عەزیز عوسمان: میسر، ململا‌نێی ئەیوبی و هەرەمەکان

کوڕی سەلاحەدین دوای دانانی پێشوو لە ١١٩٣–١١٩٨ میسری حوکم کرد؛ دیمەشق و پشتگیریی زانا و هەوڵی هەرەم پێکەوە بخوێندرێنەوە.

دانانی پێشوو

تۆمار لەدایکبوونی کانوونی دووەمی ١١٧٢ قاهیرە و دانانی میسر ١١٨٦ بە عادڵی مامی وەک ئەتابەگ دەدات. لە مردنی سەلاحەدین ١١٩٣ لەوێ بوو. [1] شوێنی بنەماڵەیی گۆڕا نە کەسێکی بێئەزموون لەناکاو هات. بانگەشەی بێسەرچاوەی ئامادەبوونی حەتتین و قودس لادەچێت.

دیمەشق و پێشەنگی

١١٩٤ خوتبە و دراوی بە ناوی خۆی خواست. ڕێککەوتنی ئەفزەڵ ململا‌نێی نەوەستاند؛١١٩٦ لەگەڵ عادڵ دیمەشقی گرت و ئەفزەڵی دوورخستەوە. مامی بەڕێوەی برد و ئەو بۆ میسر گەڕایەوە. [1] باڵادەستی لە ئیدارەی ڕۆژانە جیاوازە؛ ڕووداو جێی پێنج ساڵ جێگیریی گشتی دەگرێتەوە.

هەوڵی مەنکاورە

مۆنیێ ڕاپۆرتی عەبدوللەتیف بەغدادی لە ڕێی وەرگێڕانی دی ساسی دەگوازێتەوە: عەزیز فەرمانی هەڵوەشاندنەوەی هەرەم دەدات؛ مۆنیێ ١١٩٦ و مەنکاورە دەناسێنێت. کرێکاری گران لە هەشت مانگدا بەردی کەم دەردەهێنن. [2] شکست هێنا. لەگەڵ چاڵاکیی سەربازی و زانستی بنووسرێت نە بۆ ستایش بسڕدرێتەوە.

بینەری ڕەخنەگر

مارتینی بۆنادێۆ عەزیز لە پشتگیرانی بەغدادی لە قاهیرە دەژمێرێت و ڕاپۆرتی میسر دەناسێنێت. [3] پشتگیری هەموو قسەی نەکردە ستایش. ڕاپۆرتەکە هەڵسەنگاندن دەوێت؛ هەموو مەبەست یان سیاسەتی هەموو ئەیوبی و کۆمەڵگەی ئێستا ناسەلمێنێت.

پشتگیریی دیاریکراو

تۆمار پێشکەشکردنی قەوانینی دەواوینی ئیبن مەماتی و قوتابخانەی عەزیزیە لە تەنیشت گۆڕی سەلاحەدین دەڵێت. [1] بەغدادی نموونەی ترە. [3] کەس و کتێب و دامەزراوە لە قسەی بێناوی هەموو مێژوونووسانی کورد یان دروستکردنی هەموو ئیدارە بە دەستی کەسێک ڕوونترن. پشتگیر و بۆچوونەکان جیا بن.

مردن و جێنشینی

تۆمار مردنی دوای کەوتن لە ئەسپ نزیک فەیووم لە تشرینی دووەمی ١١٩٨ تۆمار دەکات. [1] کوڕی بچووک مەنسور جێنشین بوو؛ پاشکۆی سەلامە ١١٩٨–١٢٠٠ پێش عادڵ دەدات. [4] باڵادەستیی دواتری مام منداڵ و ململا‌نێی نێوانیان ناسڕێتەوە. ڕاستکردنەوەی ٣١ ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ دەسەڵات و پشتگیری و بەڵگەی ڕەخنەیی جیا دەکاتەوە.

سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر

1. Cengiz Tomar, el-Melikü’l-Azîz, TDV İslâm Ansiklopedisi 29 (2004), pp. 61–62; appointments, Damascus politics, death and patronage.
2. Franck Monnier, The So-called Concave Faces of the Great Pyramid: Facts and Cognitive Bias, Interdisciplinary Egyptology 1 (2022), p. 11; Abd al-Latif passage reproduced from de Sacy, pp. 177–178. DOI: 10.25365/integ.2022.x1.1.
3. Cecilia Martini Bonadeo, ‘Abd al-Latif al-Baghdadi, Stanford Encyclopedia of Philosophy (revised 2023), Life and Works; patronage and report on Egypt.
4. Salah Adalaziz Salamah, Medina in the Ayyubid Period and the Shia Influence upon It, University of Leeds PhD (2008), appendix 4, p. 306; Egyptian succession.
5. Jorge Láscar, Menkaure’s pyramid and subsidiary pyramids, 12 September 2012; Wikimedia Commons/Flickr, CC BY 2.0.