparêze. Ji Heftawana bi têgînên baweriyê bixwe herî baş wek heyînên pîroz ên nîzama pîroz tê têgihiştin: koma duyemîn a heftan a ku neslên wê xanedan damezirandine. Ew hem heyînên pîroz ên dîtina yarsanî hem jî rehê dîrokî yê malên ruhî ne, yên ku civakê rêk dixin.
Ma gotinên helbesta pîroz a baweriyê dikarin bi azadî bên veguhastin an ew bi sivikî bê dîtin? Na; Kelam, helbesta pîroz a baweriya yarsanî, pîroz û bi rêz e: helbestên kevneşopiyê yên ku bi wehyê hatine dayîn û bi rêza herî mezin tên dîtin. Dema em Heftawana û vegotina xanedanan a ku di kevneşopiya pîroz de hatiye parastin didin nasîn, em bi rêza ku hêjayî wêjeya pîroz a baweriyeke zindî ye navê helbesta pîroz dibêjin û rêz jê digirin, li şûna ku wê tenê wek madeyê bibînin. Rêza ku hêjayî heyînên pîroz û Kelamê pîroz e beşek ji têgihiştina rast a baweriya yarsanî ye, wek yarsanî bixwe jê têdigihîjin.
Mijarên têkildar
Sultan Sahak: derketina xwedayî ya ku Heftawana pêk aniye
Pîr Benyamîn: yê herî pêş ê Heft Ten, koma bilindtir a heftan
Dawûd: yek ji Heft Ten, heft hevalên pîroz
Baba Yadgar: kesayetiyeke pîroz a bi rêz a baweriya yarsanî
Heft Sirr: Heft Heyînên Pîroz ên baweriya êzidî
Tawûsê Melek: Ferişteyê Tawûs ê baweriya êzidî
Newroz: cejna sala nû ya cîhana kurdî
Sîmurg: çûka mezin a mîtî ya efsaneya îranî
Pirsên pir tên pirsîn
Heftawana di baweriya yarsanî de çi ne?
Heftawana, ku carinan Heft Hêz an Heft Kur jê re tê gotin, koma duyemîn a mezin a heft heyînên pîroz ên baweriya yarsanî ne. Sultan Sahak ew li kêleka koma ewil a heftan, Heft Ten, pêk anîn. Karûbarên cîhana derveyî hatine spartin wan û her yek berpirsê rêberiya civakeke şopîneran bû. Neslên ku ji wan hatin bûn heft xanedanên destpêkê: malên ruhî yên ku civaka olî ya yarsanî li gor wan hatiye rêkxistin.
Heftawana çawa ji Heft Ten cuda ne?
Heft Ten koma bilindtir a heftan e: heft hevalên pîroz ên herî nêzîkî derketina xwedayetiyê, ku di nav wan de Pîr Benyamîn yê herî pêş e, û bi qada navxweyî û ruhî ve girêdayî ne. Heftawana koma duyemîn a heftan in; cîhana derveyî û rêberiya civakê hatine spartin wan û ew bingeha xanedanan in. Her du komên heftan bi hev re nîzama pîroz a heyînên pîroz li dora derketina xwedayetiyê pêk tînin, lê di rolên xwe de cuda ne.
Xanedan çi ne?
Xanedan malên ruhî ne ku civaka olî ya yarsanî li gor wan hatiye rêkxistin. Her yek ji aliyê rêberekî ruhî ve tê birêvebirin û her yek civakeke bawermendan a ku aîdî wê ne dicivîne. Li gor kevneşopiyê neslên ku ji Heftawana hatin bûn heft xanedanên destpêkê û piştre xanedanên din hatin damezirandin. Her yarsanî aîdî xanedaneke taybet e ku rêberekî ruhî wê birêve dibe û endam bi têkiliyeke pîroz bi wî ve girêdayî ne.
Çima cîhana derveyî hatibû spartin Heftawana?
Di dîtina yarsanî de ji cîhanê di çarçoveya qadeke navxweyî û ruhî û qadeke derveyî de tê têgihiştin. Heft Ten ên bilindtir heyînên ruhî yên herî nêzîkî xwedayetiyê di qada navxweyî de ne. Karûbarên cîhana derveyî jî hatine spartin Heftawana, koma duyemîn a heftan: birêvebirin û rêberiya cîhanê û civakê di qada derveyî de. Ev dabeşkirin têgihiştina yarsanî ya qadên navxweyî û derveyî û heyînên pîroz ên ku di her yekê de xizmet dikin nîşan dide.
Kê Heftawana pêk anîn?
Li gor kevneşopiyê, Sultan Sahak Heftawana pêk anîn: derketina mezin a xwedayetiyê ya ku di sedsala 14an de baweriya yarsanî bi awayê wê yê îroyîn damezirand. Sultan Sahak dema Heftawana li kêleka koma ewil a heftan, Heft Ten, pêk anîn rêberiya hejmarek şopîneran spart her yek ji heftên duyemîn. Neslên ku ji wan hatin bûn heft xanedanên destpêkê, malên ruhî yên baweriyê.
Ma Heftawana beşek ji mîrata kurdî ne?
Erê; Heftawana aîdî Yarsanîtiyê ne, an Ehlê Heq, kevneşopiyeke olî ya taybet a ku Kurd, bi taybetî di herêmên Hewraman, Goran û Kirmanşahê û di civakên têkildar de, dişopînin. Ew wek koma duyemîn a heft heyînên pîroz û bingeha xanedanan beşeke navendî ya avahiya olî û mîrata vê baweriya kurdî ne. Yarsanîtî oleke zindî ya bi kûrahiya mezin e û hêjayî wê ye ku bi awayekî rast û bi rêz bê têgihiştin.
Çavkanî û xwendina bêtir
Yarsanîtî (Ehlê Heq) - Wîkîpediya
Heftawana û xanedan - Alevi Ansiklopedisi
Yaran, Heft Ten û Heftawana - KurdShop
Yarsanîtî û malên ruhî - nihêrîneke giştî
Kurdish-History.com: Sultan Sahak