Kerîm Xan damezrînerê xanedana Zend bû û bi sernavê Wekîl li piraniya Îranê hukm kir. Şer, rêvebirina Şîrazê, avahî û navdariya dadperweriyê beşên cuda yên mîrata wî ne.

Birca dor a xiştî ya xemilandî û dîwarên creneldar ên Keleha Kerîm Xan li Şîrazê, ziyaretvan û baxçe li bin ezmanê şîn
Keleha Kerîm Xan li Şîrazê, Laurens R.Krol,20 Îlona 2018 an. Avahî cihê madî yê hukmê Zend nîşan dide. CC BY 4.0. Laurens R. Krol · 20 September 2018 · Wikimedia Commons · CC BY 4.0.

Reh û vegera ji Xorasanê

Perry Zend wek eşîreke şivantî ya beşa Lak a Luran nas dike, bi têbîniya rehên Kurdî yên gengaz. Welatê wan li Malayer û Zagrosê bû. Nadir Şah di 1732 an de malbatên Zend koçandin Xorasanê; piştî kuştina wî di 1747 an de Kerîm ew vegerandin rojava. [1] Nav û pênaseyên eşîran çavkaniya xwe dixwazin; her pirsa nasnameyê bi yek peyvê nayê çareserkirin.

Desthilat û Wekîl

Di 1750 an de Kerîm û hevalbendên wî bi navê îdiakera Sefewî ÎsmaîlêSêyem Îsfehan girtin. Serketinên paşê desthilat avakirin; ji 1765 an li Şîrazê hukm kir. Wekîl, cîgir an naîb, bi wateya cîgirê gel şîrove kir û navê şah qebûl nekir. [1] Sernav hem paşxaneke siyasî hem wateyên kesane yên paşê heye.

Rêvebirin û navdarî

Perry vegera penaberên Ermenî û Cihû û alîkariya genimê di salên nexweş de qeyd dike. Di birçîbûna 1775 an de Kerîm embarên dewletê vekirin û tevî lêçûna veguhestinê bihayê belavkirinê nizm hişt. Hemane çavkanî îdam û körkirina Şêx Elî Xan Zend qeyd dike. [2] Mihribanî û şîdet herdu di tomarê de ne. Îdiaya rakirina hemû îşkenceyê belgeyeke cuda dixwaze.

Avakirina paytextê

Afsar Arg wek cihê rûniştina parastî bi çar bircên dor, salon, hewş, baxçe, hewz û hemam nas dike. Li gor Nami destpêka avakirinê 1766 e. Hoste û materyal ji çend herêman hatin, av bi kanal û sîfonan hate gihandin. [3] Kompleks hem derbar hem mal bû. Wêne derveyê mayî nîşan dide; parastin û rûniştin û av pêdiviyên rêvebirinê bi hev ve girê didin.

Dîplomasî û wêneya hukmê

David Collection wêneyeke Kerîm Xan bi balyozê Osmanî VehbiEfendi digire, ku di 1775 an de serdana Şîrazê kiriye. Wêne ji EbûlHesen Mustewfî re tê nisbetkirin; serwer bi gul, şerab û kincê bi fûrê rûniştiye, balyoz rêzdar e. Muze dîroka nivîsê 1749–1750 şaş dizane. [4] Ev temsilkirina derbarê ye; dîroka katalogê û nivîsa wêneyê nirxandina cuda dixwazin.

Mirin û paşxane

Kerîm di 1779 an de mir. Hukmê Zend di nav têkoşîna cîgiriyê de heta 1794 an domand. [1] Jiyana damezrîner û maweyê xanedanê du salname ne.

Çavkanî û xwendina zêdetir

  1. John R. Perry, Zand Dynasty, Encyclopaedia Iranica, 2000, updated 2016.
  2. John R. Perry, Karim Khan Zand, Encyclopaedia Iranica XV/6, 2011, pp.561–564, updated 2015.
  3. Karamat Allah Afsar, Arg-e Karīm Khan, Encyclopaedia Iranica II/4, 1986, pp.397–398.
  4. The David Collection, Karim Khan Zand with the Ottoman Ambassador Vehbi Effendi, Iran1775, inventory21/1999.