Kerim Han Zend hanedanını kurdu ve Vekil unvanıyla İran’ın büyük bölümünü yönetti. Savaşla yükselişi, Şiraz yönetimi, yapıları ve adalet itibarı mirasının farklı parçalarıdır.

Köken ve Horasan’dan dönüş
Perry, Zend’i Lurların Lek kolundan pastoral aşiret olarak tanımlar, olası Kürt kökenlerini de belirtir. Alanları Melayer ve Zagros çevresiydi. Nadir Şah 1732’de Zend ailelerini Horasan’a sürdü;1747’de öldürülmesinden sonra Kerim takipçilerini batıya getirdi. [1] Aşiret sınıflandırmaları kaynağa bağlanmalıdır; modern araştırmanın bütün kimlik sorularını çözdüğü söylenemez.
İktidar ve Vekil
Kerim ve müttefikleri 1750’de Safevi iddiacıIII.İsmail adına İsfahan’ı aldı. Sonraki zaferlerle iktidarını kurdu ve 1765’ten Şiraz’da yönetti. Vekil, yani temsilci veya naip unvanını halkın vekili olarak yorumladı, şah unvanını almadı. [1] Makamın siyasi bağlamı, sonradan yüklenen kişisel anlamlar kadar önemlidir.
Yönetim ve itibar
Perry ekonomik toparlanmada Ermeni ve Yahudi mültecilerin dönüşünü ve tahıl yardımını anlatır.1775 kıtlığında depoları açtı ve nakliye giderlerine rağmen dağıtım fiyatını düşük tuttu. Aynı kaynak infazları ve Şeyh Ali Han Zend’in gözlerini kör etmesini kaydeder. [2] Merhamet ve şiddet birlikte değerlendirilmelidir. İşkenceyi tamamen kaldırdığı iddiası ayrıca kanıt ister.
Başkent inşası
Afsar kaleyi dört yuvarlak kule, salon, avlu, bahçe, havuz ve hamamıyla tahkimli ikametgâh olarak açıklar. Nami’ye dayanarak başlangıcı 1766’ya tarihler. Ustalar ve malzemeler farklı bölgelerden, su kanal ve sifonlardan getirildi. [3] Kompleks çalışan saray ve konuttu. Savunma, barınma ve su altyapısının birleşmesi, yönetim ihtiyaçlarını genel ihtişam sözlerinden daha somut anlatır.
Diplomasi ve temsil
David Collection,1775 Şiraz ziyaretine tarihlenen Osmanlı elçisi Vehbi Efendi ile Kerim Han resmini korur. Ebül Hasan Mustavfi’ye atfedilen sahnede hükümdar çiçek, şarap ve kürklü kaftanla otururken elçi saygılıdır. Müze 1749–1750 yazıt tarihini eser için yanlış sayar. [4] Saray temsili ve diplomatik gösterinin belgesidir; katalog tarihiyle yazıt birlikte değerlendirilir.
Hanedanın devamı
Kerim 1779’da öldü. Zend yönetimi veraset mücadeleleriyle 1794’e, son hükümdarın Kaçarlara yenilmesine kadar sürdü. [1] Kurucunun hayatı ile hanedanın süresi farklı kronolojilerdir.
Kaynaklar ve ek okumalar
- John R. Perry, Zand Dynasty, Encyclopaedia Iranica, 2000, updated 2016.
- John R. Perry, Karim Khan Zand, Encyclopaedia Iranica XV/6, 2011, pp.561–564, updated 2015.
- Karamat Allah Afsar, Arg-e Karīm Khan, Encyclopaedia Iranica II/4, 1986, pp.397–398.
- The David Collection, Karim Khan Zand with the Ottoman Ambassador Vehbi Effendi, Iran1775, inventory21/1999.