یاپراخی کوردی
یاپراخ خواردنێکی خۆشەویستی کوردییە کە لە گەڵا یان سەوزەی پڕکراوە بە برنجی بەهارات‌لێدراو پێک دێت. بەشێکە لە خێزانی فراوانتری ئەو خواردنانەی کە زۆرجار دۆڵمەیان پێ دەگوترێت. بۆ زۆر خێزان، ئامادەکردنی مەنجەڵێک یاپراخ واتە تەرخانکردنی کات بۆ چێشتلێنانی پێکەوە و ئامادەکردنی بڕێکی بەس بۆ هاوبەشکردن. شوێنی لە ژیانی کوردیدا لە ڕێگای ڕەچەتە خێزانییەکان، پێکهاتە ناوخۆییەکان و ئەو وردبینییەوە دەردەکەوێت کە لە پڕکردنەوەی هەر پارچەیەکدا بەکار دەهێنرێت. [1]
چی دەخرێتە ناو یاپراخەوە؟
گەڵای مێو پێچەرێکی ناسراوە، بەڵام چێشتلێنەرە کوردەکان هەروەها چەوەندەرە گەڵاییەکە، کەلەرم و سەوزە ناوبەتاڵکراوەکان بەکاردەهێنن. مەنجەڵێکی تێکەڵ لەوانەیە پیاز، کولەکە، باینجان، تەماتە و بیبەری تێدا بێت. برنج پێکهاتەی ناوەوە دابین دەکات، لەگەڵ سەوزە بۆندار و بەهاراتی هەڵبژێردراوی چێشتلێنەر. هەندێک جۆری گۆشتی تێدایە؛ جۆرەکانی تر بۆ تام پشت بە سەوزە، گیا بۆندارەکان و شلەی لێنان دەبەستن. [1]
ترشی لە زۆر شێوازی ئامادەکردندا چێژێکی تایبەتە. سماق دەتوانێت لەگەڵ شیویدی تازە و پیازی بەهاری بەکار بهێنرێت، لە کاتێکدا ڕوبی تەماتە ڕەنگێکی تۆختر بە جۆرەکانی تر دەدات. هاوسەنگیی تام دەگۆڕێت؛ مەنجەڵێکی بەهاریی پڕ لە گەڵا و مەنجەڵێکی سەوزەی تێکەڵ پێویست ناکات هەمان تامیان هەبێت. کوردیش سەنترەڵ ئەم جیاوازییانە بەڵگەدار دەکات، لەبری ئەوەی یەک ڕەچەتە وەک تەنها جۆری ڕەسەن پێشکەش بکات. [1]
لە گەڵای تاکەوە بۆ ژەمێکی هاوبەش
ئامادەکردنی یاپراخ بۆ میوان، مەبەستێک بەو وردبینییە دەبەخشێت؛ زۆر پێچراوەی بچووک دەبنە ژەمێک بۆ هاوبەشکردن. ئەو کاتەی بۆ خواردنەکە بەکاردەهێنرێت بەشێکە لە بەخێرهاتنکردن. بیرهێنانەوەی ئەوەی کێ ڕەچەتەی خێزانەکەی فێر کردووە و ئەو کەسە چۆن حەزی لە تامدارکردنی بووە، دەتوانێت هێندەی تۆمارکردنی پێکهاتەکان واتادار بێت.
نەریتێکی کوردی لەگەڵ خزمە ناوچەییەکانی
گەڵا و سەوزەی پڕکراوە لە کولتوورە خواردنییە دراوسێکانیشدا هەن. باسەکەی یونسکۆ دەربارەی دۆڵمە لە ئازەربایجان، کە لە ساڵی 2017دا تۆمار کراوە، پێکهاتە جیاوازەکانی ناوەوە، ژەمی هاوبەش و ئەو زانیارییە وەسف دەکات کە لەنێوان نەوەکاندا دەگوازرێتەوە. ئەمە نەریتێکی زیندووی کۆمەڵگەیەکی دیاریکراو تۆمار دەکات؛ ناسەلمێنێت کە هەر جۆرێک لە شوێنەکانی تر لەو کۆمەڵگەیەوە هاتبێت. ناسینی ئەم خزمە ناوچەییانە یارمەتیی ڕوونکردنەوەی ئەوە دەدات کە چۆن خواردنەکان دەتوانن تایبەتمەندیی ناوخۆیی خۆیان هەبێت و لە هەمان کاتدا بەشێک بن لە جیهانێکی فراوانتری خواردەمەنی. [2]
لە هەڵبژاردنی ڕەچەتەدا، ئەو شێوازە دیاریکراوە بدۆزنەوە کە دەتانەوێت ئامادەی بکەن؛ گەڵای مێو، کەلەرم یان سەوزەی تێکەڵ؛ بە گۆشت یان بێ گۆشت؛ بە ترشییەکی نەرم یان تەماتەی زیاتر. ڕەچەتەیەکی تەواو بەکار بهێنن کە بڕەکان و ڕێنماییی لێنانی گونجاو بۆ ئەو جۆرەی تێدا بێت. پاراستنی ناوی چێشتلێنەر و پاشخانی ناوچەیی لەپاڵ ڕەچەتەکەدا ڕێگایەکی سودبەخشە بۆ پاراستنی ئەو جیاوازییانەی خواردنی خێزانی بەبیرهاتوو دەکەن.
بە خوێندنەوەی ڕێبەری خواردنە کوردییەکان بەردەوام بن، یان چی کۆفتە و قاوەی کوردی بناسن.