Urfa’nın tarihi Süryanice edebiyatı, değişen yönetimleri, kutsal mekânları, kayıpları ve müziği kapsar.

Urfa’da turkuaz Balıklıgöl kenarında ağaçlar, taş yollar ve küçük taş revak
Balıklıgöl, Urfa. Hamdigumus, 29 Mart 2015. Hamdigumus · CC0 · Wikimedia Commons.

Edessa ve yönetimler

Osrhoene başkenti Edessa Roma–Part/Pers sınırında yer alıyordu. Yerel Aramice, edebî Klasik Süryanicenin temeliydi. Abgar ile İsa mektupları şehrin dinî hafızasına aittir. Turan’ın tarihi erken on birinci yüzyılda Mervânî Nasrüddevle’yi, 1030–1031’de Maniakes’i, 1098’de Haçlı kontluğunu, 1144’te Zengi’yi, 1182’de Selahaddin’i ve 1517’de Osmanlı Ruha sancağını kaydeder. [1] [2]

Havuzlar ve tarihöncesi

Balıklıgöl, Halilürrahman ve Aynzeliha göllerini içerir. İbrahim’in ateşinin suya, odunların balığa dönüştüğü anlatılır; yakındaki mağara doğum yeri olarak ziyaret edilir. Bu yerel inançtır. Göbekli Tepe ise MÖ onuncu ve dokuzuncu binyıllara aittir. Yeni taş alet araştırmaları güçlü ritüel yönü yanında ev içi faaliyetleri de gösterir. [3] [4] [5]

Mozaikler ve kayıp

Haleplibahçe mozaikleri yerinde sergiler; Amazonlar Villası ve Akhilleus sahneleri bulunur. 194 tarihli Orfeus mozaiği Süryanice yazı ve sanatçı Bar Saged adını taşır. Ermeni soykırımı da şehir tarihindedir: Kieser, Künzler’in tanıklığından katliam, sürgün ve mülklere el konulmasını aktarır. Direniş topluluğu kurtaramadı; Künzler çifti saklananlara yardım etti. [6] [7]

Yaşayan müzik

UNESCO Türkiye Millî Komisyonu 2023’te Urfa’nın müzik alanında Yaratıcı Şehirler Ağına katıldığını duyurdu. Music Urfa, türkü ve hoyratların kuşaklar boyunca aktarımını anlatır. Güncel icracılar ve dinleyiciler de kentin kültür tarihinin parçasıdır. [8] [9]

Kaynaklar ve ek okumalar

  1. Paweł Nowakowski, Epidentity, site 71, Edessa; aliases, Roman–Persian frontier, Syriac and the Abgar tradition; updated 2023.
  2. Ahmet Nezihi Turan, “Şanlıurfa,” TDV İslâm Ansiklopedisi (2010), history section; Mervanid, Byzantine, Crusader, Zengid, Ayyubid and Ottoman rule.
  3. Türkiye Culture Portal, “Balıklıgöl”; pools, religious buildings and the local Abraham tradition.
  4. Göbekli Tepe Research Project, Tepe Telegrams, “Our Project”; Pre-Pottery Neolithic dating.
  5. Jonas Breuers, “Chipped Stones: What they are and how they can help understand Göbekli Tepe,” Tepe Telegrams, 5 July 2023; research on domestic activity.
  6. Türkiye Ministry of Culture and Tourism, Haleplibahçe Mosaic Museum; in-situ mosaics, Amazon Villa, Achilles and Orpheus with Bar Saged’s name.
  7. Hans-Lukas Kieser, “Der jungtürkische Genozid im Ersten Weltkrieg,” Bundeszentrale für politische Bildung, 26 April 2016; Urfa and Jakob Künzler’s testimony.
  8. UNESCO Türkiye National Commission, “Şanlıurfa UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağında!”, 1 November 2023; music designation.
  9. Music Urfa, city music platform; folk-song and hoyrat transmission.