ئەبولفیدا (١٢٧٣–١٣٣١)، لە چاپی ئەورووپی بە ئەبولفیدا ناسراو، فەرمانڕەوایی حەمای بە نووسینی مێژوو و جوگرافیای عەرەبییەوە بەستەوە.

لاپەڕەی ناونیشانی لاتینیی بەرگی چوارەمی Annales Muslemici بە ناوی ڕایسکە و ئادڵەر و کۆپنهاگن ١٧٩٢
چاپی عەرەبی–لاتینی، بەرگی چوارەم، کۆپنهاگن ١٧٩٢؛ کاری ڕایسکە بە ئامادەکردنی ئادڵەر. کۆمەڵەی ئاسیایی مومبای؛ وێنەی موڵکی گشتی لە Granth Sanjeevani و Internet Archive و Commons. Asiatic Society of Mumbai · Granth Sanjeevani · Internet Archive · Wikimedia Commons · Public domain.

فەرمانڕەوایی حەما

لە ١٢٧٣ لە دیمەشق لەدایکبوو و لە ١٣٣١ لە حەما مرد. میرە ئەیوبییەکە لە ١٣١٠ بوو بە والی، لە ١٣١٢ نازناوی مەلیک و لە ١٣٢٠ نیشانەی سوڵتانی وەرگرت. ئەمە بە پەیوەندی بە ناسر محەمەدی مەملووکەوە بەسترابوو. [1]

مێژوو و تەواوکەر

بەپێی ئۆزئایدن کرۆنیکی خۆی لە ١٣٢٩ کۆتایی دێت. چاپەکان ڕووداوی ١٣٣٠–١٣٤٨ لە ئیبن وەردی زیاد دەکەن. کتێبخانەی کۆنگرێس چاپی قاهیرەی ١٩٠٧ بە چاپی ڕەخنەیی ناناسێنێت. نووسەر و تەواوکەر و زیادەی چاپ جیاوازن. [2] [3]

خشتە، نە ئەتڵەس

جوگرافیا لە ١٣٢١ تەواو بوو. Add MS 7498 لە ١٣٤٢ لە حەلەب کۆپی کرا: ٨٩ خشتەی دوولاپەڕەیی شوێن بە پێی ٢٨ ناوچە ڕێکدەخات. کۆئۆردینات و ناو و سەرچاوە و وەسف پێکەوەن. فرۆلۆڤ و کۆنۆڤاڵۆڤا چوار کۆمەڵەی کۆئۆردیناتی دەریای ڕەش دەخوێننەوە؛ دروستکردنەوەی ئەوان نەخشەی ڕەسەنی سەدەی ناوەڕاست نییە. [4] [5]

خوێنەر و نوسخە

کۆماکی گەڕانی دەستنووسی جوگرافیای پۆستێل و پەراوێزی خوێنەران دەدوێنێت. وێنەکە بەرهەمێکی دیکە، چاپی مێژووی ١٧٩٢، نیشان دەدات. نوسخەی دیمەشقی ١٣٤٠ کاتب و ڕازێنەر دەناسێنێت. ئەم شتانە ڕێگای کۆپی و خوێندنەوە بەڵگەدار دەکەن. [6] [7] [8]

سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر

  1. Abdülkerim Özaydın, “Ebü’l-Fidâ,” TDV İslâm Ansiklopedisi 10 (1994), pp. 320–321: family, 1273–1331 chronology and successive Hama appointments.
  2. Abdülkerim Özaydın, “el-Muhtasar,” TDV İslâm Ansiklopedisi (2020): structure, sources, endpoint in 1329 and editorial incorporation of Ibn al-Wardi’s 1330–1348 continuation.
  3. Library of Congress / Qatar National Library, The Concise History of Humanity, Cairo, al-Husayniyah Press, 1907: four-volume Arabic edition, continuation and non-critical status.
  4. British Library, Add MS 7498, Taqwīm al-buldān: transcribed authorial and scribal colophons; 1321 composition, 1342 Aleppo copy, tables and preface.
  5. Alexei Frolov and Irina Konovalova, “Reconstruction of the Black Sea Map in the Geographical Work of Abū al-Fidā’,” e-Perimetron 13/1 (2018), pp. 50–62: original coordinate analysis and distinction between descriptive text and modern reconstruction.
  6. Maria Vittoria Comacchi, “Arabic Geography and Sixteenth-Century Cartography: Guillaume Postel and the History of Abū al-Fidāʾ’s Manuscript,” in Travelling Matters across the Mediterranean (2024), DOI 10.1484/M.HIMO-EB.5.138215: manuscript circulation and readers’ annotations. University repository record and abstract.
  7. Abulfedae Annales Muslemici Arabice et Latine, work of Johann Jacob Reiske, edited by Jacob Georg Christian Adler, volume IV (Copenhagen, 1792), title page, scan page 7. Asiatic Society of Mumbai, Granth Sanjeevani / Government of Maharashtra digitization, Internet Archive dli.granth.72640, Wikimedia Commons; public domain.
  8. Mona al-Moadin, “Manuscript on geography,” National Museum of Damascus, inventory 14689, Museum With No Frontiers: 1340 copy, named scribe and opening-page decorator, tabular geography and earlier sources.