ترەمپ، ئێران و هاوبەشە کوردەکان: بەڵگەکانی ١٩٧٥ و ٢٠١٩ و ٢٠٢٦

بڕیاری ئەمریکا مەترسیی قورسی هەبووە، بەڵام هەر ڕووداوێک ئەکتەر و بەڵگەی خۆی هەیە. ئەمە بەراوردێکی بەرواردارە، نە ڕاپۆرتی هێزەکانی ئێستا.

١٩٧٥ و ٢٠١٩: دوو ڕووداوی جیا

کۆڵبی لە یادداشتەکەی CIA، ٤ حوزەیرانی ١٩٧٥، کۆتایی یارمەتی پشتڕاست دەکاتەوە. یارمەتی بە ئێراندا دەهات؛ شای ئێران دوای ڕێککەوتنی جەزائیر لە ٦ ئادار پشتیوانی بڕی، بەرگریی کوردی عێراق داڕما و سەرکردەکان چوونە ئێران. [1] کۆشکی سپی ٦ تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ دوای تەلەفۆنی ترەمپ–ئەردۆغان کشانەوە لە ناوچەی ڕاستەوخۆی ئۆپەراسیۆنی تورکیای ڕاگەیاند، نە دەرچوونی هەموو هێزەکانی سووریا. [2] نەتەوە یەکگرتووەکان ١٤ تشرین باس لە ١٦٠,٠٠٠ ئاوارەی مەدەنی و مەترسیی بەندکراوانی داعش دەکات؛ ژمارەکە تەنها کورد نییە. [3]

٢٠٢٥: فشار و ڕێککەوتن

NSPM-2ی ٤ شوباتی ٢٠٢٥ سزاکان و هەناردەی نەوتی ئێران و فشاری دیپلۆماسی ئامانج دەکات. [4] ئەم بەڵگەیە بە تەنها ڕێککەوتنی شەڕی زەمینی، گەیاندنی چەک یان بەڵێنی ئۆتۆنۆمیی کوردی ناسەلمێنێت.

ئاداری ٢٠٢٦: هەڵوێستی دیار

پێشەوا هەورامانی ٥ ئادار بەشداریی حکومەتی هەرێم لە پلانی چەکدارکردن و ناردنی ئۆپۆزسیۆن بۆ ئێرانی ڕەت کردەوە. [5] ترەمپ ٧ ئادار گوتی نایەوێت کورد بچێتە شەڕ و کوژراو و بریندار بێت. [6] ئەمانە هەڵوێستی ئەو ڕۆژانەن، نە چارەسەری هەموو بانگەشەی پەیوەندیی نهێنی. وەزارەتی پێشمەرگە ٢٤ ئادار ڕایگەیاند شەش مووشەکی ئێرانی دوو بنکەی سۆرانیان دا، شەش کوژراو و سی بریندار؛ ئەمە ڕاپۆرتی وەزارەتە. [7]

جیاوازی و ڕاستکردنەوە

حکومەتی هەرێم و پارتەکانی ئۆپۆزسیۆنی کوردی ئێران و هەسەدە دەبێت جیا بناسرێن؛ نوێنەری هەموو مەدەنی نین. بەڵگەکان مەترسیی پشتیوانیی دەرەکی نیشان دەدەن، بەڵام داهاتووی حەتمی ناسەلمێنن. بانگەشەی بێبەڵگەی پلانی ئۆپەراسیۆنی یەکگرتوو، قەدەغەی گشتیی کوردی لە ئێران و جێهێشتنی حەتمی لابران.

سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر

1. William E. Colby to Henry Kissinger, Termination of the Kurdish Assistance Program, 4 June 1975, FRUS 1969–1976, volume XXVII, document 289; declassified primary memorandum.
2. White House, Statement from the Press Secretary, 6 October 2019; archived border-force announcement.
3. UN Secretary-General, Statement attributable to the Spokesman on Syria, 14 October 2019; reported displacement and protection concerns.
4. White House, National Security Presidential Memorandum NSPM-2, 4 February 2025, sections 1–2; maximum-pressure policy and executive instructions.
5. Peshawa Hawramani, Statement by the Spokesperson of the Kurdistan Regional Government, 5 March 2026; denial of involvement in an arming and deployment plan.
6. Donald Trump, Air Force One press gaggle, 7 March 2026, 00:13:11–00:13:49, Roll Call / Factbase transcript; direct remarks on Kurdish entry into the war.
7. KRG Ministry of Peshmerga Affairs, Statement, 24 March 2026; ministry’s account of strikes in Soran and reported military casualties.
8. Shealah Craighead / White House, President Trump at Davos with Nechirvan Barzani, 22 January 2020, Wikimedia Commons, public domain.