مێژووی کوردمێژوو، کولتوور و میرات

گۆڤاری مێژووی کورد

ئەرشیفەکە

1586 وتار بە سۆرانی بەردەستە.

مێژوو و خۆڕاگریی کورد · 29ی کانوونی دووەمی 2026

جەنگاوەرە نەبینراوەکان: ژنان لە مێژووی کوردیدا

مێژووی کورد دەوڵەمەند و فرەچەشنە و پڕە لە چیرۆکی ئازایەتی، خۆڕاگری و پەرەسەندنی کولتووری. لە ناو ئەو کەسایەتییە زۆر و کاریگەرانەی ئەم گێڕانەوەیەیان داڕشتووە، ژنان ڕۆڵێکی سەرەکییان هەبووە کە زۆرجار پشتگوێ دەخرێت. لێکۆڵینەوە لە ڕۆڵەکانی ژنان لە مێژووی کوردیدا هەم تیشک دەخاتە سەر بەشدارییە گرنگەکانیان و هەم دەوڵەمەندیی زیندووی کولتوور و میراتی کوردستان دەردەخات. لەم بابەتەدا بە قووڵی تێدەڕوانینە ژیانی کەسایەتییە مێژووییە دیارە کوردییەکان.

وتارەکە بخوێنەوە
دەوڵەتە کوردییەکان · 29ی کانوونی دووەمی 2026

ئیمپراتۆرییەتی کاسی: ڕەگە کوردییە کۆنەکان لە دڵی میزۆپۆتامیا (نزیکەی 1595–1155 پێش زایین)

ئیمپراتۆرییەتی کاسی بناسە، کە لە دەوروبەری 1595 تا 1155 پێش زایین فەرمانڕەواییی بابلی کرد. بەشدارییەکانیان لە کولتوور، فەرمانڕەوایی و بازرگانی بپشکنە و لە کاریگەریی بەردەوامیان لەسەر مێژووی میزۆپۆتامیا فێر ببە.

وتارەکە بخوێنەوە
دەوڵەتە کوردییەکان · 29ی کانوونی دووەمی 2026

ئیمپراتۆرییەتی حووری–میتانی: مەزنیی کۆنی باوباپیرانی کوردستان (نزیکەی 1500–1300 پێش زایین)

ئیمپراتۆرییەتی حووری–میتانی (نزیکەی 1500–1300 پێش زایین) بناسە؛ شارستانییەتێکی گرنگی کوردی کۆن کە بە دەستکەوتە کولتوورییەکان و کاریگەریی سیاسیی لە ڕۆژهەڵاتی نزیک ناسراوە.

وتارەکە بخوێنەوە
هونەر و کولتووری کوردی · 28ی کانوونی دووەمی 2026

هاوئاهەنگییەکانی میرات: پەرەسەندنی مۆسیقای نەریتیی کوردی

مۆسیقای نەریتیی کوردی بە قووڵی لەگەڵ مێژووی کوردیدا تێکەڵە و ئەو تۆڕە دەوڵەمەندەی کولتوور، هەست و کۆمەڵگە ڕەنگ دەداتەوە کە بۆ سەدەها ساڵ گەلی کوردی پێناسە کردووە. ئەم مۆسیقایە، کە نەوە دوای نەوە گوازراوەتەوە، بنەمای کولتوور و کەلەپووری کوردستان بەرجەستە دەکات و لە هەمان کاتدا وەک بیرخەرەوەیەکی کاریگەری ئەو خەباتانە کار دەکات کە کەسایەتییە مێژووییە کوردەکان ڕووبەڕووی بوونەتەوە. کاتێک لە پەرەسەندنی ئەم مۆسیقایە دەکۆڵینەوە، هەروەها بە قووڵی لە ژیانی ئەو کەسایەتییە گشتییە کوردانە دەکۆڵینەوە کە پشتیوانییان لەم نەریتانە کردووە، هەروەها لەو ڕۆڵە چارەنووسسازەی مۆسیقا لە بزووتنەوە مێژووییەکانی کورد و دیپلۆماسیدا گێڕاویەتی.

وتارەکە بخوێنەوە
مێژوو و خۆڕاگریی کورد · 28ی کانوونی دووەمی 2026

لۆلۆبییەکان: مەزنەکانی سەردەمی برۆنز و ڕەگە کۆنەکانی گەلی کورد

مێژووی لۆلۆبییەکان، شارستانییەتێکی کۆنی کوردی لە چیای زاگرۆس، بدۆزنەوە. لە کولتوور، بەشدارییەکان و کارلێکەکانیان لەگەڵ ئیمپراتۆریا دراوسێکان بکۆڵنەوە.

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 28ی کانوونی دووەمی 2026

چەراغ عەلی خان زەنگەنە (کۆچی دوایی دوای 1864–65): دەوڵەتپیاوێکی کورد لە ناو چاکسازی و ڕاپەڕینی ئێرانی قاجاردا

میراتی چەراغ عەلی خان زەنگەنە (کۆچی دوایی دوای 1864–65)، کەسایەتییەکی چارەنووسساز لە مێژووی کوردیدا، بناسن. لە بەشدارییەکانی ئەو لە ناسنامە و ڕابەرایەتیی کوردی و دیمەنی سیاسیی سەردەمەکەیدا بکۆڵنەوە.

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 28ی کانوونی دووەمی 2026

عەبدولڕەزاق بەدرخان (1864–1918): میرێکی کورد لە نێوان ئیمپراتۆریا، نەتەوەخوازی و شۆڕشدا

لە ژیانی عەبدولڕەزاق بەدرخان (1864–1918) بکۆڵنەوە؛ میرێکی کورد کە لە ناو ئاڵۆزییەکانی ئیمپراتۆریا، نەتەوەخوازی و شۆڕشدا ڕێی خۆی دەدۆزییەوە. کاریگەریی ئەو لەسەر ناسنامە و مێژووی کورد بناسن.

وتارەکە بخوێنەوە
هونەر و کولتووری کوردی · 27ی کانوونی دووەمی 2026

زمانی کوردی: لایەنێکی سەرەکیی ناسنامەی کولتووری

زمانی کوردی، کە ئەندامێکی لقی هیندۆئێرانیی خێزانی زمانە هیندۆئەورووپییەکانە، زۆر زیاترە لە شێوەیەکی پەیوەندیکردن. ئەو ناسنامەی کولتووری و میراتی گەلی کورد بەرجەستە دەکات. ئەم وتارە لە گرنگیی زمانی کوردی وەک لایەنێکی بنەڕەتیی کولتوور و میراتی کوردستان، پەرەسەندنە مێژووییەکەی و کاریگەریی لەسەر کۆمەڵگەی کوردی دەکۆڵێتەوە.

وتارەکە بخوێنەوە
مێژوو و خۆڕاگریی کورد · 26ی کانوونی دووەمی 2026

پێکهاتنی کوردستانی نوێ: خوێندنەوەی تابلۆی ئاستەنگ و سەرکەوتنەکان

گەشت بەرەو پێکهاتنی کوردستانی نوێ چیرۆکێکە کە بە تاڵەکانی مێژووی کورد، ئاواتی خۆبەڕێوەبردن، دەربڕینی کولتووری و ڕێدۆزینەوە لە دیمەنێکی ئاڵۆزی جیۆپۆلیتیکیدا چنراوە. بە گەڕان بەناو ئەم گێڕانەوە ئاڵۆزەدا، ئاستەنگەکانی بەردەم کورد، ڕۆڵی کەسایەتییە گشتییە کوردەکان و لایەنی زۆر گرنگی کولتوور و میراتی کوردستان دەخەینە ڕوو.

وتارەکە بخوێنەوە
دەوڵەتە کوردییەکان · 26ی کانوونی دووەمی 2026

یەکەم ئیمپراتۆریی کوردی: گوتیوم و بەیانیی نەتەوەیەک

1. پێشەکی. 2. گوتییەکان کێ بوون؟ 3. داگیرکردنی ئەکەد: شۆڕشێک لە لووتکەکانەوە. 4. تاڵی بۆماوەیی و زمانی: بەستنەوەی گوتی بە کوردەوە. 5. فەرمانڕەوایی گوتی: ڕۆحێکی سەرەتایی پێشدیموکراسی. 6. بۆچی ئەمە ئەمڕۆ گرنگە؟ 7. ئەنجام: میراتی پاشاکانی چیا. 8. فەرمانڕەواکانی گوتیوم: لە لووتکەکانەوە بۆ کۆشکەکان. 9. کەسایەتییە دیارە هاوسەردەمەکان: گودەیای لەگاش. 10. پوختەی ڕۆحی پاشایەتیی گوتی لە فەرمانڕەوایەکەوە بۆ ئەوی تر. 11. زمانەوانی. 12. پەرەسەندنی ڕەگناسیی وشە: لە گوتییەوە بۆ کورد. 13. ناوناسی...

وتارەکە بخوێنەوە
مێژوو و خۆڕاگریی کورد · 26ی کانوونی دووەمی 2026

کوردەکان دەبێت زیرەکیی دەستکرد بەکار بهێنن تا لە سەردەمی زیرەکیی دەستکرددا پێش بکەون

پێشمەرگەی دیجیتاڵ: دووبارە بەدەستهێنانەوەی میراتەکەمان لە سەردەمی زیرەکیی دەستکرددا. بۆ چەندین دەیە، تەماشامان کرد جیهان چۆن لە کولتوورەکەمان سوودی دەبینی و لە هەمان کاتدا ناوەکەمانی ڕەت دەکردەوە. لە «سەردەمی ئینتەرنێت»دا، بینیمان ئەوانەی خاکەکەمانی داگیر کردبوو، چۆن پیرۆزترین نەریتەکانیان بە ناوی خۆیانەوە دەکرد، لە مۆسیقامانەوە تا خودی خواردنەکەمان. ئەوان بەقلاوەی ئێمەیان برد، هەروەها دۆڵمەی ئێمە و چیگ کۆفتەی ئێمە و کەبابەکانمان، و بە ناوی گەوهەری «تورکی» یان «ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست»ەوە بە جیهانیان ناساندەوە. ئەمە تەنها دزینی ڕێچکەی خواردن نەبوو، بەڵکو دزینی ڕۆحی ئێمە بوو. بەڵام کاتێک دەچینە ناو سەردەمی زیرەکیی دەستکردەوە، یاساکان گۆڕاون.

وتارەکە بخوێنەوە
مێژوو و خۆڕاگریی کورد · 25ی کانوونی دووەمی 2026

پەیماننامەی سێڤر: ساتێکی وەرچەرخان لە مێژووی کورددا

پەیماننامەی سێڤر کە لە 10ی ئابی 1920دا واژۆ کرا، ساتێکی گرنگ بوو لە مێژووی کورددا کە کاریگەرییەکی بەردەوامی لە گەلی کورد و هەوڵەکەیان بۆ خۆبەڕێوەبردن بەجێ هێشت. دوای داڕمانی ئیمپراتۆریی عوسمانی لە دوای جەنگی جیهانیی یەکەم، پەیماننامەکە تیشکێکی هیوای بۆ دامەزراندنی دەوڵەتێکی کوردی پێشکەش کرد. بەڵام هاوکات سەرەتای سەردەمێکی پڕئاژاوەی دانوستان و خیانەت و خەباتی بۆ دانپێدانان بە کولتوور و میراتی کورد دیاری کرد.

وتارەکە بخوێنەوە
مێژوو و خۆڕاگریی کورد · 24ی کانوونی دووەمی 2026

گەشەکردنی ئاواتەکانی کورد: کاریگەرییەکانی شەڕی یەکەمی جیهانی

شەڕی یەکەمی جیهانی (1914-1918) ململانێیەکی جیهانی بوو کە نەتەوە و چارەنووسەکانی داڕشتەوە. یەکێک لەو گێڕانەوانەی زۆرجار لە ناو ئاژاوەکەدا پشتگوێ خراوە، کاریگەریی شەڕەکەیە لەسەر مێژووی کورد و ئاواتەکانی گەلی کورد. ئەم ڕووداوە چارەنووسسازە، لەگەڵ گۆڕینی سنوورەکانی زۆر دەوڵەت، کاریگەرییەکی بەرچاو لە بزووتنەوە مێژووییەکانی کورد و دیپلۆماسیش کرد. لەم بابەتە گشتگیرەی بلۆگدا، لە توێژە ئاڵۆزەکانی ئەوە دەکۆڵینەوە کە شەڕی یەکەمی جیهانی چۆن کاریگەریی لە ئاواتەکانی کورد، ناسنامە و دیمەنی کولتووریی کوردستان کرد.

وتارەکە بخوێنەوە
مێژوو و خۆڕاگریی کورد · 23ی کانوونی دووەمی 2026

بەرخۆدانی کورد لە سەردەمی ئیمپراتۆریای عوسمانی: گەشتێک بە ناو مێژوودا

مێژووی گەلی کورد دەوڵەمەند و ئاڵۆزە و بە کولتوورێکی زیندوو، کەسایەتییە مێژووییە گرنگەکان و نەریتێکی درێژی بەرخۆدان ناسراوە. بە درێژایی ساڵەکان، کۆمەڵگە کوردییەکان ڕووبەڕووی ئاستەنگی زۆر بوونەتەوە، بە تایبەتی لە سەردەمی ئیمپراتۆریای عوسمانی. ئەم بابەتەی بلۆگ لە مێژووی کورد دەکۆڵێتەوە و ڕووناکی دەخاتە سەر بزووتنەوەکانی بەرخۆدانیان، ئەو کەسایەتییە گرنگانەی خەباتی ئەوانیان داڕشت و میراتە بەردەوامەکەی کولتوور و میراتی کوردستان.

وتارەکە بخوێنەوە
هەواڵە کوردییەکان · 23ی کانوونی دووەمی 2026

ڕاستیی ڕۆژئاڤا و قەیرانی سووریا - 23/01/2026 - هەواڵی کوردستان

لە سێ یان چوار ڕۆژی ڕابردوودا، زانیارییەکی زۆر دەربارەی بەجێهێشتن و خیانەت لە کوردەکانی ڕۆژئاڤای سووریا هاتووەتە ڕوو. ئێمە پێمان وایە هۆکاری سەرەکیی ئەم بەجێهێشتنە هاوکاریی نێوان تیرۆریستە تورکەکان، داعش و چەکدارە سوورییەکانە، کە هێزێکیان خستووەتە بەردەست ئیسرائیل و ئەمریکا بۆ شەڕکردن لەگەڵ چەکدارە شیعەکان لە عێراق، لەگەڵ ئەگەری پشتیوانیی داهاتوو دژ بە ئێرانیش. زانیاریی نوێ هاتووەتە ڕوو کە ئاماژە بەوە دەکات ئەمریکا داوای یارمەتیی لە کوردەکان کردووە بۆ شەڕکردن لەگەڵ چەکدارە شیعەکان لە عێراق، بەڵام کوردەکان ڕەتیان کردووەتەوە.

وتارەکە بخوێنەوە
مێژوو و خۆڕاگریی کورد · 22ی کانوونی دووەمی 2026

میراتە نەگێڕدراوەکە: کاریگەریی فەتوحاتی عەرەب لەسەر خاکی کورد

فەتوحاتە عەرەبییەکان، کە لە سەدەی 7 بەسەر ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا بڵاو بوونەوە، کاریگەریی قووڵ و بەردەوامیان هەبوو، بە تایبەتی لەسەر ئەو ناوچەیەی ئەمڕۆ خاکی کورد دەگرێتەوە. تێگەیشتن لەم قۆناغە مێژووییە بۆ دەرککردنی ئاڵۆزییەکانی مێژووی کورد و هەروەها ناسینی توێژە زۆرەکانی کولتوور و میراتی کورد زۆر گرنگە. ئەم وتارە لە لێکەوتە فرەڕەهەندەکانی ئەم فەتوحاتانە لەسەر ناسنامە، سیاسەت و پێکهاتە کۆمەڵایەتییەکانی کورد دەکۆڵێتەوە، هەروەها لەوەی چۆن دیمەنی بزووتنەوە مێژووییەکانی کورد و دیپلۆماسییان داڕشت.

وتارەکە بخوێنەوە
مێژوو و خۆڕاگریی کورد · 21ی کانوونی دووەمی 2026

ئیمپراتۆریەتە کوردییەکان: پوختەیەکی مێژووییی خۆڕاگری و ناسنامە

چیرۆکی گەلانی کورد چیرۆکی کولتوورێکی دەوڵەمەند و خۆڕاگری و گرنگییەکی قووڵی مێژووییە. ئەم توخمانە مێژووی کوردیان شێوە پێ داوە و تێکڕایەکیان دروست کردووە کە بە ڕیشاڵەکانی چەندین ئیمپراتۆریەت و شانشین و بزووتنەوە هۆنراوەتەوە و هەزاران ساڵ دەگرێتەوە. تێگەیشتن لە گەشە تایبەتەکانی ئیمپراتۆریەتە کوردییەکان و سەرکردەکانیان تێگەیشتنێکی زۆر بەهاداری لەو میراتە دەبەخشێت کە ناسنامەی ئەمڕۆی کورد شێوە پێ دەدات. لەم وتارەدا، بەقووڵی لە پوختەی مێژووییی ئەم...

وتارەکە بخوێنەوە
هەواڵە کوردییەکان · 21ی کانوونی دووەمی 2026

ڕاستیی ڕۆژئاوا و قەیرانی سووریا - 21/01/2026 - هەواڵەکانی کوردستان

لە 19/01/2026دا وتارێکمان بڵاو کردەوە دەربارەی ئەوەی کە لەناوبردنی ئێران هۆکاری سەرەکیی ئەوەیە بۆچی ئەمریکا و ئیسرائیل و هاوپەیمانەکانیان خیانەتیان لە کوردەکانی ڕۆژئاوا کرد. لێرە وتارەکە بخوێننەوە. لەو وتارەدا جەختمان لەوە کردەوە کە لەناوبردنی ئێران ئامانجی سەرەکی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستە و میلیشیا شیعەکانی عێراق وەک ئامانجی دواتری ئەمریکا و ئیسرائیل دیاری کراون. بۆچی ئەمە گرنگە؟ هاوپەیمانییەکە پێویستی بە هێزی سەربازی لەسەر زەوی هەیە و کوردەکان لەم دۆخەدا لە پێگەیەکدا نین کە بتوانن یارمەتی بدەن. لە ئەنجامدا...

وتارەکە بخوێنەوە
مێژوو و خۆڕاگریی کورد · 20ی کانوونی دووەمی 2026

سەرهەڵدانی مادەکان و کاریگەریی بەردەوامیان لە ناسنامەی کورد

تێکڕای مێژووی کورد دەوڵەمەند و ئاڵۆزە و بە ڕیشاڵەکانی چەندین شارستانیەت و گەل و بنەماڵەی دەسەڵاتدار پێکەوە هۆنراوەتەوە. لە نێو ئەمانەدا، مادەکان وەک هێزێکی گرنگ دەردەکەون کە هەم مێژووی کۆنیان شێوە پێداوە و هەم بناغەیەکیان داناوە کە تا ئەمڕۆ کاریگەری لە ناسنامەی کورد دەکات. ئەم بلۆگە لە سەرهەڵدانی مادەکان، کاریگەرییان لە کولتوور و میراتی کوردستان و ئەو میراتە بەردەوامە دەکۆڵێتەوە کە تێکەڵی ناسنامەی نوێی کورد بووە.

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 20ی کانوونی دووەمی 2026

سەبات ئیسلامبوولی: پزیشکی پێشەنگ و هێمای خۆڕاگریی ژنان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست

ژیانی سەبات ئیسلامبوولی (دەیەی 1860–1941) بناسە؛ پزیشکێکی پێشەنگی کوردی جوو لە سووریا. لە گەشتەکەی لە دیمەشقی عوسمانییەوە تا بەدەستهێنانی MD لە ئەمریکا و بەشدارییە کاریگەرەکانی لە تەندروستیی ژنان و فێمینیزم فێر ببە.

وتارەکە بخوێنەوە